เจาะลึกวิธีเลือกผ้าก๊อซและวัสดุปิดแผลให้เหมาะกับแผลแต่ละแบบ แผลหายไว ไม่ติดเนื้อ

เวลาเป็นแผล ทำไมเลือกผ้าก๊อซผิดชีวิตถึงเปลี่ยน?

หลายคนเวลาเกิดแผลขึ้นมา ไม่ว่าจะเป็นแผลหกล้ม มีดบาด หรือแผลผ่าตัด สิ่งแรกที่นึกถึงมักจะเป็นการวิ่งไปร้านขายยาแล้วหยิบผ้าก๊อซธรรมดาติดมือกลับมาบ้าน แต่พอถึงเวลาต้องเปลี่ยนแผลทีไร ความบันเทิงก็บังเกิดเพราะผ้าก๊อซเจ้ากรรมดันแห้งติดแผล ดึงทีไรน้ำตาเล็ดทุกที แถมแผลยังหายช้ากว่าเดิมอีกต่างหาก

ในฐานะหมอที่เจอคนไข้ทำแผลผิดวิธีมาเยอะ บอกได้เลยว่าแผลแต่ละแบบมีความต้องการไม่เหมือนกันครับ การเลือกใช้วัสดุปิดแผลและผ้าก๊อซให้ตรงกับประเภทของแผล ถือเป็นหัวใจสำคัญที่จะช่วยให้แผลสมานตัวได้เร็ว ลดความเสี่ยงเรื่องแผลเป็น และป้องกันการติดเชื้อได้อย่างมีประสิทธิภาพ วันนี้เรามาดูกันทีละประเภทเลยว่าแผลแบบไหนควรใช้แผลแบบใดครับ

ทำความรู้จักแผลของตัวเองก่อนเลือกอุปกรณ์

ก่อนจะเดินไปเลือกซื้อวัสดุปิดแผล เราต้องประเมินลักษณะของแผลกันก่อน โดยหลักๆ แล้วเราจะมองจากปริมาณของเหลวหรือหนองในแผล และระยะการหายของแผล เพื่อเลือกวัสดุที่ช่วยรักษาความชุ่มชื้นที่เหมาะสม เพราะความเชื่อที่ว่าแผลต้องปล่อยให้แห้งตกสะเก็ดถึงจะหายเร็วนั้น เป็นความเชื่อที่ล้าสมัยไปแล้ว ปัจจุบันเราพบว่าแผลที่ชุ่มชื้นพอเหมาะจะหายเร็ aและเกิดแผลเป็นน้อยกว่า

แผลสด แผลถลอก แผลเย็บหมาดๆ: เลือกอะไรดีไม่ให้แผลชื้นแฉะเกินไป

สำหรับแผลที่เพิ่งเกิดใหม่ มีเลือดซึมเล็กน้อย หรือแผลผ่าตัดที่เย็บปิดเรียบร้อยแล้ว เป้าหมายหลักคือการป้องกันเชื้อโรคและซับเลือดหรือน้ำเหลืองที่ซึมออกมา

• ผ้าก๊อซปิดแผลทั่วไป (Gauze Pad): เหมาะสำหรับแผลตื้นๆ ที่มีเลือดออกไม่มากนัก แต่ข้อควรระวังคือมักจะติดแผลได้ง่ายเวลาแห้ง แนะนำให้ปิดทับด้วยพลาสเตอร์กันน้ำ หรือถ้ากลัวติดแผล ให้รองด้วยแผ่นตาข่ายเคลือบขี้ผึ้งก่อน
• แผ่นปิดแผลชนิดฟิล์มใส (Transparent Film): เหมาะกับแผลถลอกตื้นๆ ที่ไม่มีน้ำเหลือง เพราะเราสามารถมองเห็นแผลข้างในได้ กันน้ำได้ดี อาบน้ำได้โดยไม่ต้องกลัวแผลเปียก

