ภาวะตับโตและอาการปวดท้องบริเวณชายโครงขวา: สัญญาณเตือนจากร่างกายที่หมออยากให้คุณรู้

เวลามีอาการแน่นใต้ชายโครงขวา หลายคนมักนึกถึงโรคกระเพาะ

เวลาคนไข้เดินเข้ามาที่ห้องตรวจแล้วบอกว่ามีอาการแน่นๆ หรือเจ็บตึงบริเวณท้องด้านขวาใต้ซี่โครง พร้อมกับความกังวลว่าจะเป็นโรคกระเพาะอาหารหรือเปล่า หมอ มักจะต้องขอตรวจคลำช่องท้องส่วนบนเพิ่มเติมเสมอครับ เพราะจริงๆ แล้วตำแหน่งนั้นมีอวัยวะสำคัญชิ้นหนึ่งซ่อนอยู่ นั่นก็คือตับของเราเอง

อาการเจ็บตึงหรือการที่ภาวะตับโตและอาการปวดท้องบริเวณชายโครงขวาเกิดขึ้นพร้อมกัน มักเป็นเสียงเตือนจากร่างกายว่าตับกำลังทำงานหนัก มีการอักเสบ หรือมีบางอย่างผิดปกติเกิดขึ้นภายใน วันนี้หมอเลยอยากชวนทุกคนมาทำความเข้าใจเรื่องนี้กันแบบง่ายๆ ว่าอาการเหล่านี้เกิดขึ้นได้อย่างไร และเมื่อไหร่ที่เราควรมาพบแพทย์

ตับโตคืออะไร ทำไมถึงทำให้เจ็บแถวชายโครงขวา?

ในภาวะปกติ ตับของเราจะมีขนาดพอดีและซ่อนอยู่หลังซี่โครงด้านขวาอย่างมิดชิด จนเราไม่สามารถคลำเจอได้ง่ายๆ แต่เมื่อไหร่ก็ตามที่ตับเกิดการอักเสบ มีไขมันสะสม มีเลือดคั่ง หรือมีเนื้อเยื่อผิดปกติเติบโตขึ้น ตับจะค่อยๆ มีขนาดใหญ่ขึ้นและบวมเป่งออกมา

ความลับทางกายวิภาคที่ทำให้เราภาวะตับโตและอาการปวดท้องบริเวณชายโครงขวาได้นั้น มาจากเยื่อหุ้มตับครับ ตัวเนื้อตับเองไม่มีเส้นประสาทรับความเจ็บปวด แต่เยื่อหุ้มที่ห่อหุ้มตับอยู่นั้นมีเส้นประสาทรับความรู้สึกหนาแน่นมาก เมื่อตับโตขึ้น เยื่อหุ้มนี้จะถูกยืดขยายออก ทำให้เกิดอาการปวดตึง หนักๆ หรือเจ็บแปลบเวลาหายใจเข้าลึกๆ หรือเวลาที่เราเอี้ยวตัวนั่นเอง

สาเหตุยอดฮิตที่ทำให้ตับขยายใหญ่ขึ้น

เวลาเจอคนไข้ที่มีภาวะนี้ สาเหตุหลักๆ ที่หมอมักจะพบได้บ่อยในชีวิตประจำวันมีอยู่ไม่กี่กลุ่มครับ

• โรคไขมันพอกตับ: เกิดจากการกินอาหารที่มีไขมันสูง น้ำตาลสูง หรือภาวะน้ำหนักเกิน ทำให้มีไขมันไปสะสมในเซลล์ตับจนตับบวมโต
• ตับอักเสบจากแอลกอฮอล์หรือไวรัส: ไม่ว่าจะเป็นไวรัสตับอักเสบ B หรือ C รวมถึงการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ ทำให้เซลล์ตับอักเสบและบวมขึ้น
• ภาวะหัวใจล้มเหลวหรือเลือดคั่ง: เมื่อหัวใจสูบฉีดเลือดได้ไม่ดี เลือดจะย้อนกลับมาคั่งที่ตับ ทำให้ตับบวมเป่งและกดเจ็บ
• ซีสต์หรือเนื้องอกในตับ: การมีถุงน้ำหรือก้อนเนื้อข้างใน ก็ทำให้ขนาดของตับเปลี่ยนไปและปวดบริเวณชายโครงขวาได้เช่นกัน

อาการแบบไหนที่เตือนว่าตับกำลังส่งเสียงขอความช่วยเหลือ

นอกจากอาการปวดตึงบริเวณชายโครงขวาแล้ว ภาวะตับโตและอาการปวดท้องบริเวณนี้ยังมักมาพร้อมกับสัญญาณอื่นๆ ที่สังเกตได้ไม่ยาก เช่น

• รู้สึกอืดแน่นท้อง ท้องเฟ้อง่าย เหมือนอาหารไม่ย่อย ทั้งที่กินน้อย
• อ่อนเพลีย เหนื่อยง่ายอย่างไร้สาเหตุ
• ตัวเหลือง ตาเหลือง หรือปัสสาวะมีสีเข้มเหมือนชาเขียวเข้ม
• น้ำหนักลดลงโดยไม่ทราบสาเหตุ หรือมีอาการบวมที่ขาและเท้า

เช็กให้ชัวร์ด้วยการตรวจอัลตร้าซาวด์ช่องท้อง

ถ้าใครเริ่มมีอาการปวดหน่วงๆ แถวชายโครงขวาเป็นๆ หายๆ นานเกินสัปดาห์ หมอแนะนำว่าไม่ควรปล่อยทิ้งไว้ครับ การมาพบแพทย์เพื่อตรวจร่างกายอย่างละเอียดและการทำอัลตร้าซาวด์ช่องท้อง (Ultrasound) ถือเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการดูขนาดของตับ เนื้อตับ และตรวจหาไขมันพอกตับหรือความผิดปกติอื่นๆ ได้อย่างชัดเจน โดยไม่ต้องเจ็บตัวเลย

ดูแลตับอย่างไรให้ห่างไกลภาวะตับโต

การรักษาภาวะตับโตต้องแก้ที่ต้นเหตุครับ ถ้าเกิดจากไขมันพอกตับ การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมคือยาวิเศษ ไม่ว่าจะเป็นการลดอาหารหวานและแป้งขัดขาว งดแอลกอฮอล์ หันมาออกกำลังกายสม่ำเสมอ และควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน เพียงเท่านี้ตับที่เคยโตและอักเสบก็จะค่อยๆ กลับคืนสู่ขนาดปกติได้ครับ