วิธีรับมือและป้องกันโรคมือ เท้า ปาก ในศูนย์เด็กเล็กและโรงเรียนอนุบาลฉบับคุณหมอ

ช่วงเปิดเทอมทีไร สิ่งที่คุณพ่อคุณแม่และคุณครูมักจะกังวลใจไม่น้อยเลยก็คือ เจ้าโรคระบาดตัวจี๊ดที่มักมาพร้อมกับเด็กๆ อย่างโรคมือ เท้า ปาก ยิ่งในศูนย์เด็กเล็กหรือโรงเรียนอนุบาลที่เด็กๆ อยู่รวมกันเยอะๆ เล่นด้วยกัน หยิบจับของเล่นชิ้นเดียวกัน และบางทีก็เผลอเอาเข้าปากตามประสาวัยซน เชื้อไวรัสเจ้ากรรมนี้ก็เลยแพร่กระจายกันได้อย่างรวดเร็วเหมือนไฟลามทุ่ง

ทำความรู้จักเจ้าไวรัสตัวร้ายที่ชอบป่วนเด็กๆ

โรคมือ เท้า ปาก ส่วนใหญ่เกิดจากเชื้อไวรัสในกลุ่มเอ็นเทอโรไวรัส (Enteroviruses) แม้ว่าส่วนใหญ่เด็กๆ จะหายได้เองและไม่มีอาการรุนแรง แต่ในฐานะหมอ ยอมรับเลยว่าภาพจำของเด็กน้อยที่เจ็บปากจนไม่ยอมกินอะไรเลย มีไข้สูง และงอแงทั้งวัน เป็นเรื่องที่น่าเห็นใจทั้งตัวเด็กและคนเลี้ยงดูมากๆ ครับ

เชื้อโรคตัวนี้ติดต่อง่ายมากผ่านทางสาร secretions ต่างๆ ของร่างกาย เช่น น้ำลาย น้ำมูก น้ำจากตุ่มพอง หรือแม้แต่อุจจาระของผู้ติดเชื้อ พอเด็กคนหนึ่งติดเชื้อแล้วไปจับของเล่น หรือคุณครูอุ้มโดยไม่ทันระวัง ก็กลายเป็นวงจรการแพร่เชื้อในห้องเรียนอนุบาลได้อย่างง่ายดาย

สัญญาณเตือนภัย: ลูกรักกำลังโดนโรคมือ เท้า ปาก เล่นงานแล้วหรือยัง?

เวลาตรวจเด็กๆ ที่คลินิก คุณพ่อคุณแม่มักจะพามาด้วยอาการเริ่มต้นที่คล้ายไข้หวัดธรรมดา แต่พอนั่งตรวจดูดีๆ ถึงได้เจอเบาะแสสำคัญ ลองสังเกตอาการเหล่านี้ในตัวเจ้าตัวเล็กกันดูนะครับ

ไข้สูง: มักจะนำมาก่อนอาการอื่น 1 ถึง 2 วัน เจ็บปากและคอ: เด็กจะเริ่มไม่อยากกินนมหรืออาหาร น้ำลายไหลยืดเพราะกลืนไม่ลง ตุ่มน้ำใส: พบได้บริเวณฝ่ามือ ฝ่าเท้า และมักจะมีแผลในปาก บริเวณกระพุ้งแก้มและลิ้นด้วย งอแงผิดปกติ: ซึมลง หรือกินได้น้อยลงอย่างเห็นได้ชัด

โรงเรียนอนุบาลและศูนย์เด็กเล็กควรมีมาตรการรับมืออย่างไรดี

การจะควบคุมโรคในสถานที่ปิดอย่างโรงเรียนอนุบาลไม่ใช่เรื่องง่าย แต่ทำได้ถ้าทุกฝ่ายร่วมมือกันอย่างจริงจัง โรงเรียนควรมีมาตรการคัดกรองเด็กทุกเช้าก่อนเข้าห้องเรียน หากพบเด็กมีไข้ มีผื่น หรือแผลในปาก ควรให้ผู้ปกครองพากลับไปพักผ่อนที่บ้านทันทีเพื่อตัดไฟตั้งแต่ต้นลม

นอกจากนี้ เรื่องความสะอาดของสิ่งแวดล้อมคือหัวใจสำคัญ ของเล่น เครื่องนอน และพื้นผิวสัมผัสร่วมต่างๆ ต้องได้รับการทำความสะอาดและฆ่าเชื้อด้วยน้ำยาฟอกขาวเจือจางหรือแอลกอฮอล์อย่างสม่ำเสมอ เพราะเชื้อไวรัสนี้มีความทนทานต่อสิ่งแวดล้อมพอสมควรทีเดียว

เคล็ดลับสอนเด็กๆ ล้างมืออย่างไรให้สนุกและปลอดภัย

เด็กเล็กมักจะจำเรื่องสุขอนามัยยากถ้าบอกกันตรงๆ การสร้างพฤติกรรมล้างมือบ่อยๆ ด้วยสบู่และน้ำสะอาด หรือเจลแอลกอฮอล์ จึงต้องทำผ่านการเล่นและการฝึกฝนสม่ำเสมอ

ล้างก่อนกิน: ทุกครั้งก่อนมื้ออาหารและขนม ล้างหลังทำกิจกรรม: หลังกลับมาจากสนามเด็กเล่น หรือหลังเข้าห้องน้ำ สอนท่าล้างมือพื้นฐาน: ฟอกฝ่ามือ ง่ามนิ้ว หลังมือ และซอกเล็บให้ติดเป็นนิสัย

เมื่อไหร่ที่ต้องรีบพาเด็กไปหาหมอทันที

แม้โรคนี้ส่วนใหญ่จะหายได้เอง แต่มีบางกรณีที่เชื้ออาจลุกลามเข้าสู่ระบบประสาทหรือก้านสมอง ซึ่งอันตรายมาก คุณพ่อคุณแม่และคุณครูต้องสังเกตอาการแดงเดือดเหล่านี้อย่างใกล้ชิด

ซึมมาก ไม่ยอมเล่น หรือปลุกตื่นยาก อาเจียนพุ่งบ่อยๆ หรือกินอะไรไม่ได้เลยจนเริ่มมีภาวะขาดน้ำ หายใจหอบเหนื่อย หายใจเร็วกว่าปกติ มีอาการชัก เกร็ง หรือแขนขาอ่อนแรง

หากพบอาการเหล่านี้แม้เพียงข้อเดียว ควรรีบพาไปโรงพยาบาลทันทีโดยไม่ต้องรอให้ครบกำหนดวันลาหยุดครับ การป้องกันที่ดีที่สุดคือความใส่ใจร่วมกันระหว่างบ้านและโรงเรียน เพื่อให้เจ้าตัวเล็กเติบโตไปพร้อมสุขภาพที่แข็งแรงและปลอดภัยจากโรคภัยไข้เจ็บครับ