ปัสสาวะสีเหลืองเรืองแสงหลังกินวิตามินบี: อาการแบบนี้อันตรายไหมจากมุมมองหมอ

ตื่นมาฉี่แล้วตกใจ ทำไมน้ำปัสสาวะถึงเหลืองสว่างเหมือนนีออน

เวลาที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาที่ห้องตรวจแล้วเล่าว่า จู่ๆ ฉี่ก็เปลี่ยนเป็นสีเหลืองอ๋อยหรือเหลืองสะท้อนแสง ทั้งที่ไม่ได้เจ็บป่วยอะไร หลายคนมักจะกังวลว่าตับหรือไตมีปัญหาหรือเปล่า ยิ่งช่วงนี้กระแสการดูแลตัวเองด้วยอาหารเสริมมาแรง หลายคนทานวิตามินบีรวมทุกวัน พอเห็นสีปัสสาวะเปลี่ยนไปก็ยิ่งตกใจกลัวว่าร่างกายกำลังขับสารพิษอะไรที่น่ากลัวออกมา

ในฐานะหมอ ผมอยากบอกว่าในกรณีส่วนใหญ่ อาการนี้ไม่ได้น่ากลัวอย่างที่คิดครับ มันเป็นเพียงกลไกธรรมชาติของร่างกายในการขับส่วนเกินของวิตามินที่เราทานเข้าไปเท่านั้นเองครับ โดยเฉพาะคนที่กำลังมองหาข้อมูลเรื่องภาวะปัสสาวะสีเหลืองสว่างจากวิต บทความนี้ผมจะพาไปทำความเข้าใจกันแบบเคลียร์ชัดทุกประเด็นครับ

วิตามินบีตัวไหนกันแน่นะ ที่เปลี่ยนสีฉี่ของเราให้กลายเป็นสีเหลืองสด

ต้นเหตุที่แท้จริงของสีปัสสาวะที่เปลี่ยนไป ไม่ได้มาจากวิตามินบีทุกตัวหรอกนะครับ พระเอกตัวจริงเสียงจริงคือ วิตามินบี 2 หรือที่ในทางการแพทย์เรียกว่า ไรโบฟลาวิน (Riboflavin) ครับ

เจ้าวิตามินบี 2 ตัวนี้ เป็นวิตามินที่ละลายได้ในน้ำ มีสีเหลืองธรรมชาติอยู่ในตัวของมันเอง เวลาที่เราทานเข้าไป ไม่ว่าจะเป็นจากอาหารอย่างไข่ นม ผักใบเขียว หรือจากวิตามินเสริมเม็ดสีสวยๆ ร่างกายจะดูดซึมไปใช้ตามความจำเป็น ส่วนที่เหลือเกินความต้องการ ร่างกายฉลาดพอที่จะไม่เก็บสะสมไว้ให้เป็นภาระ แต่จะขับออกทางไตผ่านมาทางปัสสาวะทันที ทำให้ปัสสาวะของเรามีสีเหลืองสว่างหรือเหลืองเข้มขึ้นอย่างเห็นได้ชัด

กลไกธรรมชาติ เมื่อร่างกายขับวิตามินส่วนเกินออกทางไต

หลายคนอาจจะสงสัยต่อว่า แล้วทำไมร่างกายต้องขับทิ้ง ทำไมไม่เก็บไว้ใช้ทีหลังล่ะ

ความจริงคือ วิตามินบีกลุ่มที่ละลายในน้ำ (ซึ่งรวมถึงวิตามินซีด้วย) ร่างกายจะไม่เก็บสะสมไว้ในเนื้อเยื่อไขมันเหมือนกับวิตามินเอหรือวิตามินอีครับ เมื่อเราทานเข้าไปในปริมาณที่มากเกินกว่าที่เซลล์ในร่างกายจะดึงไปใช้หมดในตอนนั้น ไตซึ่งทำหน้าที่เหมือนเครื่องกรองน้ำธรรมชาติ ก็จะทำหน้าที่กรองเจ้าสารสีเหลืองจากไรโบฟลาวินนี้ทิ้งออกมาทันทีผ่านทางปัสสาวะ

ดังนั้น ยิ่งช่วงไหนที่เราทานวิตามินบีรวมโดสสูงๆ หรือดื่มเครื่องดื่มชูกำลังที่มีวิตามินบีผสมอยู่มาก สีของปัสสาวะก็จะยิ่งเหลืองสว่างมากเป็นพิเศษ เป็นเรื่องปกติธรรมดามากๆ ไม่ได้แปลว่าไตพังหรือตับพังแต่อย่างใดครับ

