แผลถลอกและแผลอุบัติเหตุจากการชน: ทำความสะอาดและดูแลอย่างไรให้ไม่ทิ้งรอยแผลเป็น

เวลาที่เกิดอุบัติเหตุไม่คาดฝัน ไม่ว่าจะเป็นรถล้ม เดินชนขอบโต๊ะ หรือหกล้มตามทางเดิน สิ่งแรกที่มักจะตามมาคือแผลถลอกตามเข่า ศอก หรือฝ่ามือ หลายคนมักจะตกใจและรีบหาแอลกอฮอล์มาเช็ดแรงๆ เพราะคิดว่าจะช่วยฆ่าเชื้อโรคได้ดีที่สุด แต่ในความเป็นจริงแล้ว การดูแลแผลสดมีขั้นตอนที่ละมุนกว่านั้นมาก เพื่อไม่ให้เซลล์ผิวหนังที่กำลังซ่อมแซมตัวเองต้องเสียหายไปมากกว่าเดิม

ล้างแผลอย่างไรให้ถูกวิธีโดยไม่ทำร้ายเนื้อเยื่อ

เมื่อเกิดแผลถลอก สิ่งสำคัญอันดับแรกคือการชำระล้างสิ่งสกปรก ฝุ่นละออง หรือเศษหินดินทรายที่อาจติดอยู่ให้ออกให้หมด เพราะถ้าปล่อยทิ้งไว้จะเสี่ยงต่อการติดเชื้อและทำให้เกิดรอยแผลเป็นจากเม็ดสีที่ฝังอยู่ใต้ผิวหนัง

น้ำเกลือล้างแผลกับสบู่อ่อนทางเลือกที่ดีที่สุด

แนะนำให้ใช้น้ำเกลือล้างแผล (Normal Saline) ล้างผ่านบริเวณแผลโดยตรงเพื่อชะล้างสิ่งสกปรกออก หลีกเลี่ยงการใช้แอลกอฮอล์เข้มข้นหรือไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ล้างแผลสดโดยตรง เพราะสารเคมีเหล่านี้มีความรุนแรงเกินไปจนไปทำลายเซลล์ผิวหนังที่ดีที่กำลังสร้างตัวขึ้นมาใหม่ ทำให้แผลหายช้าลงและแสบมากกว่าเดิม หากแผลสกปรกมากอาจใช้สบู่อ่อนๆ ฟอกบริเวณรอบๆ แผลแล้วล้างออกด้วยน้ำสะอาดได้

ช่วงเวลาทองของการดูแลแผลสดในช่วงสองวันแรก

ผ่านพ้นวันแรกไปแล้ว แผลจะเริ่มมีกระบวนการสร้างเนื้อเยื่อเพื่อมาปิดปากแผล ในช่วง 24 ถึง 48 ชั่วโมงแรกนี้ สิ่งที่ต้องสังเกตคือปริมาณน้ำเหลืองหรือเลือดที่ซึมออกมา หากแผลแห้งเกินไป เซลล์ผิวหนังจะเคลื่อนตัวได้ยาก แต่ถ้าแผลเปียกแฉะเกินไปก็เสี่ยงต่อการติดเชื้อแบคทีเรีย

การเลือกใช้วัสดุปิดแผลให้เหมาะกับสภาพแวดล้อม

การปล่อยให้แผลโดนอากาศโล่งๆ อาจทำให้แผลแห้งเป็นสะเก็ดหนาและคัน ซึ่งบางครั้งทำให้เราเผลอไปแกะจนเกิดรอยแผลเป็นตามมา ปัจจุบันนิยมใช้พลาสเตอร์ปิดแผลแบบชุ่มชื้น (Hydrocolloid หรือ Moist Wound Healing) ที่ช่วยกักเก็บความชุ่มชื้นที่พอเหมาะ ทำให้เซลล์ผิวหนังใหม่เจริญเติบโตได้เร็วขึ้น ลดอาการตึงแผล และช่วยลดโอกาสการเกิดแผลเป็นนูน

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าแผลเริ่มติดเชื้อแล้ว

โดยทั่วไปแผลถลอกขนาดเล็กจะค่อยๆ ดีขึ้นและตกสะเก็ดหลุดไปเองภายในหนึ่งสัปดาห์ แต่ถ้าหากการดูแลรักษาความสะอาดทำได้ไม่ดีพอ เชื้อโรคอาจลุกลามจนกลายเป็นการติดเชื้อแบคทีเรียได้

อาการผิดปกติที่ต้องรีบไปพบแพทย์

หากสังเกตพบว่าบริเวณแผลมีอาการเหล่านี้ ควรรีบมาให้แพทย์ตรวจประเมินอาการทันที

• อาการปวดบวมแดงร้อน: บริเวณรอบแผลมีอาการบวมแดงมากขึ้นเรื่อยๆ และแผ่ขยายวงกว้างออกไป
• หนองหรือกลิ่น: มีหนองสีเหลืองหรือเขียวข้นไหลออกมาจากแผล พร้อมกับมีกลิ่นเหม็นอับ
• ไข้ร่วมด้วย: มีอาการไข้หนาวสั่นร่วมกับความรู้สึกอ่อนเพลีย ซึ่งแสดงว่าการติดเชื้อเริ่มกระจายเข้าสู่กระแสเลือด
• แผลลึกหรือมีเศษสิ่งสกปรกฝังแน่น: หากแผลเกิดจากอุบัติเหตุรุนแรง มีเศษโลหะหรือกรวดทรายฝังลึกที่ไม่สามารถล้างออกเองได้ ห้ามแคะแกะเกาเด็ดขาด ควรให้แพทย์ทำการ การดูแลแผลอุบัติเหตุและแผลถลอก อย่างถูกวิธีในสถานพยาบาล