แผลมีน้ำเหลืองเยิ้ม แผลกดทับ แผลไฟไหม้: เลือกวัสดุที่ช่วยดูดซับขั้นเทพ

ถ้าแผลไหนที่มีของเหลว น้ำเหลือง หรือหนองไหลออกมาเยอะ การใช้ผ้าก๊อซธรรมดาจะเอาไม่อยู่ เพราะผ้าก๊อซจะเปียกชื้นและกลายเป็นแหล่งสะสมของแบคทีเรียทันที

• โฟมปิดแผล (Foam Dressing): ตัวนี้เด่นมากเรื่องการดูดซับน้ำเหลือง เหมาะกับแผลที่มีของเหลวปานกลางถึงมาก ช่วยรักษาความชุ่มชื้นที่ผิวแผลแต่ไม่ทำให้ขอบแผลเปื่อยยุ่ย
• แผ่นดูดซับชนิดไฮโดรคอลลอยด์ (Hydrocolloid Dressing): มีลักษณะเป็นแผ่นเจลนิ่มๆ เหมาะกับแผลกดทับระยะแรก หรือแผลไฟไหม้น้ำร้อนลวกที่ไม่ลึกมาก ตัววัสดุจะช่วยดูดซับน้ำเหลืองและเปลี่ยนรูปเป็นเจล ช่วยให้ร่างกายกำจัดเนื้อตายได้ดีขึ้นแถมไม่ติดแผลเวลาเปลี่ยน

แผลแห้งสนิท หรือแผลเป็นสะเก็ดหนาที่ต้องการความชุ่มชื้น

บางครั้งแผลที่เริ่มแห้งแล้วแต่ยังตึงๆ แข็งๆ หรือเป็นแผลเรื้อรังที่เนื้อข้างในแห้งกร้าน ต้องการการกระตุ้นให้เซลล์ผิวหนังใหม่เจริญเติบโตได้ดีขึ้น

• ไฮโดรเจล (Hydrogel): เป็นเจลที่ช่วยเพิ่มความชุ่มชื้นให้กับแผลที่แห้งแข็ง ช่วยให้เนื้อตายอ่อนนุ่มลงและลอกออกได้ง่ายขึ้นโดยไม่ต้องไปขูดหรือดึงให้เจ็บ

วิธีทำแผลและเปลี่ยนวัสดุปิดแผลด้วยตัวเองแบบปลอดภัย

การเลือกใช้วัสดุปิดแผลและผ้าก๊อซที่เหมาะสม จะไม่มีประโยชน์เลยถ้าขั้นตอนการทำแผลไม่สะอาดพอ ลองทำตามขั้นตอนนี้ดูครับ

• ล้างมือให้สะอาดทุกครั้งก่อนสัมผัสแผล
• ใช้น้ำเกลือล้างแผล (Normal Saline) ล้างทำความสะอาดคราบเลือดและสิ่งสกปรก หลีกเลี่ยงการใช้แอลกอฮอล์เช็ดโดยตรงลงบนเนื้อแผลสด เพราะจะทำให้เซลล์ผิวหนังที่กำลังสร้างตัวตายและแผลหายช้าลง
• ซับรอบแผลให้แห้งด้วยผ้าก๊อซสะอาด
• ปิดวัสดุปิดแผลให้คลุมเกินขอบแผลออกมาอย่างน้อย 1-2 เซนติเมตร เพื่อป้องกันเชื้อโรคเล็ดลอดเข้าไป

หากทำแผลแล้วผ่านไป 2-3 วัน แผลเริ่มมีอาการบวมแดงร้อน มีหนองสีเขียวเหลือง หรือมีไข้สูงร่วมด้วย แบบนี้ไม่ใช่เรื่องปกติแล้วครับ แนะนำให้รีบกลับไปพบแพทย์เพื่อประเมินอาการและรับยาปฏิชีวนะเพิ่มเติมทันทีครับ