กินวิตามินบีในปริมาณเท่าไหร่ ถึงจะทำให้ปัสสาวะเปลี่ยนสี

ปริมาณที่ทำให้เกิดปัสสาวะสีเหลืองสว่างนั้น ไม่จำเป็นต้องกินในปริมาณที่เป็นพิษครับ แค่เราทานวิตามินบีรวมในขนาดที่สูงกว่าปริมาณที่ร่างกายต้องการต่อวันเพียงเล็กน้อย ไตก็เริ่มขับส่วนเกินออกมาแล้ว

• ปริมาณวิตามินบี 2 ที่ร่างกายแนะนำให้ได้รับต่อวันสำหรับผู้ใหญ่ทั่วไป จะอยู่ที่ประมาณ 1.3 มิลลิกรัมเท่านั้น
• แต่วิตามินเสริมส่วนใหญ่ตามท้องตลาด มักจะใส่มาในโดสที่สูงกว่านั้นหลายเท่า เพื่อให้มั่นใจว่าร่างกายได้รับเพียงพอ
• เมื่อรับเข้าไปเกินกว่าที่เซลล์จะใช้หมด ไรโบฟลาวินส่วนเกินจึงเดินทางไปที่ไตและกลายเป็นสีเหลืองที่เราเห็นในโถส้วม

เช็กให้ชัวร์ แบบไหนคือเรื่องปกติ และแบบไหนที่ควรเริ่มกังวล

เพื่อให้คนไข้สบายใจขึ้น เรามาดูวิธีสังเกตความแตกต่างระหว่างปัสสาวะจากวิตามิน กับปัสสาวะที่ผิดปกติจากโรคกันครับ

ลักษณะของปัสสาวะปกติที่เกิดจากวิตามินบี

• มีสีเหลืองสว่าง สีเหลืองนีออน หรือเหลืองใสๆ
• ไม่มีอาการแสบขัดเวลาปัสสาวะ
• ไม่มีตะกอนขุ่น หรือมีกลิ่นฉุนผิดปกติ
• ร่างกายไม่มีอาการเจ็บป่วยร่วมด้วย รู้สึกแข็งแรงดีปกติ

ลักษณะของปัสสาวะที่ต้องระวังและควรมาพบแพทย์

• ปัสสาวะมีสีเหลืองเข้มจัดจนเกือบน้ำตาล แม้จะไม่ได้กินวิตามินบีหรือดื่มน้ำน้อย
• มีสีชาไทย สีโค้ก หรือมีเลือดปน
• มีอาการปวดหลัง ปวดเอว ไข้ขึ้น หรือตัวเหลืองตาเหลืองร่วมด้วย
• ปัสสาวะมีฟองหนาแน่นผิดปกติ

ปรับพฤติกรรมการกินวิตามินอย่างไรให้พอดีกับความต้องการของร่างกาย

สำหรับคนที่กังวลเรื่องปัสสาวะสีเหลืองสว่างและไม่อยากให้ร่างกายต้องทำงานหนักในการขับสารส่วนเกินทิ้ง ผมมีคำแนะนำง่ายๆ ในการทานวิตามินบีครับ

จริงๆ แล้วคนเราสามารถได้รับวิตามินบีอย่างเพียงพอได้จากการทานอาหารหลักให้ครบ 5 หมู่ ทั้งเนื้อสัตว์ไม่ติดมัน ธัญพืชไม่ขัดสี ไข่ นม และผักใบเขียว โดยไม่ต้องพึ่งวิตามินเม็ดเลยก็ได้ครับ แต่หากใครมีความจำเป็นต้องทานอาหารเสริม เช่น คนที่ทำงานหนักพักผ่อนน้อย หรืออยู่ในวัยที่ต้องการการบำรุงเป็นพิเศษ การเลือกทานในขนาดที่พอดี หรือเลือกสูตรที่ร่างกายค่อยๆ ดูดซึม ก็ช่วยลดปริมาณวิตามินส่วนเกินที่ต้องถูกขับทิ้งได้ครับ ที่สำคัญคือควรดื่มน้ำเปล่าให้เพียงพอในแต่ละวัน เพื่อช่วยให้ระบบไหลเวียนและการกรองของไตทำงานได้อย่างราบรื่นครับ