เจาะลึกอาการลำไส้แปรปรวน (IBS) ทำไมถึงทำให้ห้องน้ำปั่นป่วน ทั้งความถี่และสีที่เปลี่ยนไป

เวลาตรวจคนไข้ที่มาด้วยเรื่องท้องอืด ปวดท้องเรื้อรัง สลับกับท้องเสียหรือท้องผูก คำถามหนึ่งที่มักจะได้ยินบ่อยมากคือ ทำไมช่วงนี้เข้าห้องน้ำแปลกไป เดี๋ยวถี่ เดี๋ยวห่างแถมสีอุจจาระยังเปลี่ยนไปจนน่าตกใจ อาการเหล่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นจากความบังเอิญ แต่มันคือสัญญาณเตือนจากร่างกายที่กำลังบอกว่าระบบย่อยอาหารกำลังรวน และหนึ่งในผู้ต้องหาตัวฉกาจที่เราพบบ่อยที่สุดก็คือโรคนี้เอง

ภาวะลำไส้แปรปรวน (IBS) ตัวการทำให้ห้องน้ำรวนเร

ในทางการแพทย์ เราเรียกโรคลำไส้แปรปรวนหรือ ภาวะลำไส้แปรปรวน (IBS) ที่ส่งผลต่อความถี่และสีของอุจจาระ ว่าเป็นความผิดปกติของการทำงานของลำไส้ โดยที่โครงสร้างของลำไส้ไม่ได้มีความเสียหายหรือเป็นแผลอักเสบแต่อย่างใด เปรียบเสมือนเครื่องจักรที่อะไหล่ทุกชิ้นยังครบดี แต่ระบบคอมพิวเตอร์ข้างในมันรวนสั่งการผิดเพี้ยนไปหมด ทำให้กล้ามเนื้อลำไส้บีบตัวไวเกินไปหรือช้าเกินไป ส่งผลโดยตรงต่อจังหวะเวลาในการขับถ่าย

ความถี่ที่เปลี่ยนไป เดี๋ยวก็เข้าห้องน้ำถี่ เดี๋ยวก็หายไปหลายวัน

ความน่ารำคาญของโรคร้ายนี้คือความไม่แน่นอน คนไข้หลายคนเล่าให้ฟังว่าตื่นเช้ามาต้องเข้าห้องน้ำติดกันสามสี่รอบจนแทบไปทำงานไม่ทัน แต่พอผ่านช่วงนั้นไปกลับท้องผูกไม่ถ่ายเลยนานเป็นสัปดาห์ ภาวะลำไส้แปรปรวน (IBS) ที่ส่งผลต่อความถี่และสีของอุจจาระ เกิดจากการที่ลำไส้ใหญ่บีบตัวเร็วกว่าปกติ อาหารเคลื่อนผ่านเร็ว ร่างกายยังไม่ทันได้ดูดซึมน้ำกลับหมด ผลลัพธ์ที่ได้จึงออกมาเป็นอุจจาระเหลวและบ่อยครั้ง แต่ถ้าวันไหนลำไส้ขี้เกียจและบีบตัวช้า น้ำถูกดูดกลับจนหมดอุจจาระก็จะแข็งและถ่ายยากแทน

สีของอุจจาระที่เปลี่ยนไป บอกอะไรเราได้บ้าง

นอกจากความถี่แล้ว สีสันในโถส้วมก็เป็นอีกหนึ่งเรื่องที่ทำให้คนไข้กังวลใจไม่แพ้กัน ปกติแล้วอุจจาระควรจะมีสีน้ำตาลปานกลางตามน้ำดี แต่สำหรับคนที่เป็น ภาวะลำไส้แปรปรวน (IBS) ที่ส่งผลต่อความถี่และสีของอุจจาระ สีอาจจะเพี้ยนไปได้จากหลายสาเหตุ

• อุจจาระสีเขียวหรือเหลืองจัด: เกิดจากอาหารเคลื่อนผ่านลำไส้เร็วเกินไป จนน้ำดีที่ขับออกมาจากตับย่อยสลายไม่ทัน
• มีเมือกปนในอุจจาระ: เป็นเรื่องธรรมดาที่พบได้ในคนที่เป็นโรคนี้ เนื่องจากผนังลำไส้พยายามผลิตเมือกออกมาเคลือบเพื่อลดการระคายเคือง
• อุจจาระสีคล้ำหรือดำ: ต้องระวังเป็นพิเศษ เพราะถึงแม้บางครั้งจะเกิดจากการกินยาบางตัว แต่ถ้ามีเลือดออกในทางเดินอาหารส่วนบน สีจะเปลี่ยนเป็นสีดำสนิทและมีกลิ่นเหม็นคาวรุนแรง

แยกให้ออกระหว่างโรคลำไส้แปรปรวนกับโรคร้ายแรงอื่นๆ

ในฐานะหมอ สิ่งที่ผมต้องระมัดระวังเสมอคือการแยกโรค ภาวะลำไส้แปรปรวน (IBS) ที่ส่งผลต่อความถี่และสีของอุจจาระ ออกจากโรคที่มีความรุนแรง เช่น โรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง หรือมะเร็งลำไส้ใหญ่ อาการเตือนภัยที่แปลว่าไม่ใช่แค่ลำไส้แปรปรวนธรรมดาและต้องรีบพบแพทย์ทันที ได้แก่ การมีไข้ น้ำหนักลดฮวบโดยไม่ได้ตั้งใจ มีเลือดสดปนออกมากับอุจจาระ หรืออาการปวดท้องรุนแรงจนต้องตื่นขึ้นมากลางดึก

วิธีดูแลตัวเองเมื่อลำไส้เริ่มประท้วง

การจัดการกับ ภาวะลำไส้แปรปรวน (IBS) ที่ส่งผลต่อความถี่และสีของอุจจาระ ไม่ได้พึ่งพายาเพียงอย่างเดียว แต่ต้องปรับเปลี่ยนไลฟ์สไตล์อย่างจริงจัง

• สังเกตอาหารที่กระตุ้นอาการ เช่น นมวัว อาหารมันจัด หรือเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนสูง
• จัดการความเครียด เพราะสมองและลำไส้สื่อสากันตลอดเวลา ความเครียดคือตัวการใหญ่ที่ทำให้ลำไส้บีบตัวผิดปกติ
• ดื่มน้ำให้เพียงพอและเพิ่มกากใยอาหารทีละน้อย เพื่อช่วยปรับสมดุลการขับถ่ายให้กลับมาเข้าที่เข้าทาง