โรคฮิรช์สปริงในเด็กเล็ก: ทำไมลูกถึงไม่ยอมอึ และสัญญาณเตือนที่พ่อแม่ต้องรู้

ช่วงนี้มีคุณแม่หลายท่านพาเจ้าตัวเล็กมาปรึกษาที่คลินิกด้วยปัญหาเรื่องลูกท้องผูกเรื้อรัง เบ่งอึจนหน้าดำหน้าแดงตั้งแต่แบเบาะ บางคนเกิดมาหลายวันแล้วยังไม่ยอมถ่ายขี้เทา ซึ่งอาการเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องปกติของการกินนมแม่หรือนมผงทั่วไป แต่อาจเป็นสัญญาณเตือนของโรคทางเดินอาหารที่ซ่อนอยู่ นั่นคือ โรคฮิรช์สปริง ที่หมออยากให้คุณพ่อคุณแม่ทำความเข้าใจกันให้มากขึ้นครับ

ทำไมลูกถึงท้องผูกไม่หาย: ไขความลับของลำไส้ที่ไม่มีเส้นประสาท

เวลาที่เรากินอาหารเข้าไป ลำไส้จะมีกลไกการบีบตัวเพื่อขับกากอาหารออกมาเป็นอุจจาระ กลไกนี้ถูกควบคุมด้วยเซลล์ประสาทที่กระจายตัวอยู่ตามผนังลำไส้ แต่สำหรับเด็กที่เป็น โรคฮิรช์สปริง เซลล์ประสาทเหล่านี้บริเวณลำไส้ส่วนปลายหรือส่วน rectum ไม่ยอมเจริญเติบโตตั้งแต่ตอนที่อยู่ในครรภ์

พอลำไส้ส่วนนั้นไม่มีเส้นประสาทมาคอยสั่งการ จึงทำให้ลำไส้ไม่ยอมคลายตัวและไม่บีบตัวเพื่อไล่อุจจาระ กากอาหารจึงไปกองรวมกันอยู่ข้างบน ทำให้ลำไส้ส่วนต้นขยายใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ กลายเป็นภาวะลำไส้ใหญ่โป่งพอง และทำให้เด็กมีอาการท้องผูกรุนแรงตั้งแต่อายุยังน้อย

ลูกเราเข้าข่ายไหม? สัญญาณเตือนภัยแบบไหนที่แปลว่าไม่ใช่แค่วิธีการกินนม

อาการของ โรคฮิรช์สปริง มักจะแสดงออกมาตั้งแต่ช่วงแรกเกิดหรือขวบปีแรก โดยมีจุดสังเกตที่แตกต่างจากเด็กท้องผูกทั่วไปค่อนข้างชัดเจน ดังนี้ครับ

• เด็กแรกเกิดไม่ยอมถ่ายขี้เทา: ปกติเด็กเกิดใหม่ต้องถ่ายขี้เทาภายใน 24 ถึง 48 ชั่วโมงแรก แต่ถ้าลูกผ่านไปสองวันแล้วยังไม่ถ่ายเลย ท้องป่องขึ้นเรื่อยๆ อันนี้ต้องระวังให้มาก
• ท้องอืดแน่น ท้องป่องตึง: ลูกจะดูอึดอัด งอแง ร้องกวนตลอดเวลา เพราะมีลมและอุจจาระค้างอยู่ในท้องจำนวนมาก
• อาพุ่งออกมาเป็นสีเขียวหรือสีเหลือง: เกิดจากการอุดตันของทางเดินอาหารทำให้ลูกอาเจียนออกมาบ่อย
• ถ่ายเหลวพุ่งเป็นน้ำเมื่อกระตุ้น: ในเด็กบางคน เวลาหมอใช้นิ้วตรวจหรือสวนอุจจาระ จะมีอุจจาระพุ่งทะลักออกมาเหมือนก๊อกน้ำแตก เพราะแรงดันข้างในสะสมไว้มาก

วิธีตรวจวินิจฉัยของหมอเมื่อสงสัยว่าเป็นโรคนี้

เมื่อคุณพ่อคุณแม่พาลูกมาพบแพทย์ด้วยอาการเหล่านี้ หมอจะต้องทำการตรวจประเมินอย่างละเอียดเพื่อความแน่ชัด เนื่องจากอาการท้องผูกในเด็กมีได้หลายสาเหตุ โดยขั้นตอนหลักๆ จะมีดังนี้ครับ

• การซักประวัติและตรวจร่างกาย: หมอจะถามถึงประวัติการถ่ายตั้งแต่แรกเกิด ลักษณะอุจจาระ และทำการตรวจหน้าท้องร่วมกับการใช้นิ้วตรวจทางทวารหนัก เพื่อดูแรงบีบตัวของกล้ามเนื้อ
• การสวนแป้งและเอกซเรย์: เป็นการใส่สารทึบรังสีเข้าไปทางทวารหนัก เพื่อดูรูปร่างและความตีบตันของลำไส้ใหญ่ ซึ่งมักจะเห็นภาพชัดเจนว่าลำไส้ส่วนปลายตีบเล็กและส่วนต้นโป่งพอง
• การตัดชิ้นเนื้อลำไส้ไปตรวจ: วิธีนี้ถือว่าแม่นยำที่สุด โดยหมอจะใช้เครื่องมือขนาดเล็กตัดชิ้นเนื้อเยื่อบุลำไส้ส่วนปลายไปส่องกล้อง เพื่อดูว่ามีเซลล์ประสาทอยู่จริงหรือไม่

วิธีการรักษาและทางออกสำหรับลูกน้อย

ข่าวดีคือ โรคฮิรช์สปริง สามารถรักษาให้หายขาดได้ด้วยการผ่าตัดครับ โดยแนวทางการดูแลจะแบ่งตามความรุนแรงของโรค

ในเบื้องต้น หากเด็กมีอาการลำไส้อุดตันรุนแรง หมออาจต้องทำการล้างลำไส้เพื่อระบายอุจจาระที่ค้างอยู่ออกก่อน เพื่อลดแรงดันในท้อง และในบางรายที่มีอาการหนัก แพทย์อาจจำเป็นต้องทำทวารเทียมที่หน้าท้องชั่วคราว เพื่อให้อุจจาระระบายออกทางหน้าท้องได้สะดวก ก่อนที่จะวางแผนผ่าตัดใหญ่เพื่อตัดลำไส้ส่วนที่ไม่มีเส้นประสาททิ้งไป และนำลำไส้ส่วนที่มีเส้นประสาทปกติมาต่อลงที่ทวารหนักตามเดิม

หลังการผ่าตัด เด็กส่วนใหญ่จะมีระบบขับถ่ายที่ดีขึ้นเรื่อยๆ แต่อาจต้องใช้เวลาในการปรับตัวและฝึกการขับถ่ายสักระยะ ซึ่งหมอและทีมพยาบาลจะคอยติดตามอาการอย่างใกล้ชิดเพื่อให้แน่ใจว่าลำไส้ของลูกกลับมาทำงานได้เป็นปกติครับ