โรคฮิรช์สปริง ลูกท้องผูกเรื้อรังตั้งแต่แบเบาะ สัญญาณเตือนที่พ่อแม่ไม่ควรมองข้าม

เวลาที่คุณพ่อคุณแม่พาลูกน้อยวัยแบเบาะมาปรึกษาที่คลินิก ด้วยปัญหาเรื่องลูกไม่ยอมอึ อึยาก หรือท้องผูกเรื้อรังมานานตั้งแต่เกิด หลายคนมักคิดว่าเป็นเรื่องธรรมดาของเด็กเล็ก หรือคิดว่าเป็นเพราะนมที่กิน แต่ในฐานะหมอ มีโรคหนึ่งที่มักจะแอบซ่อนอยู่เบื้องหลังอาการเหล่านี้ และจำเป็นต้องได้รับการวินิจฉัยที่ถูกต้อง นั่นคือโรคฮิรช์สปริง ซึ่งเป็นความผิดปกติของลำไส้ที่พบได้ตั้งแต่แรกเกิด

ทำไมลูกถึงอึเองไม่ได้? มาทำความรู้จักโรคฮิรช์สปริงกัน

อธิบายให้เข้าใจง่ายๆ แบบไม่ใช้ศัพท์แพทย์เยอะ โรคฮิรช์สปริง (Hirschsprung's disease) คือภาวะที่ส่วนปลายของลำไส้ใหญ่ของเด็กขาดเซลล์ประสาทที่จะมาคอยสั่งการให้ลำไส้บีบตัวขับอุจจาระออกมา เปรียบเสมือนถนนที่ไม่มีไฟจราจรคอยโบก รถราก็เลยติดสะสมอยู่ที่เดิม

เมื่อไม่มีเซลล์ประสาทตรงส่วนนั้น ลำไส้ช่วงนั้นจึงตีบตันและไม่ยอมคลายตัว อุจจาระที่เด็กกินเข้าไปจึงถูกกักเก็บไว้ข้างบน ทำให้ลำไส้ใหญ่ส่วนที่อยู่เหนือขึ้นไปโป่งพองและขยายใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ กลายเป็นก้อนอึค้างเติ่งอยู่ในท้องของลูกน้อย

สัญญาณเตือนภัยแบบไหนที่ฟ้องว่าลูกอาจเป็นโรคนี้

อาการของโรคมักจะแสดงออกมาตั้งแต่ช่วงแรกคลอดหรือช่วงขวบปีแรก โดยมีจุดสังเกตที่พ่อแม่สังเกตเห็นได้ชัดเจนดังนี้

• เด็กทารกไม่ถ่ายขี้เทาภายใน 24 ถึง 48 ชั่วโมงแรกหลังคลอด: ปกติแล้วเด็กแรกเกิดจะต้องถ่ายขี้เทาซึ่งเป็นอึสีเขียวเข้มเหนียวๆ ออกมาภายในวันแรก ถ้าเลยไปสองวันแล้วยังเงียบ นี่คือสัญญาณเตือนข้อแรกที่สำคัญมาก
• ท้องอืดแน่นพุงป่องตลอดเวลา: ลูกจะมีอาการท้องป่องร้องกวนเพราะมีลมและอึค้างอยู่ในท้องเยอะมาก
• เวลาสวนอึหรือใช้นิ้วช่วยแล้วพุ่งกระฉูด: บางครั้งเวลาที่คุณหมอใช้วิธีตรวจหรือสวนทวาร จะมีลมและอุจจาระพุ่งทะลักออกมาอย่างรุนแรงเนื่องจากแรงดันในลำไส้สูง
• ท้องผูกเรื้อรังในเด็กโต: สำหรับเด็กที่อาการไม่รุนแรงมาก อาจจะมาด้วยอาการท้องผูกเรื้อรัง กินยาถ่ายเท่าไหร่ก็ไม่หายขาด ท้องป่อง ตัวผอมแต่พุงโตเพราะมีอึค้างในลำไส้ปริมาณมาก

วิธีตรวจวินิจฉัยของแพทย์

เมื่อหมอตรวจร่างกายแล้วสงสัยว่าเด็กอาจเป็นโรคฮิรช์สปริง จะต้องมีการตรวจยืนยันเพิ่มเติมเพื่อให้ได้ผลที่แม่นยำ การตรวจหลักๆ มีดังนี้

• การสวนแป้งทึบแสงเอ็กซเรย์: แพทย์จะใส่สารทึบแสงทางทวารหนักแล้วถ่ายภาพเอ็กซเรย์ เพื่อดูรูปร่างและความตีบตันของลำไส้ใหญ่ จะเห็นภาพลำไส้ส่วนปลายตีบเล็กและส่วนบนโป่งพองชัดเจน
• การตัดชิ้นเนื้อลำไส้ไปตรวจทางพยาธิวิทยา: เป็นวิธีที่แม่นยำที่สุด โดยแพทย์จะใช้เครื่องมือชิ้นเล็กมากๆ ตัดเยื่อบุลำไส้ส่วนปลายไปส่องกล้องดูเซลล์ประสาทว่ามีอยู่จริงหรือไม่

ผ่าตัดรักษาหายไหม และต้องดูแลลูกอย่างไรต่อไป

ข่าวดีคือ โรคฮิรช์สปริง สามารถรักษาให้หายขาดได้ด้วยการผ่าตัด โดยแพทย์จะทำการตัดลำไส้ส่วนที่ไม่มีเซลล์ประสาทออกไป แล้วนำลำไส้ส่วนปกติที่ยังมีเซลล์ประสาทดีอยู่ลงมาต่อกับทวารหนัก เพื่อให้เด็กสามารถขับถ่ายได้เองตามปกติ

ในเด็กบางรายที่มาพบแพทย์ช้าและมีภาวะลำไส้อักเสบรุนแรง แพทย์อาจจะต้องทำทวารเทียมที่หน้าท้องชั่วคราว เพื่อให้อึระบายออกมาก่อน แล้วค่อยนัดมาผ่าตัดต่อลำไส้ในภายหลังเมื่อร่างกายเด็กพร้อม หลังการผ่าตัดส่วนใหญ่เด็กจะขับถ่ายได้ดีขึ้นเรื่อยๆ แต่อาจต้องใช้เวลาในการปรับตัวของกล้ามเนื้อและการขับถ่ายสักระยะ ซึ่งคุณหมอและทีมพยาบาลจะคอยดูแลแนะนำอย่างใกล้ชิดในทุกขั้นตอน