ทำไมโรคตับถึงส่งผลต่อสมอง? ทำความเข้าใจภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาทจากโรคตับเรื้อรัง

เมื่อตับเริ่มทำงานหนัก สัญญาณเตือนที่ไม่ควรมองข้าม

หลายคนอาจคุ้นเคยกับภาพจำที่ว่าโรคตับมีอาการแค่ตัวเหลือง ตาเหลือง หรือแน่นท้อง แต่ในความเป็นจริง ตับเปรียบเสมือนโรงงานกำจัดของเสียหลักของร่างกาย หากวันหนึ่งโรงงานนี้เกิดสะดุดจากภาวะตับเรื้อรังหรือโรคตับคั่งไขมัน ของเสียที่ควรจะถูกกำจัดออกไปกลับไหลเวียนเข้าสู่กระแสเลือดและตรงขึ้นไปรบกวนการทำงานของระบบประสาท จนกลายเป็นภาวะแทรกซ้อนที่ส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวันอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

ภาวะสมองจากโรคตับคืออะไรและเกิดขึ้นได้อย่างไร

เมื่อตับสูญเสียความสามารถในการคัดกรองสารพิษ โดยเฉพาะสารแอมโมเนียที่เกิดจากการย่อยโปรตีน สารพิษเหล่านี้จะไม่ได้ถูกเปลี่ยนเป็นสารที่ปลอดภัย แต่จะลอยไปถึงสมองและรบกวนการทำงานของเซลล์ประสาท ทำให้เกิดภาวะที่เรียกว่า ภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาทจากโรคตับ ซึ่งคนไข้มักจะมีอาการเปลี่ยนไปแบบที่เราสังเกตได้ไม่ยาก

สัญญาณเตือนทางสมองที่คนใกล้ชิดต้องคอยสังเกต

• มีอาการง่วงซึมผิดปกติในเวลากลางวัน หรือสลับเวลานอนกลางวันและกลางคืน
• สมาธิสั้นลง ทำงานที่เคยทำได้ง่ายๆ เริ่มผิดพลาด
• นิสัยเปลี่ยนไปจากเดิม เช่น หงุดหงิดง่าย เฉยเมย หรือบุคลิกภาพเปลี่ยนไป
• มือสั่นแบบกระตุกเหมือนจังหวะกระพือปีก ซึ่งเป็นอาการเฉพาะตัวของภาวะนี้
• การเคลื่อนไหวร่างกายช้าลง หรือเดินเซผิดปกติ

ทำไมโรคตับคั่งไขมันถึงเป็นภัยเงียบที่น่ากลัว

หลายคนเข้าใจว่าโรคตับคั่งไขมันเป็นเรื่องไกลตัว หรือมองว่าเป็นเพียงไขมันสะสมในตับที่ไม่รุนแรง แต่หากปล่อยให้เกิดการอักเสบเรื้อรังจนกลายเป็นพังผืดหรือตับแข็ง กระบวนการกำจัดของเสียก็จะล้มเหลวลงเรื่อยๆ การสะสมของสารพิษในระยะยาวจะส่งผลโดยตรงต่อประสิทธิภาพการทำงานของสมอง ทำให้คนไข้กลุ่มนี้มีความเสี่ยงต่ออาการทางระบบประสาทเทียบเท่ากับคนไข้โรคตับแข็งจากสาเหตุอื่นๆ

การดูแลรักษาและการป้องกันไม่ให้สมองได้รับผลกระทบ

ปรับพฤติกรรมการกินเพื่อลดภาระของตับ

การคุมอาหารเป็นหัวใจสำคัญ โดยเฉพาะการเลือกทานโปรตีนจากพืชแทนเนื้อสัตว์ใหญ่ เพราะโปรตีนจากเนื้อสัตว์มักสร้างแอมโมเนียสูงกว่า ซึ่งส่งผลเสียต่อคนไข้ที่มีภาวะตับทำงานบกพร่องอยู่แล้ว

การใช้ยาเพื่อขับของเสียออกจากร่างกาย

แพทย์มักจะจ่ายยาในกลุ่มยาระบายอ่อนๆ เพื่อช่วยลดการดูดซึมสารพิษจากลำไส้เข้าสู่กระแสเลือด การขับถ่ายที่สม่ำเสมอจึงเป็นเรื่องที่ห้ามละเลยในคนไข้กลุ่มนี้

การติดตามอาการอย่างใกล้ชิดกับอายุรแพทย์

การตรวจติดตามค่าตับและการทำงานของระบบประสาทสม่ำเสมอจะช่วยให้หมอปรับยาได้ทันท่วงที หากเริ่มมีอาการสับสนหรือเซื่องซึมผิดปกติ อย่ารอจนถึงขั้นมีอาการรุนแรง ให้รีบกลับมาพบแพทย์เพื่อประเมินระดับสารพิษในเลือดทันที