ลูกไม่ยอมกินยา กลายร่างเป็นสงครามย่อมๆ ทุกครั้ง: รับมืออย่างไรดีกับปัญหาการจัดการปัญหาพฤติกรรมการกินยา

ภาพจำเดิมๆ เวลาลูกป่วยมักจะมาพร้อมกับความเครียดของพ่อแม่ ไม่ใช่แค่เพราะกังวลเรื่องไข้หรืออาการไอของลูก แต่ความจริงที่น่าปวดหัวยิ่งกว่าคือการต้องถือช้อนยาแล้ววิ่งไล่จับเจ้าตัวเล็กทั่วบ้าน ลูกเม้มปากแน่น สะบัดหน้าหนี หรือบางทีก็แกล้งอาเจียนออกมาทันทีที่ยาแตะลิ้น ความเหนื่อยล้าเหล่านี้ทำให้เวลาป่วยของลูกกลายเป็นช่วงเวลาที่ตึงเครียดที่สุดในบ้าน

ทำไมลูกถึงเกลียดการกินยาขนาดนี้? เข้าใจธรรมชาติเด็กก่อนบังคับ

ก่อนที่เราจะเริ่มหายาแก้หรือใช้วิธีบังคับ ลองมามองผ่านสายตาของเด็กๆ กันก่อน สาเหตุหลักที่เด็กต่อต้านไม่ได้เกิดจากความดื้อ แต่มาจากสัญชาตญาณและการรับรู้ที่ต่างจากผู้ใหญ่

• ต่อมรับรสมีความไวสูง: ยาหลายชนิด ไม่ว่าจะเป็นยาลดไข้หรือยาปฏิชีวนะ มีรสชาติขมหรือฝาดที่ผู้ใหญ่อาจจะทนได้ แต่สำหรับเด็ก ปุ่มรับรสบนลิ้นจะไวต่อความขมมากเป็นพิเศษ ทำให้เขารู้สึกว่ามันแย่มากจริงๆ
• กลิ่นฉุนที่ไม่คุ้นเคย: กลิ่นเคมีหรือกลิ่นสังเคราะห์ในยาบางตัวกระตุ้นความรู้สึกกลัวและอยากปฏิเสธทันที
• ประสบการณ์ฝังใจ: เคยถูกบังคับ กรอกยาเร็วเกินไปจนสำลัก ทำให้เกิดความกลัวฝังใจว่าการกินยาคือความเจ็บปวด

เทคนิคจิตวิทยาเด็ก เปลี่ยนยาขมให้กลายเป็นเรื่องสนุก

การใช้กำลังหรือการดุว่ามักไม่ได้ผลระยะยาว แถมยังสร้างบาดแผลทางจิตใจให้เด็กกลัวการกินยามากขึ้นไปอีก การปรับบรรยากาศและใช้วิธีละมุนละม่อมจึงได้ผลดีกว่าในระยะยาว

เปลี่ยนอุปกรณ์ป้อนยาให้ดูเป็นมิตรขึ้น

ลืมช้อนยาแก้วใสแบบโรงพยาบาลไปได้เลย ลองเปลี่ยนมาใช้สร้อยกระบอกฉีดยาพลาสติกขนาดเล็ก ไม่มีเข็ม (Syringe) ที่สามารถค่อยๆ ฉีดยาเข้าข้างกระพุ้งแก้มทีละนิดได้ การใช้ไซริงค์ช่วยให้เราควบคุมปริมาณและความเร็วในการไหลของยาได้ดีกว่า ลดโอกาสสำลัก และเด็กบางคนรู้สึกสนุกกับการดูดน้ำยาจากไซริงค์เองเมื่อโตขึ้นหน่อย

เทคนิคซ่อนรสชาติขมที่ได้ผลจริง

สำหรับยาบางตัวที่เลี่ยงความขมไม่ได้ การอาศัยตัวช่วยรสหวานธรรมชาติช่วยชีวิตได้มาก แต่ต้องระวังเรื่องการผสมกับอาหารหลัก เพราะหากเด็กกินอาหารมื้อนั้นไม่หมด เขาจะได้รับยาไม่ครบโดส วิธีที่ปลอดภัยกว่าคือการให้กินน้ำผลไม้รสเปรี้ยวอมหวานจัดตามทันทีหลังกลืนยา หรืออมก้อนน้ำแข็งเล็กๆ เพื่อชาลิ้นก่อนกินยา จะช่วยลดความรู้สึกขมลงได้ 30 ถึง 40 เปอร์เซ็นต์

เรื่องที่หมอห้ามทำเด็ดขาด เมื่อลูกปฏิเสธยา

ในยามที่พ่อแม่เหนื่อยล้า อาจเผลอใช้วิธีลัดที่ส่งผลเสียในระยะยาว ซึ่งเป็นสิ่งที่ไม่ควรทำอย่างยิ่ง

• ห้ามผสมยาลงในนมขวดใหญ่: หากลูกกินนมไม่หมดแก้ว เราไม่มีทางรู้เลยว่าเขาได้รับยาไปมากแค่ไหน นอกจากนี้ยังทำให้เด็กเกิดความรู้สึกฝังใจและไม่อยากกินนมรสชาตินั้นไปเลย
• ห้ามโกหกเด็กว่านี่คือน้ำหวาน: ความไว้วางใจเป็นสิ่งสำคัญ หากเด็กจับได้ว่าเราโกหก ครั้งต่อไปเขาจะยิ่งระแวงและปฏิเสธทุกอย่างที่เรายื่นให้
• ห้ามบีบจมูกแล้วกรอกยา: วิธีนี้อันตรายมาก เพราะอาจทำให้สำลัก น้ำยาลงหลอดลม ปอดอักเสบ หรือเกิดแผลในช่องปากได้

เมื่อไหร่ควรปรึกษาแพทย์เรื่องรูปแบบยาทางเลือก

หากลองทุกวิธีแล้วยังไม่สำเร็จ การฝืนต่อไปอาจทำให้สุขภาพจิตเสียกันทั้งบ้าน ในปัจจุบันมียาทางเลือกหลายรูปแบบที่ช่วยแก้ปัญหาการจัดการปัญหาพฤติกรรมการกินยาได้ดีขึ้น เช่น ยาน้ำเชื่อมที่มีการแต่งกลิ่นรสผลไม้ที่กลบรสขมได้ดีขึ้น ยาเหน็บทางทวารหนักสำหรับยาลดไข้ในกรณีที่อาเจียนจนกินยาไม่ได้ หรือยาเม็ดขนาดเล็กที่สามารถบดและผสมกับแยมปริมาณน้อยๆ ได้ภายใต้คำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกร การพูดคุยกับคุณหมอประจำตัวเพื่อขอปรับเปลี่ยนรูปแบบยาจึงเป็นทางออกที่ปลอดภัยและตรงจุดที่สุด