ดูแลโภชนาการผู้ป่วยวิกฤตอย่างไร เมื่อร่างกายต้องการพลังงานสู้ศึกหนัก

เมื่อคนใกล้ตัวต้องนอนไอซียู เรื่องอาหารไม่ใช่แค่เรื่องกินอิ่ม

เวลาที่เราเดินเข้าไปเยี่ยมคนไข้ในหอผู้ป่วยวิกฤตหรือไอซียู ภาพที่เรามักจะเห็นคือสายระยางเต็มตัว เครื่องช่วยหายใจ และหน้าจอ monitors เสียงดังติ๊ดๆ ตลอดเวลา หลายคนอาจจะโฟกัสไปที่โรคหลักหรือการทำงานของอวัยวะสำคัญ จนหลงลืมเรื่องใกล้ตัวอย่างอาหารการกินไป แต่อยากบอกในฐานะหมอเลยว่า สำหรับผู้ป่วยที่นอนซมอยู่ในนั้น เรื่องโภชนาการมีความสำคัญไม่แพ้ตัวยาที่ได้รับเลยทีเดียว เพราะร่างกายของพวกเขาเปรียบเสมือนบ้านที่กำลังไฟไหม้ ต้องการพลังงานและวัตถุดิบมหาศาลมาซ่อมแซมส่วนที่สึกหรอ

เช็กให้ไวตั้งแต่แรกเข้า เพื่อรู้ว่าร่างกายขาดอะไรบ้าง

ทันทีที่ผู้ป่วยก้าวเท้าเข้าสู่แดนวิกฤต ทีมแพทย์และพยาบาลไม่ได้นิ่งนอนใจ เราต้องทำการบ้านชิ้นใหญ่ทันทีด้วยการประเมินภาวะโภชนาการแบบละเอียด ไม่ว่าจะเป็นการดูประวัติการกินอาหารก่อนป่วย น้ำหนักตัวที่ลดลงฮวบฮาบ ตลอดจนการเจาะเลือดตรวจดูระดับโปรตีนในร่างกาย การประเมินและฟื้นฟูภาวะโภชนาการตั้งแต่เนิ่นๆ ช่วยให้เรารู้ว่าตอนนี้คลังแสงในร่างกายของคนไข้เหลือกระสุนสำรองมากน้อยแค่ไหน เพื่อจะได้วางแผนส่งเสบียงเข้าไปเติมได้อย่างแม่นยำ ไม่มากเกินไปจนเป็นภาระ หรือน้อยเกินไปจนร่างกายต้องดึงกล้ามเนื้อตัวเองมาเผาผลาญ

ช่วงเวลาทองของการเติมสารอาหารที่ห้ามพลาด

ในอดีตเราอาจจะเคยได้ยินความเชื่อที่ว่า ปล่อยให้ลำไส้ได้พัก ไม่ต้องให้อะไรกินเลยดีกว่า แต่ความรู้ทางการแพทย์สมัยใหม่เปลี่ยนไปแล้วครับ ยิ่งเราเริ่มให้สารอาหารเร็วเท่าไหร่ ยิ่งเป็นผลดีต่อตัวผู้ป่วยเท่านั้น โดยทั่วไปถ้าคนไข้ยังพอรับได้ เราจะพยายามเริ่มต้นให้อาหารทางเดินอาหารภายใน 24 ถึง 48 ชั่วโมงแรกเลย การทำแบบนี้ช่วยรักษาความแข็งแรงของเยื่อบุลำไส้ ป้องกันไม่ให้เชื้อโรคในลำไส้รั่วไหลเข้าสู่กระแสเลือด และช่วยลดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงที่มักตามมาในผู้ป่วยวิกฤตได้อย่างชะงัด

เลือกทางไหนดีระหว่างสายยางลงกระเพาะหรือทางเส้นเลือด

เมื่อพูดถึงการให้ออาหารผู้ป่วยวิกฤต หลายคนกังวลเรื่องการใส่สายยาง แต่ความจริงแล้ว ทางเดินอาหารธรรมชาติคือทางเลือกอันดับหนึ่งเสมอ หากลำไส้ของผู้ป่วยยังทำงานได้ แม้จะใส่ท่อช่วยหายใจอยู่ เราก็มักจะเลือกใช้วิธีให้อาหารเหลวผ่านสายยางลงสู่กระเพาะหรือลำไส้เล็กโดยตรง เพราะปลอดภัยและช่วยรักษาหน้าที่ของระบบทางเดินอาหารได้ดีที่สุด แต่ในกรณีที่ลำไส้ยังใช้งานไม่ได้จริงๆ เช่น มีภาวะลำไส้อุดตันหรือเลือดออกในทางเดินอาหาร แพทย์จึงจะพิจารณาให้สารอาหารทางหลอดเลือดดำแทน เปรียบเสมือนการหยดน้ำเกลือที่มีสารอาหารเข้มข้นผสมอยู่ เพื่อประคับประคองไม่ให้ร่างกายทรุดลงไปมากกว่าเดิม

ระวังภาวะแทรกซ้อนที่มาพร้อมกับการอัดสารอาหารเต็มที่

การฟื้นฟูโภชนาการไม่ได้แปลว่ายิ่งให้อาหารเยอะยิ่งดีเสมอไปครับ ในช่วงที่ร่างกายคนไข้เพิ่งฟื้นตัวจากการเจ็บป่วยหนัก ระบบเผาผลาญอาจจะยังปรับตัวไม่ทัน หากเราอัดพลังงานเข้าไปรวดเร็วเกินไป อาจเกิดภาวะแทรกซ้อนที่เรียกว่า รีฟีดดิงซินโดรม ซึ่งส่งผลให้เกลือแร่ในเลือดรวนอย่างรุนแรง หัวใจทำงานหนักและอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ ทีมแพทย์จึงต้องคอยตรวจเลือดและปรับสูตรอาหารอย่างใกล้ชิดทุกวัน เพื่อให้แน่ใจว่าสารอาหารที่ส่งเข้าไปกำลังช่วยฟื้นฟู ไม่ใช่ไปเพิ่มภาระให้ร่างกาย