ผลกระทบจากการเลี้ยงดูแบบปล่อยปละละเลย: แผลใจในวัยเด็กที่ซ่อนอยู่ลึกกว่าที่คิด

เวลาที่หมอตรวจคนไข้ที่มีปัญหาเรื่องความสัมพันธ์ ความวิตกกังวล หรือภาวะซึมเศร้าเรื้อรัง หลายครั้งที่เราคุยลึกกันไปถึงเรื่องราวในวัยเด็ก มักจะเจอเศษเสี้ยวความทรงจำที่เจ็บปวดจากบ้านที่เงียบเหงาเกินไป ไม่ใช่บ้านที่มีการทำร้ายร่างกายรุนแรง แต่เป็นบ้านที่พ่อแม่อยู่ตรงนั้น เลี้ยงดูให้ข้าวให้น้ำตามหน้าที่ แต่กลับไม่มีปฏิสัมพันธ์ทางอารมณ์ด้วยเลย ซึ่งนี่คือรูปแบบการเลี้ยงดูที่เราเรียกว่าการละเลยทางจิตใจ

เมื่อความรักและความใส่ใจกลายเป็นสิ่งหายากในบ้าน

การเลี้ยงดูแบบปล่อยปละละเลย หรือ Neglectful Parenting ไม่ใช่การทอดทิ้งลูกให้อดอยากตามลำพังบนถนน แต่หมายถึงการที่พ่อแม่หรือผู้เลี้ยงดูบกพร่องในการตอบสนองความต้องการพื้นฐาน ทั้งทางร่างกาย อารมณ์ และจิตใจของเด็ก ลูกอาจจะมีเสื้อผ้าใส่ มีเงินไปโรงเรียน แต่เวลาที่เขาร้องไห้ กลับไม่มีใครกอด เวลาที่เขามีเรื่องไม่สบายใจ กลับไม่มีใครรับฟัง เด็กต้องเรียนรู้ที่จะเติบโตและจัดการปัญหาทุกอย่างด้วยตัวเองตั้งแต่อายุยังน้อย

สมองของเด็กที่เติบโตมาในความเงียบเหงาเปลี่ยนแปลงไปอย่างไร

ในมุมมองของกุมารแพทย์และจิตแพทย์เด็ก สมองของมนุษย์เรา โดยเฉพาะในช่วงขวบปีแรกๆ ถูกออกแบบมาให้เติบโตผ่านการเชื่อมโยงทางอารมณ์กับผู้เลี้ยงดู หากเด็กส่งเสียงร้องหรือแสดงความต้องการแล้วได้รับการตอบสนอง สมองส่วนที่เกี่ยวกับการจัดการความเครียดและความมั่นคงทางใจจะพัฒนาได้ดี แต่ถ้าเด็กต้องเผชิญกับความเคว้งคว้างซ้ำๆ สมองส่วนที่เรียกว่าอะมิกดาลากลับทำงานหนักเกินไป ทำให้โตขึ้นมาเป็นคนที่ตื่นตัว ระแวดระวัง และพร้อมจะมองโลกในแง่ร้ายหรือรู้สึกไม่ปลอดภัยอยู่ตลอดเวลา

ร่องรอยของแผลใจที่ตามหลอกหลอนจนถึงวัยผู้ใหญ่

คนที่โตมากับความผลกระทบจากการเลี้ยงดูแบบปล่อยปมักจะไม่รู้ตัวว่าตัวเองแบกรับบาดแผลอะไรอยู่ จนกระทั่งต้องเผชิญกับอุปสรรคในชีวิตผู้ใหญ่ ปัญหาที่พบบ่อยมักหนีไม่พ้นเรื่องเหล่านี้

• ความเชื่อมั่นในตัวเองต่ำ: รู้สึกว่าตัวเองไม่มีค่า ไม่คู่ควรที่จะถูกรัก หรือทำอะไรก็ไม่ดีพอ
• ปัญหาในการสร้างความสัมพันธ์: กลัวความใกล้ชิด กลัวการถูกทอดทิ้ง หรือบางคนเลือกที่จะปิดกั้นตัวเองไม่ให้ใครเข้าใกล้เลยเพื่อป้องกันความเจ็บปวด
• ภาวะพึ่งพิงตัวเองสูงเกินไป: ไม่กล้าขอความช่วยเหลือจากใครเพราะเชื่อว่าสุดท้ายก็ต้องเผชิญหน้ากับปัญหาคนเดียว
• ความเสี่ยงต่อปัญหาสุขภาพจิต: มีแนวโน้มที่จะเผชิญกับโรคซึมเศร้า วิตกกังวลเรื้อรัง หรือพึ่งพาสิ่งเสพติดเพื่อกลบเกลื่อนความรู้สึกว่างเปล่าข้างใน

เราจะเยียวยาเด็กที่ซ่อนอยู่ข้างในและตัดวงจรนี้ได้อย่างไร

ข่าวดีคือ สมองและจิตใจของคนเรามีความสามารถในการยืดหยุ่นและการเยียวยาตัวเอง การตระหนักรู้ว่าเราเติบโตมาอย่างไรคือจุดเริ่มต้นที่ทรงพลังที่สุด เมื่อเราเข้าใจว่าความรู้สึกไม่มั่นคงในปัจจุบันไม่ได้เกิดจากตัวเราในตอนนี้ แต่เป็นเพราะเด็กน้อยในอดีตไม่เคยได้รับการโอบกอดที่เพียงพอ เราจะเริ่มมองตัวเองด้วยความเห็นอกเห็นใจมากขึ้น การปรึกษาจิตแพทย์หรือนักจิตบำบัด การเรียนรู้เรื่องขอบเขตทางจิตใจ และการสร้างความสัมพันธ์ที่ปลอดภัยกับคนรอบข้าง จะค่อยๆ ซ่อมแซมรอยร้าวเหล่านั้นให้กลับมาแข็งแรงขึ้นได้ในแบบที่เป็นตัวเราเอง