ทำไมเราถึงหันหา สารเสพติดหรือพฤติกรรมเสี่ยง เพื่อหนีจากปัญหาในใจ

ทำไมความทุกข์ถึงทำให้เราอยากวิ่งหนี

หลายครั้งที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาด้วยสีหน้าอ่อนล้าและบอกว่า รู้สึกเหมือนแบกโลกไว้ทั้งใบจนไม่รู้จะเอาไปวางไว้ตรงไหน หลายคนเลือกที่จะจัดการกับความรู้สึกเหล่านั้นด้วยการใช้สารเสพติด หรือพฤติกรรมเสี่ยงต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นการดื่มแอลกอฮอล์หนักๆ การเล่นพนัน หรือการทำกิจกรรมที่ตื่นเต้นเกินขอบเขตเพียงเพื่ออยากลืมสิ่งที่กวนใจไปชั่วขณะ ในทางการแพทย์ เรามองว่านี่ไม่ใช่ความอ่อนแอ แต่เป็นกลไกการเอาตัวรอดของสมองที่พยายามจะปิดสวิตช์ความเจ็บปวดอย่างเร่งด่วน

กลไกของสมองเมื่อเราเลือกทางลัดเพื่อความสุขชั่วคราว

สมองของมนุษย์มีระบบที่เรียกว่าระบบให้รางวัล หรือ Reward System เมื่อเราเจอเรื่องแย่ๆ สมองจะหลั่งฮอร์โมนแห่งความเครียดออกมา แต่พฤติกรรมเสี่ยงเหล่านี้จะไปกระตุ้นให้สมองหลั่งสารแห่งความสุขที่ชื่อว่า โดพามีน ออกมาในปริมาณที่สูงและรวดเร็วมากจนกลบความทุกข์ไปได้ชั่วขณะ ปัญหามันอยู่ที่ว่าสมองจะเริ่มจำว่า การใช้สารเสพติดหรือพฤติกรรมเสี่ยงคือทางออกเดียวที่ทำให้รู้สึกดีขึ้นได้ ทำให้เราติดอยู่ในวงจรที่พยายามหาความสุขแบบฉาบฉวยมาแทนที่การแก้ปัญหาที่ต้นเหตุ

สัญญาณเตือนว่าเรากำลังใช้วิธีผิดๆ เพื่อหลบปัญหา

หากเริ่มสังเกตตัวเองว่ามีอาการเหล่านี้ อาจถึงเวลาที่ต้องหยุดทบทวนและหาทางออกใหม่ที่ยั่งยืนกว่าเดิม

• ต้องทำพฤติกรรมนั้นบ่อยขึ้นเรื่อยๆ เพื่อให้รู้สึกดีเท่าเดิม
• เริ่มเสียการเรียน เสียงาน หรือกระทบความสัมพันธ์กับคนรอบข้าง
• รู้สึกผิดหรือเสียใจหลังจากทำกิจกรรมนั้นเสร็จ แต่ก็ยังทำซ้ำเดิม
• ไม่สามารถมีความสุขได้เลยหากขาดสารเสพติดหรือกิจกรรมเสี่ยงนั้น
• พยายามเลิกทำด้วยตัวเองแล้วแต่ทำไม่ได้

วิธีปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อรับมือกับความเครียดอย่างยั่งยืน

การจะเลิกพฤติกรรมที่กลายเป็นที่พึ่งทางใจไม่ใช่เรื่องง่าย และไม่จำเป็นต้องทำเพียงลำพัง การหันกลับมาดูแลตัวเองด้วยวิธีที่ถูกต้องจะช่วยให้สมองค่อยๆ ปรับสมดุลกลับมาได้

ฝึกรู้เท่าทันอารมณ์ตัวเอง

ลองสังเกตดูว่าเวลาไหนที่อยากจะหันไปหาพฤติกรรมเสี่ยง เช่น ตอนที่เหงา ตอนที่โกรธ หรือตอนที่ผิดหวัง การเขียนบันทึกความรู้สึกจะช่วยให้เราเห็นแพทเทิร์นของตัวเองชัดขึ้น

หาทางเลือกอื่นแทนการตอบสนองแบบเดิม

เมื่อความเครียดมาเยือน ลองเปลี่ยนจากการพึ่งสารเสพติดเป็นการออกกำลังกาย การทำกิจกรรมที่ต้องใช้สมาธิ หรือการพูดคุยกับคนที่ไว้ใจได้ สิ่งเหล่านี้จะช่วยให้ร่างกายหลั่งสารแห่งความสุขแบบค่อยเป็นค่อยไปและเป็นธรรมชาติกว่า

การปรึกษาผู้เชี่ยวชาญคือจุดเริ่มต้นของอิสรภาพ

หลายคนมองว่าการพบจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาเป็นเรื่องใหญ่ แต่ในความจริงแล้ว นี่คือพื้นที่ปลอดภัยที่สุดที่จะช่วยให้เราแกะปมในใจออกทีละชั้น การบำบัดด้วยการพูดคุยหรือการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมโดยผู้เชี่ยวชาญจะช่วยให้คุณกลับมาควบคุมชีวิตตัวเองได้อีกครั้งโดยไม่ต้องพึ่งพาสารเสพติดหรือพฤติกรรมเสี่ยงใดๆ