วิธีสังเกตและจัดการภาวะหายใจลำบากและออกซิเจนในเลือดต่ำ ก่อนจะสายเกินไป

อาการแบบไหนที่เรียกว่าหายใจลำบากและออกซิเจนต่ำ

หลายครั้งที่คนไข้มาปรึกษาหมอด้วยความรู้สึกอึดอัด แน่นหน้าอก หรือเหมือนหายใจไม่สุด หลายคนอาจมองข้ามเพราะคิดว่าเป็นแค่ความเหนื่อยล้า แต่ความจริงแล้ว ภาวะหายใจลำบากและระดับออกซิเจนในเลือดต่ำเป็นสัญญาณเตือนที่ร่างกายกำลังบอกว่าเราได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอไปเลี้ยงส่วนต่างๆ ของร่างกาย

เรามักสังเกตได้จากอาการเหล่านี้:

• หอบเหนื่อยแม้ทำกิจกรรมเบาๆ หรือบางคนเหนื่อยแม้ตอนพัก
• หายใจเร็ว หรือหายใจเข้าลึกไม่ได้
• ริมฝีปาก เล็บ หรือผิวหนังเริ่มเปลี่ยนเป็นสีคล้ำหรือม่วง
• รู้สึกสับสน มึนงง หรือมีอาการซึมลง

ทำไมระดับออกซิเจนในเลือดถึงตกลงได้

ปอดเปรียบเสมือนฟองน้ำที่คอยแลกเปลี่ยนอากาศ เมื่อไหร่ที่ฟองน้ำนี้ทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ เช่น มีน้ำท่วมปอด มีการอักเสบจากเชื้อโรค หรือมีภาวะถุงลมโป่งพอง ออกซิเจนก็จะเข้าสู่กระแสเลือดได้น้อยลง นอกจากนี้โรคหัวใจก็เป็นอีกสาเหตุสำคัญที่ทำให้การสูบฉีดเลือดไปรับออกซิเจนทำได้ยากขึ้น ส่งผลให้เกิดภาวะออกซิเจนในเลือดต่ำหรือที่เรียกว่า Hypoxia

วิธีตรวจสอบระดับออกซิเจนด้วยตนเองที่บ้าน

ปัจจุบันเครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้วหาซื้อได้ง่ายและช่วยให้เราเฝ้าระวังได้ดีขึ้น โดยปกติแล้วค่าออกซิเจนในเลือด (SpO2) ของคนทั่วไปควรอยู่ที่ระดับ 95 ถึง 100 เปอร์เซ็นต์ หากตัวเลขต่ำกว่า 95 เปอร์เซ็นต์ ถือว่าเป็นระดับที่ต้องเริ่มระวัง แต่ถ้าต่ำกว่า 90 เปอร์เซ็นต์ ถือเป็นภาวะวิกฤตที่ต้องได้รับการช่วยเหลือจากแพทย์โดยด่วนที่สุด

จัดการอย่างไรเมื่อเริ่มรู้สึกหายใจไม่สะดวก

เมื่อเริ่มรู้สึกว่าหายใจไม่ออก สิ่งสำคัญคือการจัดท่าทางให้ร่างกายได้รับออกซิเจนง่ายขึ้น

• นั่งตัวตรงหรือเอนตัวไปข้างหน้าเล็กน้อยเพื่อเปิดทางเดินหายใจ
• พยายามควบคุมการหายใจเข้าลึกๆ และหายใจออกยาวๆ ไม่ให้ตื่นตระหนก เพราะความวิตกกังวลจะยิ่งทำให้หัวใจเต้นเร็วและต้องการออกซิเจนมากขึ้น
• คลายเสื้อผ้าที่รัดแน่นรอบคอหรือหน้าอก

สัญญาณเตือนที่ห้ามรอช้า ต้องรีบไปพบหมอทันที

การจัดการภาวะหายใจลำบากและระดับออกซิเจนในเลือดต่ำที่ปลอดภัยที่สุด คือการประเมินอาการตัวเองให้เป็น หากพบว่ามีอาการต่อไปนี้ ห้ามรอดูอาการที่บ้านเด็ดขาด:

• หายใจเหนื่อยหอบรุนแรงจนพูดเป็นประโยคไม่ได้
• เจ็บหน้าอกร่วมด้วยอย่างรุนแรง
• เริ่มมีอาการซึมลง ปลุกตื่นยาก หรือพูดจาสับสน
• ผิวหนัง เล็บมือ หรือริมฝีปากเปลี่ยนเป็นสีม่วงคล้ำ

การดูแลตัวเองเป็นเรื่องดี แต่การรู้จังหวะที่ต้องส่งต่อให้เป็นหน้าที่ของแพทย์จะช่วยรักษาชีวิตและลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงได้ดีที่สุด