ลูกสาววัยรุ่นเหนื่อยง่าย หน้ามืดบ่อย ลองเช็กดูหน่อยไหมว่ากำลังเผชิญภาวะการขาดธาตุเหล็กในเด็กวัยรุ่นหญิงอยู่หรือเปล่า

ช่วงนี้คุณพ่อคุณสังเกตไหมว่า ลูกสาววัยรุ่นที่เคยวิ่งเล่นร่าเริง กลับบ่นว่าเหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย ไม่มีแรงแม้แต่จะเดินขึ้นบันได แถมบางทียังบ่นเวียนหัวหน้ามืดเวลาลุกขึ้นยืนเร็วๆ หลายคนอาจจะคิดว่าเป็นเพราะนอนดึก ติดมือถือ หรือขี้เกียจไปตามประสาวัยรุ่น แต่ในฐานะหมอ อยากชวนมาลองมองให้ลึกกว่านั้นครับ เพราะอาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณเตือนภัยเงียบของภาวะการขาดธาตุเหล็กในเด็กวัยรุ่นหญิงที่หลายครอบครัวมองข้ามไปอย่างน่าเสียดาย

ทำไมเด็กสาววัยรุ่นถึงเสี่ยงขาดธาตุเหล็กมากกว่าคนอื่น

ช่วงวัยรุ่นเป็นช่วงที่ร่างกายเติบโตเร็วมากแบบก้าวกระโดด เลือดและกล้ามเนื้อขยายตัวอย่างรวดเร็วเพื่อรองรับส่วนสูงที่เพิ่มขึ้น แต่เรื่องที่ทำให้เด็กผู้หญิงเสียเปรียบและมีความเสี่ยงสูงกว่าเด็กผู้ชายอย่างเห็นได้ชัด ก็คือเรื่องของประจำเดือนในทุกๆ เดือนครับ การสูญเสียเลือดประจำเดือนนี่แหละที่เป็นทางออกหลักของธาตุเหล็กในร่างกาย ยิ่งถ้าช่วงไหนมามากหรือมาหลายวันติดต่อกัน โอกาสที่ธาตุเหล็กจะหมดคลังสำรองก็มีสูงมาก

สัญญาณเตือนแบบไหนที่ฟ้องว่าร่างกายกำลังขาดสารอาหารตัวนี้

ธาตุเหล็กมีหน้าที่สำคัญในการสร้างฮีโมโกลบินในเม็ดเลือดแดง เพื่อทำหน้าที่ขนส่งออกซิเจนไปเลี้ยงทุกส่วนทั่วร่างกาย เมื่อคลังธาตุเหล็กพร่องลง ออกซิเจนไปเลี้ยงสมองและกล้ามเนื้อไม่พอ ร่างกายจึงส่งสัญญาณเตือนภัยออกมาในรูปแบบที่เราคาดไม่ถึง

• เหนื่อยเพลียเรื้อรัง: ตื่นมาก็ยังรู้สึกไม่สดชื่น ทำกิจกรรมอะไรนิดหน่อยก็หมดแรง
• หน้ามืดวิงเวียน: มักเกิดขึ้นเวลาเปลี่ยนอิริยาบถเร็วๆ เช่น ลุกขึ้นยืนจากเตียงนอน
• สมาธิสั้น เรียนไม่รู้เรื่อง: สมองตื้อ จำอะไรไม่ค่อยได้ เพราะออกซิเจนไปเลี้ยงสมองไม่เพียงพอ
• หน้าตาซีดเซียว: สังเกตได้จากสีผิวที่ดูไม่มีเลือดฝาด เปลือกตาด้านในซีดขาว เล็บเปราะบางหักง่าย หรือมีอาการอยากกินของแปลกๆ เช่น น้ำแข็ง ดิน หรือกระดาษ

ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการกินอย่างไรให้คลังธาตุเหล็กกลับมาเต็ม

การแก้ปัญหาภาวะการขาดธาตุเหล็กในเด็กวัยรุ่นหญิงที่ดีที่สุดคือการเริ่มต้นจากจานอาหารในทุกๆ มื้อครับ วัยรุ่นยุคใหม่อาจจะชอบกินอาหารตามกระแส ชานมไข่มุก หรืออาหารฟาสต์ฟู้ดที่ให้พลังงานแต่ไม่มีสารอาหารที่จำเป็น เราต้องช่วยกันปรับพฤติกรรมใหม่โดยเน้นอาหารจากธรรมชาติที่มีธาตุเหล็กสูง

แหล่งอาหารชั้นดีที่หาซื้อง่ายและควรกินเป็นประจำ

เนื้อสัตว์สีแดงอย่างเนื้อวัว เนื้อหมู ตับ และเลือดหมู เป็นแหล่งธาตุเหล็กชั้นดีที่ร่างกายดูดซึมไปใช้ได้ง่ายที่สุด สำหรับเด็กๆ ที่ไม่กินเนื้อสัตว์ ก็ยังสามารถหาธาตุเหล็กจากพืชได้ เช่น ผักใบเขียวเข้ม ถั่วต่างๆ งา และธัญพืชเสริมวิตามิน แต่อย่าลืมเคล็ดลับสำคัญคือ ต้องกินอาหารกลุ่มนี้ร่วมกับวิตามินซี เช่น ส้ม ฝรั่ง มะนาว หรือมะเขือเทศ เพราะวิตามินซีจะช่วยเพิ่มการดูดซึมธาตุเหล็กในลำไส้ให้ทำงานได้ดีขึ้นหลายเท่าตัว

กินวิตามินเสริมเองอันตรายไหมและเมื่อไหร่ควรพามาพบแพทย์

คุณพ่อคุณแม่อาจสงสัยว่าถ้าลูกมีอาการแบบนี้ ซื้อยาเม็ดเสริมธาตุเหล็กตามร้านขายยามาให้กินเองเลยได้ไหม ในความเป็นจริง การกินวิตามินเสริมโดยไม่รู้ระดับที่แท้จริงในเลือดอาจเกิดโทษมากกว่าประโยชน์ เพราะธาตุเหล็กส่วนเกินที่สะสมในร่างกายมากๆ อาจเป็นพิษต่อตับและอวัยวะภายในได้

ทางที่ดีที่สุด หากสังเกตว่าลูกมีอาการเหนื่อยเพลียเรื้อรังจนกระทบกับการเรียนและชีวิตประจำวัน ควรพามาพบแพทย์เพื่อเจาะเลือดตรวจระดับความเข้มข้นของเลือดและประเมินคลังธาตุเหล็กอย่างละเอียด หากพบว่าขาดจริง แพทย์จะได้จ่ายยาเสริมธาตุเหล็กในปริมาณที่เหมาะสม พร้อมทั้งแนะนำวิธีปฏิบัติตัวที่ถูกต้องเพื่อให้เด็กๆ กลับมาสดใส มีพลัง และพร้อมเรียนรู้ได้อย่างเต็มที่อีกครั้งครับ