เจาะลึกภาวะลำไส้แปรปรวน (IBS) ทำไมถึงทำให้ห้องน้ำปั่นป่วน ทั้งความถี่และสีอุจจาระที่เปลี่ยนไป

เวลาที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาที่ห้องตรวจแล้วเล่าให้ฟังว่า ช่วงนี้เดี๋ยวท้องเสีย เดี๋ยวท้องผูก สลับกันไปแถมอุจจาระยังมีสีแปลกไปจนแอบกังวล หนึ่งในผู้ต้องสงสัยอันดับต้นๆ ที่หมอมักจะนึกถึงเสมอคือ ภาวะลำไส้แปรปรวน (IBS) ซึ่งเป็นโรคที่กวนใจใครหลายคนมาก เพราะหาจุด ภาวะลำไส้แปรปรวน (IBS) ที่ส่งผล ต่อการใช้ชีวิตประจำวันค่อนข้างยาก และมักจะกำเริบเอาตอนที่เราเครียดหรือกินอะไรแปลกปลอมเข้าไป

ลำไส้รวนเร แค่ไหนถึงเรียกว่าความถี่ผิดปกติจาก IBS?

หลายคนมักสงสัยว่าการเข้าห้องน้ำบ่อยเกินไปหรือไม่ออกเลยหลายวัน มันเกิดอะไรขึ้นข้างในกันแน่ ธรรมชาติของลำไส้คนเราจะมีจังหวะการบีบตัวเพื่อขับของเสียออกอย่างสม่ำเสมอ แต่สำหรับคนที่เป็น ภาวะลำไส้แปรปรวน (IBS) ที่ส่งผล ต่อระบบทางเดินอาหาร กล้ามเนื้อลำไส้จะเกิดอาการหดเกร็งผิดปกติ บางคนบีบตัวเร็วและแรงเกินไปจนอาหารเคลื่อนผ่านเร็ว อาหารดูด 100 น้ำไม่ทัน อาผลลัพธ์คือท้องเสีย ถ่ายเหลววันละหลายรอบ แต่บางคนกลับบีบตัวช้าเกินไปจนอุจจาระค้างอยู่นาน น้ำถูกดูดออกหมดกลายเป็นก้อนแข็ง ท้องผูก ถ่ายไม่ออก

สีอุจจาระที่เปลี่ยนไป บอกอะไรเกี่ยวกับลำไส้แปรปรวนบ้าง?

นอกจากเรื่องความถี่แล้ว สีของอุจจาระก็เป็นอีกหนึ่งกระจกสะท้อนสุขภาพลำไส้ที่มองข้ามไม่ได้เลย เวลาที่ลำไส้เกิดการระคายเคืองหรือเคลื่อนตัวเร็วกว่าปกติ น้ำดีและสารอาหารต่างๆ จะถูกย่อยและดูดซึมไม่เต็มที่ ส่งผลให้:

• อุจจาระสีเขียวหรือเหลืองปนเขียว: มักเกิดจากอาหารเคลื่อนตัวผ่านลำไส้เร็วเกินไป ทำให้เกลือน้ำดีที่ปกติควรจะถูกเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลเข้ม ยังคงมีสีเขียวหลงเหลืออยู่
• อุจจาระมีเมือกปน: ลำไส้ที่เกิดการอักเสบหรือระคายเคืองเรื้อรังจะขับเมือกออกมาชะล้างผนังลำไส้ ทำให้เราเห็นเมือกใสๆ หรือเมือกขาวปนมากับอุจจาระบ่อยครั้ง
• อุจจาระสีคล้ำหรือดำ: แม้ ภาวะลำไส้แปรปรวน (IBS) ที่ส่งผล โดยตรงจะไม่ทำให้เลือดออกในทางเดินอาหารส่วนบนจนดำปี๋ แต่ถ้ามีอาการท้องผูกร่วมกับรอยแผลจากริดสีดวงหรือการเบ่ง อาจพบเลือดสีแดงสดติดมาด้วย ซึ่งต้องระวังและสังเกตให้ดี

แยกให้ออกระหว่างอาการลำไส้รวนทั่วไปกับสัญญาณเตือนที่ต้องระวัง

หมออยากให้สังเกตตัวเองให้ดีว่า อาการปวดท้อง ท้องเสีย สลับท้องผูกที่เป็นอยู่นี้ เข้าข่าย ภาวะลำไส้แปรปรวน (IBS) ที่ส่งผล จากความเครียดและการกินอาหารหรือไม่ โดยปกติโรคนี้ตรวจไม่พบความผิดปกติทางโครงสร้างของลำไส้ ไม่มีแผลเรื้อรัง และที่สำคัญคือน้ำหนักจะไม่ลดฮวบฮาบแบบไม่มีสาเหตุ

สัญญาณเตือนภัยอันตรายแบบไหนที่ปล่อยไว้ไม่ได้?

ถ้ามีอาการถ่ายเป็นเลือดสดๆ หรือเลือดสีดำคล้ำ มีไข้สูงร่วมด้วย น้ำหนักลดลงเองโดยไม่ได้ตั้งใจ หรือตื่นมากลางดึกเพราะปวดท้องจนต้องลุกมาเข้าห้องน้ำ อาการเหล่านี้มักไม่ใช่ ภาวะลำไส้แปรปรวน (IBS) ที่ส่งผล ธรรมดาแล้ว แต่เป็นสัญญาณเตือนจากโรคอื่นๆ ที่รุนแรงกว่า เช่น ลำไส้อักเสบเรื้อรังหรือติ่งเนื้อในลำไส้ ซึ่งควรมาพบแพทย์เพื่อส่องกล้องตรวจอย่างละเอียด

แนวทางดูแลลำไส้ให้กลับมาสงบและมีความสุขอีกครั้ง

การจัดการกับ ภาวะลำไส้แปรปรวน (IBS) ที่ส่งผล ต่อร่างกายและจิตใจเรานั้น ต้องอาศัยความเข้าใจและการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมทีละน้อย เริ่มจากการสังเกตว่าอาหารประเภทไหนกินแล้วมักจะปวดท้อง ท้องอืด หรือถ่ายเหลว เช่น อาหารที่มีไขมันสูง นมวัว คาเฟอีน หรืออาหารที่มีแก๊สมาก

นอกจากนี้ การจัดการความเครียด ออกกำลังกายสม่ำเสมอ และดื่มน้ำเปล่าให้เพียงพอ จะช่วยให้ระบบประสาทในลำไส้ทำงานได้สมดุลขึ้น หากปรับตัวแล้วอาการยังไม่ดีขึ้น การมาพบแพทย์เพื่อรับยาปรับการทำงานของลำไส้หรือยาคลายเครียดในปริมาณที่เหมาะสม ก็เป็นอีกหนึ่งทางเลือกที่จะช่วยคืนความปกติให้ระบบขับถ่ายของเราได้