เจาะลึกเส้นทางจากเชื้อ HIV สู่ภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องระยะสุดท้าย

กว่าจะถึงจุดที่เรียกว่าเอดส์ ร่างกายเราเจออะไรมาบ้าง

เวลาคนไข้เดินเข้ามาปรึกษาเรื่องเชื้อ HIV สิ่งแรกที่มักถามด้วยความกังวลคือ เชื้อนี้จะกลายเป็นเอดส์เมื่อไหร่ จริงๆ แล้วโรคนี้ไม่ใช่สิ่งที่เกิดขึ้นเพียงชั่วข้ามคืน แต่เป็นกระบวนการที่ร่างกายต่อสู้กับไวรัสมาอย่างยาวนานจนภูมิคุ้มกันอ่อนแอลง พัฒนาการสู่ภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง ไม่ใช่เรื่องของความโชคร้าย แต่มันคือจังหวะเวลาที่ร่างกายไม่สามารถต้านทานเชื้อโรคได้อีกต่อไป

จากวันที่ได้รับเชื้อจนถึงวันที่ภูมิคุ้มกันเริ่มพ่ายแพ้

หลังจากได้รับเชื้อเข้าสู่ร่างกาย เชื้อจะเริ่มทำหน้าที่บุกยึดเซลล์เม็ดเลือดขาวชนิด CD4 ซึ่งเปรียบเสมือนหน่วยรบหลักของระบบภูมิคุ้มกัน ในช่วงแรกเราอาจไม่รู้สึกถึงความผิดปกติใดๆ บางคนอาจมีไข้ต่ำๆ คล้ายไข้หวัดใหญ่ ซึ่งเป็นสัญญาณว่าร่างกายกำลังพยายามขัดขวางไวรัส แต่ถ้าไม่ได้รับการดูแลรักษา เชื้อจะค่อยๆ เพิ่มจำนวนและทำลายเม็ดเลือดขาวไปเรื่อยๆ จนระดับ CD4 ต่ำลงเรื่อยๆ ตามลำดับ

อาการเตือนภัยที่บอกว่าร่างกายเริ่มไม่ไหวแล้ว

เมื่อภูมิคุ้มกันลดต่ำลงจนถึงจุดวิกฤต ร่างกายจะเริ่มฟ้องออกมาด้วยอาการผิดปกติที่รักษาหายยากหรือเป็นซ้ำบ่อยๆ สัญญาณเหล่านี้คือสิ่งที่หมอมักจะเฝ้าระวังให้คนไข้:

• น้ำหนักตัวลดลงโดยไม่ทราบสาเหตุอย่างรวดเร็ว
• มีไข้เรื้อรังนานหลายสัปดาห์
• ต่อมน้ำเหลืองโตผิดปกติหลายจุด
• ท้องเสียเรื้อรังโดยไม่ทราบสาเหตุ
• มีฝ้าขาวในช่องปากหรือปวดแสบในลำคอ

ระยะสุดท้ายคือจุดที่โรคฉวยโอกาสจู่โจม

ภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องในระยะสุดท้าย หรือที่เรารู้จักกันในชื่อโรคเอดส์ คือภาวะที่ปริมาณเม็ดเลือดขาวลดต่ำลงจนเกือบหมด ทำให้ร่างกายไม่มีเกราะป้องกันตัว กลายเป็นโอกาสทองของโรคฉวยโอกาส ทั้งวัณโรค ปอดบวมจากเชื้อรา หรือมะเร็งบางชนิด ซึ่งปกติแล้วคนที่มีภูมิคุ้มกันแข็งแรงจะไม่เป็นโรคเหล่านี้เลย แต่เมื่อระบบป้องกันพังทลายลง เชื้อเพียงเล็กน้อยก็สามารถสร้างอันตรายถึงชีวิตได้

รักษาได้ทันเวลาชีวิตก็ยังไปต่อได้ไกล

ข่าวดีที่หมออยากย้ำเสมอคือ เรามีวิธีหยุดยั้งพัฒนาการสู่ภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องได้ด้วยการเริ่มกินยาต้านไวรัสให้เร็วที่สุด ยาจะเข้าไปกดจำนวนเชื้อไม่ให้เพิ่มจำนวน จนเม็ดเลือดขาวกลับมาฟื้นตัวและทำงานได้เป็นปกติ คนไข้จำนวนมากที่ได้รับยาอย่างต่อเนื่องสามารถใช้ชีวิตได้เหมือนคนปกติ มีครอบครัว มีลูกที่สุขภาพแข็งแรงได้โดยไม่ส่งต่อเชื้อ หากดูแลตัวเองและกินยาอย่างมีวินัย พัฒนาการของโรคก็จะไม่เดินทางไปถึงจุดสุดท้ายอย่างแน่นอน