ลูกเหวี่ยง เดี๋ยวดีเดี๋ยวร้าย: เข้าใจภาวะอารมณ์แปรปรวนในเด็กแบบหมอเด็ก

ช่วงนี้คุณพ่อคุณแม่หลายคนอาจจะกำลังกุมขมับกับลูกน้อย เดี๋ยวหัวเราะอยู่ดีๆ ก็ร้องไห้โฮ หรือบางทีก็โมโหปาข้าวของใส่แบบไม่มีปี่มีขลุ่ย หลายคนเริ่มกังวลใจว่าลูกกำลังเป็นเด็กดื้อ เอาแต่ใจ หรือมีปัญหาอะไรร้ายแรงซ่อนอยู่หรือเปล่า ในฐานะหมอเด็กที่เจอเคสแบบนี้ทุกวัน อยากบอกว่าอาการเหวี่ยงวีนหรืออารมณ์ดิ่งลงเหวแบบฉับพลันนี้ ในทางการแพทย์เราเรียกว่าภาวะอารมณ์แปรปรวนในเด็ก ซึ่งเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นได้ และมีเบื้องหลังที่เข้าใจได้มากกว่าที่คิด

ลูกเหวี่ยงง่ายเพราะนิสัย หรือสมองเขากำลังเติบโต?

เวลาเห็นลูกอารมณ์ระเบิดใส่ สิ่งแรกที่ผู้ใหญ่มักคิดคือลูกนิสัยไม่ดี แต่ความจริงแล้ว สมองส่วนหน้าของเด็ก ซึ่งทำหน้าที่ควบคุมอารมณ์ ยับยั้งชั่งใจ และประเมินสถานการณ์ ยังพัฒนาไปไม่เต็มที่ครับ เปรียบเสมือนรถยนต์ที่มีเครื่องยนต์แรงดี แต่ระบบเบรกยังทำงานได้ไม่ดีเท่าที่ควร เมื่อเด็กเจอเรื่องที่ไม่ได้ดั่งใจ หรือมีความรู้สึกท่วมท้นในใจ สมองส่วนอารมณ์จึงสั่งการทันทีโดยไม่มีตัวเบรกคอยห้าม เด็กจึงแสดงออกด้วยการกรี๊ด ร้องไห้ หรืออาละวาดออกมาอย่างที่เราเห็น

เช็กลิสต์ง่ายๆ ลูกแค่อารมณ์ร้อน หรือเข้าข่ายอารมณ์แปรปรวนที่ต้องดูแล

เด็กทุกคนยมีช่วงเวลาที่งอแงเป็นธรรมดา แต่ถ้าอยากรู้ว่าอาการของลูกเริ่มเกินกว่าปกติหรือยัง ให้ลองสังเกตสัญญาณเหล่านี้ดูครับ

• อารมณ์เปลี่ยนแปลงฉับพลันแบบไม่มีสาเหตุ จากยิ้มอยู่ดีๆ ก็โกรธเกรี้ยวขึ้นมาทันที
• อาละวาดรุนแรง นานเกินกว่าเด็กในวัยเดียวกันจะทำกัน
• ส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน เช่น นอนไม่หลับ กินไม่ได้ หรือเข้ากับเพื่อนที่โรงเรียนไม่ได้
• ทำร้ายตัวเองหรือทำลายข้าวของเวลารู้สึกโกรธ

ต้นเหตุที่ทำให้ลูกรักควบคุมอารมณ์ตัวเองไม่ได้

ภาวะอารมณ์แปรปรวนในเด็กไม่ได้เกิดจากเรื่องเดียว แต่มาจากหลายปัจจัยประกอบกัน ทั้งเรื่องของพันธุกรรม สารสื่อประสาทในสมอง หรือแม้แต่สภาพแวดล้อมรอบตัว เช่น ความเครียดในครอบครัว การนอนหลับพักผ่อนที่ไม่เพียงพอ หรือการติดหน้าจอแท็บเล็ตมากเกินไป สิ่งเหล่านี้ล้วนทำให้ความสามารถในการอดทนรอคอยของแถมลดลง และระเบิดอารมณ์ออกมาได้ง่ายขึ้น

วิธีรับมือเมื่อลูกระเบิดอารมณ์ใส่

เวลาที่ลูกกำลังสติหลุด สิ่งที่พ่อแม่ห้ามทำเด็ดขาดคือการใช้อารมณ์เข้าปะทะ เพราะจะยิ่งทำให้สถานการณ์แย่ลงไปอีก ลองใช้วิธีเหล่านี้ดูครับ

• ตั้งสติและหายใจเข้าลึกๆ จำไว้ว่าเราเป็นที่พึ่งทางใจให้ลูก
• พาออกไปอยู่ในที่สงบ ปลอดภัย เพื่อลดสิ่งกระตุ้นรอบตัว
• รอให้ลูกสงบลงก่อน แล้วค่อยพูดคุยด้วยน้ำเสียงนุ่มนวล
• สอนให้ลูกรู้จักเรียกชื่อความรู้สึกของตัวเอง เช่น ตอนนี้หนูโกรธใช่ไหม

เมื่อไหร่ที่ควรพามาปรึกษาแพทย์อย่างจริงจัง?

ถ้าคุณพ่อคุณแม่ลองปรับวิธีเลี้ยงดู จัดการสภาพแวดล้อม และให้เวลาลูกแล้ว แต่อาการอารมณ์แปรปรวนยังคงรุนแรงต่อเนื่อง จนเริ่มทำร้ายตัวเอง ผู้อื่น หรือส่งผลกระทบต่อการเรียนและการใช้ชีวิต แนะนำว่าควรพามาพบจิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น หรือกุมารแพทย์ด้านพัฒนาการ เพื่อพูดคุยประเมินอาการอย่างละเอียด การรู้เร็วและได้รับการช่วยเหลือที่ถูกต้อง จะช่วยให้เด็กกลับมามีความสุขและใช้ชีวิตได้อย่างราบรื่นครับ