กลุ่มอาการปวดหัวเป็นชุด: อาการปวดหัวรุนแรงที่มากกว่าไมเกรนและรับมืออย่างไรดี

เคยไหม อยู่ดีๆ ก็ปวดหัวข้างเดียวแบบแปลกๆ เหมือนมีใครเอาสว่านมาเจาะเบ้าตา?

เวลาที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาที่ห้องตรวจด้วยอาการปวดหัว หลายคนมักจะนึกถึงไมเกรนเป็นอันดับแรก แต่มีโรคปวดหัวอีกชนิดหนึ่งที่ทรมานไม่แพ้กัน และมักสร้างความตกใจให้กับผู้ป่วยเป็นอย่างมาก เพราะอาการปวดนั้นรุนแรงมากจนแทบจะทนไม่ไหว นั่นคือโรคกลุ่มอาการปวดหัวเป็นชุด ซึ่งในทางการแพทย์เราเรียกว่า Cluster Headache

อาการปวดหัวกลุ่มนี้ไม่ได้ปวดแบบตุบๆ ธรรมดา แต่ความรู้สึกเหมือนโดนแทงลึกเข้าไปในเบ้าตา ขมับ หรือหน้าผากข้างใดข้างหนึ่งแบบปักหลักอยู่ข้างเดิมตลอด มักจะมาเป็นช่วงเวลาเดิมๆ ซ้ำแล้วซ้ำเล่าในแต่ละวัน จนเป็นที่มาของคำว่ามาเป็นชุดหรือเป็นกลุ่มก้อนนั่นเอง

อาการแบบไหนที่เรียกว่ากำลังโดนโรคนี้เล่นงานอยู่?

จุดสังเกตที่ทำให้กลุ่มอาการปวดหัวเป็นชุดแตกต่างจากโรคปวดหัวทั่วไปอย่างสิ้นเชิง คือความรุนแรงและอาการร่วมที่เกิดขึ้นบริเวณใบหน้าด้านเดียวกับที่ปวด โดยลักษณะเด่นมักประกอบด้วย:

• ปวดจี๊ดรุนแรงบริเวณรอบเบ้าตา ขมับ หรือหน้าผาก โดยมักจะปวดข้างเดิมเสมอไม่สลับข้าง
• ตาแดง น้ำตาไหล หรือรู้สึกระคายเคืองตาข้างที่ปวด
• รูม่านตาข้างที่ปวดมีขนาดเล็กลง หนังตาตก หรือบวมตุ่ย
• คัดจมูก น้ำมูกไหล หรือจมูกตันข้างเดียวกับที่ปวด
• เหงื่อออกมากบริเวณหน้าผากและใบหน้าข้างที่ปวด
• กระสับกระส่าย เดินไปเดินมา นั่งนิ่งๆ ไม่ได้เลยเพราะความเจ็บปวด

ความน่ากลัวของอาการเหล่านี้คือ มันมักจะเกิดขึ้นอย่างกะทันหันโดยไม่มีสัญญาณเตือนล่วงหน้า และแต่ละครั้งอาจกินเวลาตั้งแต่สิบหนาทีไปจนถึงสามชั่วโมง

ทำไมจู่ๆ ถึงเกิดอาการปวดหัวแบบนี้ขึ้นมาได้?

ในมุมมองทางการแพทย์ แม้ว่าสาเหตุที่แน่ชัดของกลุ่มอาการปวดหัวเป็นชุดจะยังสรุปไม่ได้ร้อยเปอร์เซ็นต์ แต่เราพบว่ามันมีความเกี่ยวข้องกับความผิดปกติของสมองส่วนที่เรียกว่าไฮโปทาลามัส (Hypothalamus) ซึ่งทำหน้าที่เหมือนนาฬิกาชีวิตของร่างกาย

นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมอาการปวดมักจะเกิดขึ้นในเวลาเดิมๆ ของวัน หรือแม้แต่ในช่วงฤดูกาลเดิมของปี นอกจากนี้ หลอดเลือดบริเวณศีรษะและเส้นประสาทที่ชื่อว่าไตรเจมินัล (Trigeminal nerve) ยังมีการขยายตัวและอักเสบร่วมด้วย ทำให้เกิดความเจ็บปวดอย่างรุนแรงพุ่งตรงไปยังบริเวณใบหน้าและดวงตา

ปัจจัยกระตุ้นอะไรบ้างที่ปลุกอาการปวดหัวกลุ่มนี้ให้กำเริบ?

สำหรับคนที่เคยป่วยเป็นกลุ่มอาการปวดหัวเป็นชุดแล้ว ร่างกายจะค่อนข้างไวต่อสิ่งเร้าบางประเภท ซึ่งตัวกระตุ้นหลักๆ ที่มักทำให้กลับมาปวดซ้ำมีดังนี้:

• การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ แม้จะเป็นปริมาณเพียงเล็กน้อยในช่วงที่เป็นรอบโรค ก็สามารถกระตุ้นให้เกิดอาการปวดขึ้นมาได้ทันที
• กลิ่นฉุนรุนแรง เช่น กลิ่นทินเนอร์ น้ำหอม หรือควันบุหรี่
• ความร้อนจัด หรือการอยู่ในที่ที่อากาศถ่ายเทไม่สะดวก
• ความเครียดสะสมและการพักผ่อนไม่เพียงพอ

วิธีดูแลรักษาและบรรเทาความทรมานจากคุณหมอ

เนื่องจากอาการปวดมีความรุนแรงมาก การรักษากลุ่มอาการปวดหัวเป็นชุดจึงต้องแบ่งออกเป็นสองส่วนหลัก คือการจัดการกับอาการปวดเฉียบพลันและการป้องกันไม่ให้มันกลับมาอีก

ในส่วนของการรักษาอาการเฉียบพลัน แพทย์มักจะพิจารณาการให้ออกซิเจนบริสุทธิ์ผ่านหน้ากากอนามัย ซึ่งช่วยบรรเทาอาการได้อย่างรวดเร็วภายในสิบถึงสิบห้านาที ร่วมกับการใช้ยาเฉพาะทาง เช่น ยากลุ่มทริปแทนในรูปแบบฉีดหรือสเปรย์พ่นจมูก

ส่วนการป้องกันเพื่อไม่ให้ปวดเป็นชุดๆ ติดต่อกันหลายวันหรือหลายสัปดาห์ แพทย์อาจจ่ายยาควบคุมหลอดเลือดหรือยากลุ่มอื่นๆ เพื่อไปตัดวงจรความรุนแรงของโรค ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับการประเมินอาการของแต่ละบุคคล

สัญญาณเตือนแบบไหนที่ควรมาพบแพทย์โดยเร็วที่สุด

หากคุณมีอาการปวดหัวรุนแรงมากแบบที่ไม่เคยเป็นมาก่อน หรือมีอาการปวดร่วมกับอาการทางระบบประสาทอื่นๆ เช่น แขนขาอ่อนแรง พูดไม่ชัด ตามัวมองเห็นภาพซ้อน หรือมีไข้สูงร่วมด้วย ควรรีบมาพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียด เพราะอาจไม่ใช่แค่กลุ่มอาการปวดหัวเป็นชุด แต่อาจเกิดจากความผิดปกติในสมองส่วนอื่นที่ต้องได้รับการดูแลอย่างเร่งด่วน