ภาวะสมองบวมในเด็กเรื่องใหญ่ที่พ่อแม่ต้องรู้: สัญญาณเตือนและการดูแลที่ถูกต้องจากห้องฉุกเฉิน

ลูกน้อยมีอาการซึมลง อาเจียนพุ่ง อาการแบบนี้แปลว่าสมองกำลังบวมอยู่หรือเปล่า?

เวลาที่ลูกรักไม่สบายโดยเฉพาะเวลาที่มีไข้สูงหรือเกิดอุบัติเหตุที่ศีรษะ สิ่งที่คนเป็นพ่อเป็นแม่กังวลมากที่สุดคงหนีไม่พ้นเรื่องของสมองครับ ในฐานะหมอเด็ก ยอมรับเลยว่าภาวะสมองบวมในเด็กเป็นเรื่องที่น่าตื่นตระหนกและต้องอาศัยการดูแลอย่างใกล้ชิดจากทีมแพทย์ เพราะกะโหลกศีรษะของเด็กยังมีการขยายตัวได้ต่างจากผู้ใหญ่ แต่เมื่อมีแรงดันในกะโหลกศีรษะสูงขึ้นจากการบวมของเนื้อสมองหรือมีเลือดคั่ง เด็กมักจะแสดงอาการเตือนบางอย่างที่พวกเราต้องรีบสังเกตให้ทันท่วงที

ลูกตัวน้อยเริ่มมีอาการผิดปกติแบบไหน ที่แปลว่าภาวะสมองบวมกำลังคุกคาม?

อาการของเด็กที่เป็นภาวะสมองบวมมักจะมาแบบค่อยเป็นค่อยไปหรือเฉียบพลันขึ้นอยู่กับสาเหตุ เช่น การติดเชื้อรุนแรง การได้รับบาดเจ็บที่ศีรษะ หรือโรคทางกายอื่นๆ โดยสัญญาณเตือนที่หมออยากให้คุณพ่อคุณแม่สังเกตมีดังนี้ครับ

• ซึมลงอย่างผิดปกติ: เรียกไม่ค่อยตื่น ง่วงเหงาหาวนอนตลอดเวลา หรือไม่ค่อยตอบสนองต่อสิ่งรอบตัว
• อาเจียนพุ่ง: อาการอาเจียนแบบพุ่งออกมาโดยไม่มีอาการคลื่นไส้นำมาก่อน มักเกิดช่วงเช้าหรือหลังตื่นนอน
• ปวดหัวรุนแรง: ในเด็กโตจะบอกได้ว่าปวดหัวมากจนทนไม่ไหว ร้องกวน งอแงผิดปกติ
• ชักเกร็ง: มีอาการชักกระตุกตามตัวหรือตาเหลือก ซึ่งเป็นสัญญาณอันตรายที่ต้องถึงมือแพทย์โดยด่วน
• ความผิดปกติของการมองเห็น: ลูกอาจบอกว่าตาพร่ามัว มองเห็นภาพซ้อน หรือเด็กเล็กอาจมีอาการตาเหลือกค้าง

เมื่อลูกมาถึงมือหมอแล้ว เราจะตรวจวินิจฉัยภาวะสมองบวมกันอย่างไรบ้าง?

ทันทีที่คุณพ่อคุณแม่พาน้องมาถึงโรงพยาบาลเพราะสงสัยว่ามีภาวะสมองบวม ทีมแพทย์และพยาบาลจะประเมินอาการอย่างรวดเร็วเพื่อให้มั่นใจว่าทางเดินหายใจและการไหลเวียนเลือดทำงานได้ปกติ จากนั้นขั้นตอนสำคัญคือการตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์สมองเพื่อดูว่ามีความผิดปกติอะไรซ่อนอยู่ข้างใน เช่น มีก้อนเลือด มีน้ำคั่งในสมอง หรือมีเนื้อสมองบวมตรงจุดไหน เพื่อจะได้วางแผนการรักษาได้อย่างแม่นยำที่สุด

วิธีรักษาและดูแลเด็กที่มีภาวะสมองบวมในโรงพยาบาล

การจัดการกับภาวะสมองบวมไม่ใช่เรื่องที่จะปล่อยไว้รอเวลาได้ครับ เพราะความดันในกะโหลกศีรษะที่สูงเกินไปอาจไปกด ้านเนื้อสมองส่วนสำคัญ ทำให้เกิดอันตรายถึงชีวิตได้ โดยแนวทางการดูแลรักษาหลักๆ จะมีดังนี้ครับ

• การจัดท่านอนที่เหมาะสม: ปรับเตียงให้ศีรษะสูงขึ้นเล็กน้อยเพื่อช่วยให้เลือดดำไหลกลับจากสมองได้สะดวก ลดแรงดันในกะโหลกศีรษะ
• การให้ยาเพื่อลดความดันสมอง: แพทย์อาจพิจารณาให้ยาขับปัสสาวะบางชนิดหรือสารน้ำเข้มข้นเพื่อดึงน้ำออกจากเนื้อสมอง
• การควบคุมอุณหภูมิร่างกาย: ป้องกันไม่ให้เด็กมีไข้สูง เพราะไข้จะทำให้สมองใช้ออกซิเจนมากขึ้นและบวมมากกว่าเดิม
• การผ่าตัดในกรณีจำเป็น: หากมีเลือดออกหรือก้อนเนื้อขนาดใหญ่ที่ทำให้สมองบวมกดทับรุนแรง ศัลยแพทย์ระบบประสาทอาจต้องผ่าตัดเพื่อระบายความดันออก

การดูแลต่อเนื่องและการฟื้นฟูสมองของลูกน้อยหลังออกจากโรงพยาบาล

หลังจากที่ผ่านพ้นช่วงวิกฤตมาได้แล้ว การดูแลที่บ้านและการมาพบแพทย์ตามนัดถือเป็นหัวใจสำคัญครับ สมองของเด็กมีความยืดหยุ่นสูงและสามารถฟื้นฟูตัวเองได้ดี แต่ก็อาจต้องใช้เวลา น้องบางคนอาจต้องทำกายภาพบำบัด ฝึกพูด หรือรับประทานยาต่อเนื่องตามที่แพทย์สั่ง สิ่งสำคัญที่สุดคือคุณพ่อคุณแม่ต้องใจเย็น คอยสังเกตความผิดปกติด้านพัฒนาการและการเรียนรู้ หากพบว่าลูกมีอาการซึมลง ปวดหัว หรือชักอีกแม้แต่นิดเดียว ต้องรีบพากลับมาพบแพทย์ทันทีโดยไม่ต้องรอให้ถึงวันนัดครับ