ช่วงนี้อากาศเปลี่ยนแปลงบ่อย เดี๋ยวฝนตกแดดออก เดี๋ยวหนาว เดี๋ยวร้อน คนไข้หลายคนที่เดินเข้ามาที่คลินิกมักจะมาด้วยอาการไอ จาม น้ำมูกไหล และบ่นว่าเพลียตัว หลายคนกังวลใจว่าตัวเองจะเป็นแค่หวัดธรรมดา หรือเริ่มลามไปจนถึงขั้นปอดอักเสบแล้ว เพราะอาการเริ่มต้นของโรคทางเดินหายใจเหล่านี้มีความใกล้เคียงกันมากเสียจนแยกยากในวันแรกๆ
ในฐานะหมอที่ตรวจคนไข้กลุ่มนี้อยู่ทุกวัน ผมมักจะบอกคนไข้เสมอว่า การรู้ทันความแตกต่างระหว่างอาการปอดอักเสบและอาการหวัดธรรมดาตั้งแต่วันแรกๆ จะช่วยให้เราดูแลรักษาตัวได้อย่างถูกต้อง และป้องกันภาวะแทรกซ้อนรุนแรงที่อาจอันตรายถึงชีวิตได้ครับ
หวัดธรรมดาหน้าตาเป็นอย่างไร มาจากไหน?
เวลาที่เราเป็นหวัดธรรมดา ร่างกายกำลังต่อสู้กับเชื้อไวรัสกลุ่มไรโนไวรัส (Rhinovirus) หรือโคโรนาไวรัสสายพันธุ์ที่ไม่รุนแรง อาการมักจะค่อยๆ คืบคลานเข้ามาทีละน้อย ไม่ได้รุนแรงฉับพลัน จุดเด่นของหวัดคืออาการทางจมูกและคอเป็นหลัก
คนไข้ส่วนใหญ่จะมีอาการคัดจมูก น้ำมูกใสๆ เริ่มแรกแล้วค่อยข้นขึ้น เจ็บคอเล็กน้อย ไอแห้งๆ หรือมีเสมหะใสๆ ร่วมกับอาการจามและอาจมีไข้ต่ำๆ อาการเหล่านี้รบกวนชีวิตประจำวันก็จริง แต่โดยรวมแล้วเรายังพอเดินเหิน ทำงานบ้าน หรือนั่งทำงานหน้าคอมพิวเตอร์ไหว และที่สำคัญคือร่างกายจะเริ่มฟื้นตัวดีขึ้นเองภายใน 5 ถึง 7 วัน หากได้พักผ่อนเพียงพอดื่มน้ำอุ่นมากๆ
ปอดอักเสบต่างกันอย่างไร ทำไมถึงน่ากลัวกว่า?
ต่างจากหวัดธรรมดาอย่างสิ้นเชิง เพราะปอดอักเสบ หรือที่ชาวบ้านเรียกกันติดปากว่าปอดบวม คือภาวะที่เนื้อเยื่อปอดเกิดการติดเชื้อ ไม่ว่าจะเป็นจากไวรัส แบคทีเรีย หรือเชื้อรา ทำให้ถุงลมในปอดเต็มไปด้วยหนองและสารคัดหลั่ง แลกเปลี่ยนออกซิเจนไม่ได้ตามปกติ
จุดสังเกตสำคัญคือ อาการของปอดอักเสบมักจะมาแบบจัดเต็มและรวดเร็ว ไข้จะสูงลอย แตกต่างจากไข้หวัดธรรมดาที่มีแค่รุมๆ คนไข้จะรู้สึกเหนื่อยหอบหายใจลำบาก หายใจเร็วกว่าปกติแม้จะนอนอยู่เฉยๆ เวลาหายใจเข้าลึกๆ หรือไอจะมีอาการเจ็บแปล๊บที่หน้าอก และที่สังเกตได้ชัดคืออาการไอจะมีเสมหะเข้มข้น สีเหลือง สีเขียว หรือบางทีมีเลือดปนออกมาด้วย อาการอ่อนเพลียจะรุนแรงมากจนแทบไม่มีแรงลุกจากเตียง
เช็กลิสต์เทียบอาการชัดๆ แบบหมอจับเข่าคุย
เพื่อให้เห็นภาพและนำไปสังเกตอาการของคนในครอบครัวได้ง่ายขึ้น ลองดูการเปรียบเทียบระหว่างสองโรคนี้ครับ
- ความเร็วในการเกิดอาการ: หวัดธรรมดาจะค่อยๆ เป็นค่อยๆ ไป ใช้เวลา 1-2 วันกว่าจะออกอาการชัดเจน ส่วนปอดอักเสบมักจะซัดเข้ามาอย่างรวดเร็ว อาการทรุดลงภายในข้ามคืน
- ลักษณะของไข้: หวัดธรรมดามักมีไข้ต่ำๆ หรือไม่มีเลย ปอดอักเสบมักมีไข้สูงหนาวสั่นต่อเนื่อง
- การหายใจ: หวัดธรรมดาหายใจโล่งปกติ แค่จมูกตัน ปอดอักเสบจะหายใจหอบเหนื่อย หายใจลำบาก หรือรู้สึกอึดอัดแน่นหน้าอก
- อาการไอ: หวัดธรรมดาไอแค็กๆ หรือไอแห้งจากระคายคอ ปอดอักเสบไอมีเสมหะข้นลึกจากในอก และไอถี่จนนอนไม่ได้
อาการแบบไหนที่เตือนว่าต้องรีบมาหาหมอทันที?
หากคุณหรือคนใกล้ตัวเริ่มมีอาการไอร่วมกับไข้สูง และมีสัญญาณเตือนเหล่านี้ อย่ารอดูอาการอยู่ที่บ้านเด็ดขาดครับ ควรมาพบแพทย์เพื่อทำการตรวจฟังเสียงปอด หรือเอ็กซเรย์ปอดทันที
- หายใจเร็วผิดปกติ หอบเหนื่อยจนพูดเป็นประโยคยาวๆ ไม่จบ
- ริมฝีปาก ปลายมือ หรือปลายเท้าเริ่มมีสีเขียวคล้ำ แสดงว่าร่างกายขาดออกซิเจน
- เจ็บหน้าอกมากเวลาหายใจเข้าหรือไอ
- ซึมลง สับสน มึนงง โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ ซึ่งบางครั้งอาจไม่มีไข้สูงให้เห็น แต่ซึมลงอย่างเห็นได้ชัดเจน
ท้ายที่สุดนี้ หากไม่แน่ใจว่าอาการที่เป็นอยู่เป็นเพียงไข้หวัดธรรมดาหรือกำลังลามไปเป็นปอดอักเสบ การมาให้แพทย์ตรวจวินิจฉัยย่อมปลอดภัยที่สุดครับ การทานยาปฏิชีวนะเองโดยไม่จำเป็นเมื่อเป็นหวัดจากไวรัส นอกจากจะไม่หายแล้วยังเสี่ยงต่อเชื้อดื้อยาอีกด้วย หมอขอแนะนำให้ดูแลสุขภาพ พักผ่อนให้เพียงพอ ดื่มน้ำอุ่นเยอะๆ และสวมหน้ากากอนามัยเมื่ออยู่ในที่แออัด เพื่อป้องกันเชื้อโรคเข้าสู่ร่างกายตั้งแต่แรกจะดีที่สุดครับ
