คุณแม่เครียดและซึมเศร้าหลังคลอด ลูกน้อยในท้องหรือแบเบาะรับรู้ความรู้สึกได้จริงหรือ

ช่วงเวลาหลังคลอดควรเป็นช่วงเวลาแห่งความสุขที่ได้อุ้มชูสมาชิกใหม่ของครอบครัว แต่ในความเป็นจริง คุณแม่หลายคนกลับต้องเผชิญกับคลื่นอารมณ์ความเครียด ความวิตกกังวล และความเศร้าหมองที่ถาโถมเข้ามาแบบไม่ทันตั้งตัว อาการเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องแปลกและไม่ใช่ความผิดของคุณแม่ แต่เป็นผลจากการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนและการปรับตัวครั้งใหญ่ในชีวิต

สิ่งที่น่ากังวลมากกว่าคือ ภาวะทางอารมณ์เหล่านี้ไม่ได้ส่งผลกระทบแค่ตัวคุณแม่เองเท่านั้น แต่ยังมีงานวิจัยทางการแพทย์ยืนยันชัดเจนว่ามันส่งผลโดยตรงต่อพัฒนาการทางอารมณ์และจิตใจของทารกน้อยด้วย วันนี้หมอจะมาเล่าให้ฟังว่าเกิดอะไรขึ้นข้างในใจของคุณแม่ และเจ้าตัวเล็กเขารับรู้ความรู้สึกเหล่านี้ได้อย่างไรครับ

เข้าใจภาวะอารมณ์ดิ่งหลังคลอด เกิดจากอะไรทำไมถึงควบคุมไม่ได้

อาการที่คุณแม่หลายคนรู้สึกกังวลตลอดเวลา นอนไม่หลับแม้ลูกหลับ หรือรู้สึกดิ่งร้องไห้โดยไม่มีสาเหตุ เกิดจากการดิ่งลงอย่างรวดเร็วของฮอร์โมนเอสโตรเจนและโปรเจสเตอเรนหลังคลอด บวกกับความเหนื่อยล้าสะสมจากการอดนอนเพื่อให้นมลูก

หากอาการเหล่านี้เป็นแค่ช่วงสัปดาห์แรกเรามักเรียกว่า Baby Blues แต่ถ้าปล่อยไว้จนเกินสองสัปดาห์แล้วยังไม่ดีขึ้น เริ่มมีความรู้สึกไม่อยากอุ้มลูก รู้สึกผิดตลอดเวลา หรือมีความคิดทำร้ายตัวเองและลูก นั่นคือสัญญาณเตือนของภาวะซึมเศร้าหลังคลอด หรือ Postpartum Depression ที่ต้องได้รับการดูแลจากแพทย์อย่างใกล้ชิด

ลูกน้อยรับคลื่นความเครียดจากอกแม่ได้อย่างไร

เด็กทารกแรกเกิดยังไม่เข้าใจคำพูดและความซับซ้อนของโลก แต่เขามีเรดาร์ตรวจจับอารมณ์ที่ไวมากๆ ซึ่งเรียกว่าความผูกพันทางอารมณ์ หรือ Emotional Contagion ผ่านกระบวนการเหล่านี้

• ภาษากายและน้ำเสียง: เวลาที่คุณแม่เครียด กล้ามเนื้อจะเกร็งโดยไม่รู้ตัว น้ำเสียงจะห้วนหรือสั่นเครือ ทารกสัมผัสความตึงเครียดนี้ได้ทันทีผ่านสัมผัสและการอุ้ม
• สารเคมีในร่างกายผ่านน้ำนม: ความเครียดทำให้ร่างกายหลั่งฮอร์โมนคอร์ติซอลออกมา ซึ่งอาจส่งผ่านไปทางน้ำนมและทำให้ทารกรับรู้ถึงภาวะความตึงเครียดนั้นได้เช่นกัน
• การสบตาและการตอบสนอง: แม่ที่มีภาวะซึมเศร้าอาจเหม่อลอย ไม่สบตา หรือตอบสนองต่อเสียงร้องของลูกช้าลง ทำให้เด็กขาดความรู้สึกมั่นคงปลอดภัยทางใจ

เมื่อลูกน้อยซึมซับความกังวล พฤติกรรมของทารกจะเปลี่ยนไปอย่างไร

ทารกที่เติบโตมาท่ามกลางบรรยากาศความวิตกกังวลและความซึมเศร้าของมารดา มักจะแสดงออกผ่านพฤติกรรมบางอย่างที่พ่อแม่สังเกตเห็นได้ เช่น ร้องไห้งอแงมากกว่าปกติ ปลอบยาก หลับยากสะดุ้งตื่นง่าย หรือในบางรายอาจนิ่งเงียบเกินไปจนดูเหมือนเด็กเลี้ยงง่ายแต่จริงๆ แล้วคือภาวะถดถอยในการตอบสนองต่อสิ่งรอบตัว

เด็กเหล่านี้เมื่อโตขึ้นมีแนวโน้มที่จะปรับตัวเข้ากับสังคมได้ยากกว่า มีความเสี่ยงต่อภาวะวิตกกังวล และอาจมีพัฒนาการทางอารมณ์ที่เปราะบาง เนื่องจากในช่วงเริ่มต้นของชีวิต สมองของทารกถูกเซ็ตค่าให้มองว่าโลกใบนี้ไม่ปลอดภัย

แนวทางดูแลจิตใจคุณแม่เพื่อปกป้องรอยยิ้มของลูกน้อย

การรักษาความสุขของลูก เริ่มต้นจากการดูแลใจของแม่ให้แข็งแรงก่อนเป็นอันดับแรก ไม่มีแม่คนไหนที่ต้องแบกรับทุกอย่างไว้คนเดียว

• เปิดปากพูดความรู้สึก: อย่าเก็บความเครียดไว้คนเดียว แชร์ความรู้สึกให้สามีหรือคนในครอบครัวฟัง เพื่อแบ่งเบาภาระการเลี้ยงลูก
• นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ: ใช้เวลาที่ลูกหลับในการพักผ่อนจริงๆ ละ ภาระงานบ้านที่ไม่จำเป็นไว้ก่อน
• กล้าที่จะขอความช่วยเหลือ: หากรู้สึกว่าอารมณ์ดิ่งเกินกว่าจะรับมือไหว การพาตัวเองมาพบจิตแพทย์หรือแพทย์ผู้ชำนาญการเพื่อรับคำปรึกษาและยาที่ปลอดภัยช่วงให้นมบุตร คือทางออกที่ฉลาดและรักลูกที่สุด

ความรักของแมยิ่งใหญ่เสมอ แต่แม่ก็คือมนุษย์คนหนึ่งที่เจ็บป่วยและเหนื่อยล้าได้ การดูแลสุขภาพจิตของตัวเองให้ดี จึงเป็นการปกป้องและมอบของขวัญทางอารมณ์ที่ดีที่สุดให้กับลูกน้อยในระยะยาวครับ