ภาวะภูมิแพ้และโรคหอบหืด: เรื่องใกล้ตัวที่คนไข้ควรรู้ให้ทัน

ทำไมคนเป็นภูมิแพ้มักจะมาคู่กับหอบหืด

เวลาตรวจคนไข้ในคลินิก หมอมักจะเจอคำถามบ่อยๆ ว่าทำไมคนที่เป็นโรคจมูกอักเสบภูมิแพ้ ถึงชอบมีอาการไอหรือเหนื่อยหอบตามมาด้วย ความจริงแล้วสองโรคนี้มีที่มาจากรากเหง้าเดียวกันครับ มันคือภาวะที่ร่างกายตอบสนองไวเกินผิดปกติต่อสิ่งเร้าภายนอก เพียงแต่จุดที่แสดงอาการมันต่างกัน ถ้าเกิดขึ้นที่จมูกเราก็เรียกภูมิแพ้ แต่ถ้ามันลงไปกระตุ้นหลอดลมให้บีบตัวจนตีบแคบ เราก็เรียกมันว่าโรคหอบหืดครับ

กลไกที่ร่างกายเริ่มประท้วงต่อสิ่งเร้า

ลองจินตนาการว่าระบบภูมิคุ้มกันของเราเป็นเหมือนยามเฝ้าบ้านครับ ในคนปกติยามจะปล่อยให้ฝุ่นหรือเกสรดอกไม้ผ่านไปได้เฉยๆ แต่ในคนที่เป็นภูมิแพ้ ยามจะมองว่าสิ่งเหล่านี้เป็นผู้บุกรุกอันตราย จึงสั่งให้ร่างกายสร้างสารเคมีบางอย่างขึ้นมาเพื่อกำจัด จนเกิดการอักเสบ บวมแดง และมีน้ำมูกไหล หรือถ้าเป็นที่หลอดลม ผนังหลอดลมจะหนาตัวขึ้นจนอากาศผ่านเข้าออกลำบาก นี่คือเหตุผลว่าทำไมคนไข้ถึงรู้สึกแน่นหน้าอกหรือหายใจมีเสียงวีด

ปัจจัยรอบตัวที่กระตุ้นให้กำเริบ

• ไรฝุ่นในที่นอนและพรม ซึ่งเป็นศัตรูตัวฉกาจของคนไทย
• รังแคหรือขนสัตว์เลี้ยงที่หลายคนรักเหมือนลูก
• สภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลงบ่อย อย่างช่วงหน้าฝนหรือหน้าหนาว
• ควันบุหรี่ ควันรถยนต์ หรือมลภาวะ PM 2.5

สัญญาณเตือนที่บอกว่าหอบหืดกำลังจะมาเยือน

อาการเริ่มแรกมักจะดูเหมือนหวัดธรรมดา แต่ถ้าสังเกตดีๆ จะพบความต่างครับ เช่น ไอแห้งๆ โดยเฉพาะตอนกลางคืนหรือตอนเช้ามืด แน่นหน้าอกเหมือนมีอะไรมาทับ หรือหายใจแล้วรู้สึกไม่สุด ถ้าเริ่มมีอาการเหล่านี้บ่อยขึ้นจนรบกวนการนอนหรือการใช้ชีวิตประจำวัน นั่นเป็นสัญญาณว่าภูมิคุ้มกันของเรากำลังทำงานหนักเกินไปและต้องการการดูแลจากแพทย์

วิธีดูแลตัวเองให้อยู่กับโรคได้อย่างมีความสุข

การรักษาไม่ใช่แค่เรื่องของการใช้ยาพ่นหรือยากินเพียงอย่างเดียว แต่คือการปรับวิถีชีวิตครับ เริ่มจากการหลีกเลี่ยงปัจจัยกระตุ้นให้ได้มากที่สุด เช่น การจัดห้องนอนให้โล่งที่สุดเพื่อลดไรฝุ่น การใช้เครื่องฟอกอากาศ หรือการล้างจมูกด้วยน้ำเกลือเพื่อลดความเข้มข้นของสารก่อภูมิแพ้ในโพรงจมูก ส่วนเรื่องยาพ่นสำหรับคนเป็นหอบหืด หมออยากเน้นย้ำว่าต้องใช้ให้ถูกวิธีและต่อเนื่อง แม้ในวันที่รู้สึกปกติ เพราะยาบางชนิดมีไว้เพื่อลดการอักเสบเรื้อรังที่ซ่อนอยู่ข้างใน ไม่ใช่แค่พ่นเฉพาะตอนที่เหนื่อยหอบเท่านั้น