อุจจาระเปลี่ยนเป็นสีดำคล้ายยางมะตอยหลังกินยาเคลือบกระเพาะ: เรื่องนี้ปกติหรืออันตราย?

ช่วงนี้มีคนไข้หลายคนที่เดินเข้ามาปรึกษาด้วยความตกอกตกใจ หลังจากตื่นเช้ามาเข้าห้องน้ำแล้วพบว่าอุจจาระของตัวเองเปลี่ยนเป็นสีดำปี๋คล้ายกับยางมะตอยหรือโคลนตม หลายคนกังวลไปไกลถึงขั้นคิดว่าตัวเองมีเลือดออกในทางเดินอาหารส่วนบนหรือเป็นโรคร้ายแรง แต่พอซักประวัติลึกลงไปจึงได้รู้ความจริงว่า เมื่อวานเพิ่งจะกินยาบรรเทาอาการปวดท้อง ท้องเสีย หรืออาหารไม่ย่อยที่มีตัวยาสำคัญคือ bismuth subsalicylate เข้าไป

ทำไมกินยาตัวนี้แล้วอึถึงกลายเป็นสีดำปี๋เหมือนถ่าน?

ในฐานะหมอ ผมมักจะอธิบายให้คนไข้ฟังเสมอว่า ปรากฏการณ์นี้ไม่ได้เกิดจากความผิดปกติของร่างกายหรือมีเลือดออกแต่อย่างใด แต่เป็นปฏิกิริยาเคมีธรรมดาที่เกิดขึ้นภายในระบบทางเดินอาหารของเราเอง เมื่อตัวยาบิสมัท (bismuth) เดินทางผ่านกระเพาะอาหารและลำไส้ มันจะทำปฏิกิริยากับกำมะถันที่มีอยู่ตามธรรมชาติในน้ำย่อยและอุจจาระ เกิดเป็นสารประกอบใหม่ที่มีสีดำเข้ม ซึ่งก็คือบิสมัทซัลไฟด์ (bismuth sulfide) เมื่อเจ้าสารตัวนี้ปะปนออกมากับอุจจาระ ก็เลยทำให้สีของอุจจาระเปลี่ยนจากสีน้ำตาลปกติกลายเป็นสีดำสนิทราวกับทาสี

ความแตกต่างระหว่างอุจจาระสีดำจากยา กับอุจจาระสีดำจากเลือดออกในทางเดินอาหาร

คนไข้หลายคนมักจะแยกไม่ออกว่า สีดำแบบไหนที่มาจากฤทธิ์ของยา และสีดำแบบไหนที่เป็นสัญญาณอันตรายจากโรคภัยไข้เจ็บ วันนี้ผมเลยรวบรวมข้อสังเกตง่ายๆ มาให้ทุกคนลองเช็กดูด้วยตัวเองที่บ้าน

• ลักษณะสีและกลิ่น: อุจจาระจากยา bismuth subsalicylate จะมีสีดำสนิทหรือเขียวเข้มจัด แต่ไม่มีกลิ่นเหม็นคาวผิดปกติรุนแรง ขณะที่เลือดออกจากแผลในกระเพาะอาหารมักจะให้อุจจาระสีดำเข้มแบบเงาๆ คล้ายน้ำมันดิน และมีกลิ่นเหม็นเน่ารุนแรงเป็นเอกลักษณ์
• อาการร่วมอื่นๆ: ถ้ากินยาตัวนี้อยู่ สีอุจจาระที่เปลี่ยนไปจะมาเดี่ยวๆ ไม่มีอาการอื่นร่วมด้วย แต่ถ้าเกิดจากเลือดออกในทางเดินอาหาร คนไข้จะมีอาการหน้ามืด วิงเวียนศีรษะ อ่อนเพลียไม่มีแรง ปวดท้องแสบกระเพาะ หรืออาเจียนเป็นเลือดร่วมด้วย

ปรากฏการณ์นี้จะอยู่นานแค่ไหนและต้องหยุดกินยาไหม?

สำหรับคนที่กำลังกังวลใจว่า อาการนี้จะต้องทนเห็นอุจจาระสีดำไปอีกนานเท่าไหร่ ขอให้สบายใจได้เลยเพราะมันเป็นเพียงภาวะชั่วคราวเท่านั้น หลังจากที่เราหยุดกินยา bismuth subsalicylate ไปแล้ว ร่างกายจะใช้เวลาขับยาที่ตกค้างอยู่ออกมาจนหมดภายในสองถึงสามวัน สีของอุจจาระก็จะค่อยๆ กลับคืนสู่ภาวะปกติเองโดยธรรมชาติ ดังนั้นจึงไม่ต้องตกใจหรือรีบวิ่งไปโรงพยาบาลทันทีที่เห็นอุจจาระเปลี่ยนสี

ข้อควรระวังเพิ่มเติมในการใช้ยา bismuth subsalicylate

นอกจากเรื่องอุจจาระสีดำแล้ว ยาตัวนี้ยังมีผลข้างเคียงอีกอย่างที่พบบ่อยไม่แพ้กัน นั่นก็คือการทำให้ลิ้นของเราเปลี่ยนเป็นสีดำชั่วคราวได้เช่นกัน ซึ่งเกิดจากสาเหตุเดียวกันคือปฏิกิริยาระหว่างบิสมัทกับกำมะถันในน้ำลาย อาการนี้ไม่มีอันตรายใดๆ และจะหายไปเองหลังหยุดยาเช่นกัน นอกจากนี้ หากเป็นคุณแม่ที่กำลังตั้งครรภ์ คุณแม่ให้นมบุตร หรือเด็กเล็ก ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้งก่อนใช้ยาตัวนี้

เช็กให้ชัวร์ อาการแบบไหนที่ควรไปพบแพทย์ทันที

ถึงแม้ว่าสีอุจจาระที่เปลี่ยนไปจะมาจากฤทธิ์ของยา แต่ถ้าคุณไม่ได้กินยาตัวนี้เลยแล้วจู่ๆ อุจจาระเปลี่ยนเป็นสีดำปี๋ หรือกินยาไปแล้วหยุดยาเกินสามวันแต่อุจจาระยังคงดำสนิทร่วมกับมีอาการปวดท้องรุนแรง อาเจียนออกมาเป็นเลือดสดหรือมีเศษอาหารคล้ายกากกาแฟ อ่อนเพลียจนยืนไม่ไหว แบบนี้ถือเป็นสัญญาณเตือนภัยอันตรายที่แปลว่าอาจมีเลือดออกในทางเดินอาหารจริงๆ ควรรีบไปพบแพทย์เพื่อรับการตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียดทันที