โลหะหนักสะสมในเลือด... เรื่องใกล้ตัวที่เราป้องกันและดูแลตัวเองได้

สารพิษโลหะหนักคืออะไร และแอบเข้ามาอยู่ในร่างกายเราได้อย่างไร?

เวลาตรวจสุขภาพประจำปีแล้วเจอค่าสารพิษบางตัวเกินเกณฑ์ หลายคนมักจะตกใจว่าร่างกายไปรับเอาเจ้าพวกนี้เข้ามาตั้งแต่เมื่อไหร่ จริงๆ แล้วโลหะหนัก เช่น ตะกั่ว ปรอท แคดเมียม หรือสารหนู ไม่ได้อยู่ไกลตัวเลยครับ พวกมันปะปนอยู่ในสิ่งแวดล้อม อาหารที่เรากิน น้ำที่เราดื่ม หรือแม้แต่เครื่องสำอางและอุปกรณ์ในที่ทำงาน

เมื่อเราได้รับสารเหล่านี้เข้าไปทีละน้อยสะสมต่อเนื่องเป็นเวลานาน ร่างกายขับออกไม่ทัน ตับและไตซึ่งมีหน้าที่กำจัดของเสียก็จะเริ่มทำงานหนักขึ้น จนเกิดการสะสมในกระแสเลือดและเนื้อเยื่อต่างๆ ส่งผลให้เกิดอาการอ่อนเพลียเรื้อรัง ปวดข้อ ปวดหัว หรือมีปัญหาเรื่องระบบประสาทตามมาได้

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าร่างกายเริ่มรับสารพิษสะสมเยอะเกินไป?

โลหะหนักไม่ใช่สิ่งที่แสดงอาการเฉียบพลันเหมือนอาหารเป็นพิษ แต่จะค่อยๆ ซึมลึกจนเรานึกไม่ถึงว่าอาการป่วยเล็กๆ น้อยๆ ที่เป็นอยู่เกิดจากสาเหตุนี้

• เหนื่อยล้าไร้สาเหตุ: นอนเท่าไหร่ก็ไม่พอ ตื่นมาแล้วไม่สดชื่น สมองตื้อคิดงานไม่ออก
• ระบบย่อยพัง: ท้องอืด ท้องผูกสลับท้องเสีย หรือมีอาการอาหารไม่ย่อยบ่อยๆ
• ผิวพรรณและเส้นผมเปลี่ยนไป: ผิวแห้งกร้าน หมองคล้ำ หรือผมร่วงมากกว่าปกติโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน
• ปวดเมื่อยตามตัว: มีอาการปวดกล้ามเนื้อและข้อต่อเรื้อรังโดยไม่ได้เกิดจากการออกกำลังกาย

ปรับพฤติกรรมการกินและการใช้ชีวิต เพื่อลดความเสี่ยงในการสะสมสารพิษ

ข่าวดีคือร่างกายของเรามีกระบวนการขับสารพิษตามธรรมชาติอยู่แล้ว สิ่งที่เราต้องทำคือการลดการรับเพิ่ม และช่วยส่งเสริมให้ตับ ไต และระบบขับถ่ายทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น

เลือกกินอาหารที่ช่วยดึงสารพิษออกจากร่างกาย

การกินอาหารที่มีสารต้านอนุมูลอิสระสูงและมีใยอาหารมาก จะช่วยผูกกับโลหะหนักในทางเดินอาหารแล้วขับถ่ายออกไปก่อนที่จะดูดซึมเข้าสู่กระแสเลือด

• ผักตระกูลกะหล่ำ: บร็อคโคลี่ กะหล่ำปลี มีสารซัลเฟอร์สูงซึ่งช่วยตับในการล้างพิษ
• พืชผักใบเขียวเข้มและสาหร่าย: คลอเรลล่าและสาหร่ายเกลียวทองมีงานวิจัยว่าช่วยจับโลหะหนักบางชนิดได้
• กระเทียมและหัวหอม: มีสารกำมะถันช่วยขับโลหะหนักจำพวกปรอทและตะกั่ว
• ดื่มน้ำเปล่าให้เพียงพอ: น้ำสะอาดคือกุญแจสำคัญที่สุดในการช่วยให้ไตขับของเสียออกทางปัสสาวะ

เลี่ยงแหล่งที่มาและสิ่งปนเปื้อนใกล้ตัว

นอกจากเรื่องอาหารแล้ว การระมัดระวังสิ่งรอบตัวก็สำคัญไม่แพ้กัน ลองสำรวจดูว่าชีวิตประจำวันเราสัมผัสกับอะไรบ้าง

• ระวังการกินปลาขนาดใหญ่ที่อยู่ปลายห่วงโซ่อาหาร เช่น ปลาฉลามหรือปลาอินทรีย์ขนาดใหญ่ ที่อาจมีสารปรอทสะสมสูง
• เลือกใช้ภาชนะใส่อาหารที่ได้มาตรฐาน ปราศจากสารตะกั่วหรือแคดเมียม โดยเฉพาะภาชนะเซรามิกเคลือบสีฉูดฉาดราคาถูก
• สวมหน้ากากอนามัยเมื่อต้องอยู่ในพื้นที่ที่มีฝุ่นควันหนาแน่น หรือบริเวณที่มีการก่อสร้างและโรงงานอุตสาหกรรม

วิธีตรวจวินิจฉัยและการดูแลรักษาทางการแพทย์

หากสงสัยว่าตัวเองมีความเสี่ยงสูงหรือมีอาการเข้าข่าย การตรวจระดับโลหะหนักในเลือดหรือปัสสาวะ (Heavy Metal Panel) จะช่วยให้เราเห็นตัวเลขที่ชัดเจนว่าเป็นอย่างไร

ในกรณีที่พบว่ามีปริมาณการสะสมสูง แพทย์อาจพิจารณาเรื่องการให้สารน้ำบำบัด การทานวิตามินเสริมเพื่อสนับสนุนการทำงานของตับ หรือกระบวนการขับโลหะหนักทางการแพทย์ (Chelation Therapy) เป็นรายบุคคลไป ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับปริมาณสารพิษและสภาพร่างกายของแต่ละคน

การดูแลตัวเองเรื่องการลดความเสี่ยงในการสะสมสารพิษไม่ใช่เรื่องยากเกินความสามารถ แค่เริ่มจากการเลือกกินอาหารที่มีประโยชน์ พักผ่อนให้เพียงพอ และหลีกเลี่ยงสภาพแวดล้อมที่เป็นพิษ เท่านี้ก็ช่วยให้ร่างกายของเรากลับมาสะอาดและแข็งแรงขึ้นได้แล้วครับ