อุจจาระเปลี่ยนเป็นสีดำคล้ายยางมะตอยหลังกินยาเคลือบกระเพาะ เรื่องนี้อันตรายไหมจากมุมมองหมอ

ช่วงนี้มีคนไข้หลายคนเดินเข้ามาหาด้วยความตกอกตกใจ เล่าให้ฟังด้วยสีหน้ากังวลว่าจู่ๆ อุจจาระก็เปลี่ยนเป็นสีดำเข้มหรือสีเทาคล้ายสีของยางมะตอย ทั้งๆ ที่ไม่ได้กินเลือดหมู เลือดตับ หรือยาบำรุงเลือดอะไรเลย พอลองไล่เรียงประวัติการเจ็บป่วยดูก็พบว่า เพิ่งจะซื้อยาแก้ท้องเสียหรือยาบรรเทาอาการปวดท้องจากร้านขายยามาทาน ซึ่งตัวการสำคัญที่ทำให้เกิดเรื่องนี้ก็คือยาบิสมัท ซับซาลิไซเลต (bismuth subsalicylate) ที่หลายคนคุ้นเคยกันดีนั่นเองครับ

ทำไมกินยาตัวนี้แล้วอึถึงเปลี่ยนสี? ไขข้อข้องใจจากกลไกในร่างกาย

เวลาที่คนไข้กินยาบิสมัท ซับซาลิไซเลตเข้าไป ตัวยาจะเดินทางไปทำงานเคลือบและบรรเทาอาการระคายเคืองในกระเพาะอาหารและลำไส้ แต่ระหว่างที่มันเดินทางผ่านระบบทางเดินอาหารนั้น ตัวยาจะเกิดปฏิกิริยาทางเคมีกับสารประกอบกำมะถันที่มีอยู่ตามธรรมชาติในน้ำย่อยและอุจจาระของเรา

ผลลัพธ์ที่ได้จากการทำปฏิกิริยานี้คือการเกิดสารประกอบบิสมัทซัลไฟด์ ซึ่งมีลักษณะเป็นสีดำเข้ม เมื่อกาก4อาหารเคลื่อนตัวลงมาขับถ่ายออกมา จึงทำให้สีอุจจาระของเราเปลี่ยนไปอย่างชัดเจน ซึ่งเป็นกระบวนการทางเคมีที่เกิดขึ้นได้ตามปกติ ไม่ได้แปลว่ามีเลือดออกในทางเดินอาหารแต่อย่างใดครับ

ความต่างที่ต้องรู้ระหว่างอึดำจากยา กับอึดำจากเลือดออกในทางเดินอาหาร

เรื่องนี้เป็นจุดที่หมอมักจะย้ำกับคนไข้อยู่เสมอ เพราะความกลัวที่สุดเวลาเห็นอุจจาระสีดำคือกลัวว่าจะมีเลือดออกในกระเพาะอาหารหรือลำไส้เล็กส่วนต้น ซึ่งลักษณะจะมีความแตกต่างกันพอสมควรเพื่อให้เราสังเกตได้เบื้องต้น

• สีและลักษณะจากยาบิสมัท: มักจะเป็นสีดำสนิทหรือออกไปทางเทาเข้ม คล้ายสีของถ่านหรือยางมะตอย เนื้ออุจจาระปกติ ไม่มีกลิ่นเหม็นคาวเลือดผิดปกติ และไม่มีอาการปวดท้องรุนแรงร่วมด้วย
• สีและลักษณะจากเลือดออก: มักจะเป็นสีดำเข้มปนแดงคล้ำ มีความเหนียวข้นเยิ้มคล้ายน้ำมันดิน (Melena) และมักจะมีกลิ่นเหม็นคาวรุนแรงมากร่วมกับอาการหน้ามืด วิงเวียน หรือปวดท้องร่วมด้วย

อาการแบบนี้จะหายไปเองไหม และต้องปฏิบัติตัวอย่างไรต่อ

สำหรับคนที่กำลังเผชิญปัญหานี้อยู่ ขอให้สบายใจได้เลยครับว่า อาการอุจจาระเปลี่ยนสีจากการกินยาบิสมัท ซับซาลิไซเลตนี้ เป็นผลข้างเคียงชั่วคราวที่ไม่เป็นอันตรายร้ายแรงใดๆ และไม่อันตรายต่อสุขภาพในระยะยาว

โดยทั่วไป สีของอุจจาระจะค่อยๆ กลับคืนสู่ภาวะปกติได้เองภายใน 24 ถึง 48 ชั่วโมง หลังจากที่เราหยุดกินยาตัวนี้จนหมดฤทธิ์ สิ่งที่หมอแนะนำคือไม่ต้องตกใจ ไม่ต้องรีบไปสวนทวารหรือกินยาขับพิษอะไรเพิ่มเติม แค่ปล่อยให้ร่างกายขับถ่ายตามธรรมชาติ และดื่มน้ำเปล่าให้เพียงพอก็เพียงพอแล้วครับ

สัญญาณเตือนแบบไหนที่ควรกลับมาพบแพทย์ทันที

แม้ว่าการเปลี่ยนสีของอุจจาระจากยาตัวนี้จะเป็นเรื่องธรรมดา แต่ถ้าหากหยุดยาไปเกินสองวันแล้วอุจจาระยังคงดำสนิทอยู่ หรือมีอาการผิดปกติอื่นๆ ร่วมด้วย เช่น ปวดท้องเฉียบพลัน อาเจียนเป็นเลือด มีไข้สูง หรือรู้สึกอ่อนเพลียไม่มีแรง แบบนี้ไม่ควรนิ่งนอนใจ ควรมาพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยหาสสาเหตุที่แท้จริงอย่างละเอียดอีกครั้งครับ