วิธีสังเกตและรับมือเมื่อคนใกล้ตัวมีอาการหายใจลำบากและออกซิเจนในเลือดต่ำ

อาการแบบไหนที่เรียกว่าหายใจลำบากและออกซิเจนต่ำ

หลายครั้งที่หมอตรวจคนไข้ในห้องฉุกเฉิน คนไข้มักบอกว่ารู้สึกเหมือนหายใจไม่สุด หรือแน่นหน้าอกจนหอบเหนื่อย อาการเหล่านี้เป็นสัญญาณเตือนที่ร่างกายกำลังบอกว่าได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอ ภาวะออกซิเจนในเลือดต่ำหรือที่ทางการแพทย์เรียกว่า Hypoxemia คือสภาวะที่ค่าความอิ่มตัวของออกซิเจนในเลือด (SpO2) ลดลงต่ำกว่าเกณฑ์ปกติ ซึ่งโดยทั่วไปควรอยู่ที่ 95 เปอร์เซ็นต์ขึ้นไป หากต่ำกว่านั้นจะเริ่มส่งผลต่อการทำงานของอวัยวะสำคัญ โดยเฉพาะสมองและหัวใจ

สัญญาณเตือนที่ร่างกายกำลังฟ้องว่าขาดออกซิเจน

เราสามารถสังเกตอาการผิดปกติได้ตั้งแต่เริ่มต้น หากมีอาการเหล่านี้ปรากฏขึ้น ถือว่าไม่ควรนิ่งนอนใจ:

• หายใจเร็ว หอบเหนื่อย หรือต้องใช้แรงในการหายใจมากกว่าปกติ
• พูดเป็นประโยคยาวๆ ไม่ได้ ต้องหยุดหายใจเป็นระยะ
• มีอาการริมฝีปากหรือปลายนิ้วเริ่มเขียวคล้ำ ซึ่งเป็นสัญญาณอันตรายว่าเลือดมีออกซิเจนน้อยมากแล้ว
• รู้สึกมึนงง สับสน หรือกระสับกระส่ายผิดปกติ
• อัตราการเต้นของหัวใจเร็วขึ้นอย่างเห็นได้ชัด

การจัดการเบื้องต้นเมื่อพบคนใกล้ตัวมีอาการหายใจลำบาก

เมื่อพบว่าคนใกล้ตัวมีอาการดังกล่าว สิ่งสำคัญที่สุดคือการตั้งสติและปรับสภาพแวดล้อมให้เอื้อต่อการหายใจ:

• จัดท่านั่งให้คนไข้ลุกขึ้นนั่งตัวตรง หรือนั่งพิงหมอนในท่ากึ่งนั่งกึ่งนอน ห้ามให้นอนราบเด็ดขาดเพราะจะทำให้ปอดขยายตัวได้ยากขึ้น
• คลายเสื้อผ้าให้หลวม เพื่อให้ทรวงอกขยับได้สะดวก
• เปิดหน้าต่างหรือจัดสถานที่ให้มีอากาศถ่ายเทสะดวกที่สุด หลีกเลี่ยงการรวมกลุ่มกันในห้องที่อากาศปิด
• หากมีเครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้ว ให้รีบวัดเพื่อประเมินสถานการณ์ หากค่าต่ำกว่า 90-92 เปอร์เซ็นต์ ถือเป็นภาวะเร่งด่วนที่ต้องรีบไปโรงพยาบาล

เมื่อไหร่ที่ต้องรีบพาไปหาหมอโดยด่วน

อย่ารอให้ถึงขั้นหมดสติ หากพบอาการเหล่านี้ควรรีบติดต่อหน่วยกู้ชีพหรือนำส่งห้องฉุกเฉินทันที:

• ระดับออกซิเจนในเลือดลดลงต่ำกว่า 90 เปอร์เซ็นต์อย่างต่อเนื่อง
• คนไข้เริ่มซึมลง หรือพูดจาไม่รู้เรื่อง
• มีอาการเจ็บหน้าอกรุนแรงร่วมด้วย
• ผิวหนังเปลี่ยนเป็นสีม่วงหรือเขียวคล้ำอย่างชัดเจน
• หอบเหนื่อยจนไม่สามารถขยับตัวหรือพูดได้เลย

สิ่งที่ควรทำและไม่ควรทำในระหว่างรอรถพยาบาล

การปฐมพยาบาลอย่างถูกวิธีช่วยลดความเสี่ยงได้มาก สิ่งที่สำคัญคือการปลอบประโลมให้คนไข้ใจเย็นลง เพราะความตื่นตระหนกจะทำให้ยิ่งหายใจถี่ขึ้นและเหนื่อยมากขึ้น หลีกเลี่ยงการให้ยาแก้ไอหรือยาแก้แพ้เองโดยไม่ได้ปรึกษาแพทย์ เพราะอาจทำให้อาการแย่ลงหรือปิดบังอาการที่แท้จริงได้ การเฝ้าสังเกตและบันทึกอาการไว้ให้ชัดเจนเพื่อแจ้งทีมแพทย์ จะช่วยให้การรักษาเป็นไปอย่างรวดเร็วและแม่นยำขึ้น