ปฏิกิริยาจาริช-เฮิกซ์ไฮเมอร์ อาการที่เกิดขึ้นหลังเริ่มยาปฏิชีวนะคืออะไร

กินยาฆ่าเชื้อแล้วทำไมรู้สึกแย่ลงกว่าเดิม

หลายครั้งที่คนไข้เริ่มต้นทานยาปฏิชีวนะหรือยาฆ่าเชื้อไปได้เพียงไม่กี่ชั่วโมง กลับรู้สึกมีไข้ขึ้นสูง หนาวสั่น หรือมีผื่นขึ้นมากกว่าเดิม ทั้งที่ความจริงแล้วยานั้นกำลังเริ่มทำงานจัดการกับเชื้อโรคในร่างกาย หลายคนมักเข้าใจผิดว่าเป็นการแพ้ยา แต่ในทางการแพทย์เรามีภาวะหนึ่งที่เรียกว่า ปฏิกิริยาจาริช-เฮิกซ์ไฮเมอร์ภา ซึ่งเป็นปฏิกิริยาที่ตอบสนองต่อการตายของเชื้อแบคทีเรียจำนวนมากในคราวเดียว

กลไกเบื้องหลังของปฏิกิริยาจาริช-เฮิกซ์ไฮเมอร์ภา

เมื่อเชื้อแบคทีเรียถูกยาปฏิชีวนะโจมตีจนตายลง มันจะแตกตัวและปล่อยสารพิษที่สะสมอยู่ภายในออกมาสู่กระแสเลือดอย่างรวดเร็ว ระบบภูมิคุ้มกันของเราซึ่งไม่ทันตั้งตัวจึงเกิดการตอบสนองอย่างรุนแรงพยายามกำจัดสารพิษเหล่านี้ออกไป ส่งผลให้เกิดการอักเสบในระบบต่างๆ ทั่วร่างกาย อาการเหล่านี้ไม่ใช่ผลข้างเคียงจากยาโดยตรง แต่เป็นปฏิกิริยาที่ร่างกายแสดงออกต่อซากเชื้อที่เพิ่งตายไปนั่นเอง

อาการแบบไหนที่บ่งบอกว่าคือปฏิกิริยานี้

อาการส่วนใหญ่จะเกิดขึ้นภายใน 1 ถึง 24 ชั่วโมงหลังจากได้รับยาขนานแรก โดยอาการที่พบได้บ่อยมีดังนี้

• มีไข้สูง หนาวสั่นจนตัวสั่น
• ปวดศีรษะ ปวดเมื่อยตามร่างกาย
• อัตราการเต้นของหัวใจเร็วขึ้น หรือความดันโลหิตเปลี่ยนแปลง
• สำหรับโรคบางชนิด เช่น ซิฟิลิส อาจพบว่ามีผื่นหรือแผลเดิมนูนแดงขึ้นชัดเจนกว่าปกติ

วิธีดูแลตัวเองเบื้องต้นเมื่อเกิดอาการ

หากอาการอยู่ในระดับที่ทนได้ มักจะค่อยๆ ดีขึ้นและหายไปเองภายในเวลาไม่เกิน 24-48 ชั่วโมง สิ่งที่ทำได้คือการประคับประคองอาการไปตามลำดับ ดังนี้

• ดื่มน้ำสะอาดในปริมาณที่เพียงพอเพื่อช่วยให้ร่างกายขับของเสียออกได้เร็วขึ้น
• หากมีไข้ สามารถทานยาพาราเซตามอลเพื่อบรรเทาอาการไข้และปวดเมื่อยได้
• พักผ่อนให้เพียงพอเพื่อให้ระบบภูมิคุ้มกันทำงานได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ

เมื่อไหร่ที่อาการนี้อันตรายและควรไปพบแพทย์

แม้ปฏิกิริยาจาริช-เฮิกซ์ไฮเมอร์ภาส่วนใหญ่จะไม่อันตรายร้ายแรง แต่ก็มีบางกรณีที่ควรระวังเป็นพิเศษ หากมีอาการดังต่อไปนี้ควรติดต่อแพทย์ทันที

• ความดันโลหิตตกอย่างรวดเร็วหรือหน้ามืดเป็นลม
• หายใจหอบเหนื่อย หรือรู้สึกแน่นหน้าอก
• อาการแย่ลงอย่างต่อเนื่องไม่มีทีท่าว่าจะดีขึ้นหลังจากผ่านไป 48 ชั่วโมง
• มีอาการสับสนทางสมองหรือซึมลงอย่างเห็นได้ชัด

สิ่งสำคัญที่สุดคือการไม่หยุดยาปฏิชีวนะเองโดยไม่ได้ปรึกษาแพทย์ เพราะการหยุดยาอาจทำให้เชื้อแบคทีเรียไม่ถูกกำจัดอย่างหมดสิ้นและกลับมาดื้อยาได้ในอนาคต หากมีความกังวลใจในอาการหลังใช้ยา การได้รับคำยืนยันจากหมอเจ้าของไข้จะช่วยให้สบายใจและรักษาได้อย่างถูกต้องที่สุด