เจาะลึกวิธีเลือกวัสดุปิดแผลและผ้าก๊อซให้เหมาะกับแผลแต่ละแบบ แผลหายไว ไม่ติดเชื้อ

เวลาเป็นแผล ทำไมเลือกผ้าก๊อซผิดชีวิตเปลี่ยน?

หลายคนเวลาเกิดแผลขึ้นมา ไม่ว่าจะเป็นแผลสดจากของมีคม แผลถลอก หรือแผลผ่าตัด สิ่งแรกที่หยิบมาใช้มักจะเป็นผ้าก๊อซสีขาวแผ่นเดิมที่ซื้อติดบ้านไว้ โดยไม่ได้ฉุกคิดเลยว่าแผลแต่ละแบบนั้นมีความต้องการไม่เหมือนกัน การเลือกใช้วัสดุปิดแผลผิดประเภท เช่น เอาผ้าก๊อซธรรมดาไปปิดแแผลที่มีน้ำเหลืองเยิ้มมากๆ ผลลัพธ์ที่ได้คือผ้าก๊อซจะแห้งติดกับเนื้อเยื่อ พอถึงเวลาเปลี่ยนแผลทีไรก็ต้องมานั่งลุ้นว่าแผลจะฉีกซ้ำและเจ็บปวดทรมานแค่ไหน ในฐานะหมอที่ต้องทำแผลให้คนไข้อยู่บ่อยๆ จึงอยากชวนมาทำความเข้าใจเรื่อง การเลือกใช้วัสดุปิดแผลและผ้าก๊อซ กันเสียใหม่ เพื่อให้แผลหายเร็วและลดโอกาสเกิดแผลเป็น

ประเภทของวัสดุปิดแผลและผ้าก๊อซที่มีใช้กันทั่วไป

ในปัจจุบันโลกของเวชภัณฑ์ก้าวหน้าไปมาก วัสดุปิดแผลไม่ได้มีแค่ผ้าก๊อซฝ้ายสีขาวแบบโบราณอีกต่อไปแล้ว มาทำความรู้จักตัวเลือกหลักๆ ที่เรามักพบกันในร้านขายยา:

• ผ้าก๊อซปิดแผลชนิดฝ้าย (Traditional Gauze): ทำจากเส้นใยฝ้าย เหมาะสำหรับแผลตื้นๆ ที่มีเลือดออกไม่มากนัก หรือใช้เป็นชั้นนอกสุดเพื่อซับของเหลว แต่ไม่ควรให้สัมผัสกับเนื้อแผลที่กำลังสร้างเนื้อเยื่อใหม่โดยตรงเพราะจะติดแผล
• แผ่นปิดแผลชนิดฟิล์มใส (Transparent Film): บางเบา กันน้ำได้ดี เหมาะกับแผลถลอกตื้นๆ หรือแผลที่ไม่มีหนอง ช่วยให้มองเห็นแผลข้างในโดยไม่ต้องเปิดออกดูบ่อยๆ
• วัสดุปิดแผลชนิดไฮโดรคอลลอยด์ (Hydrocolloid): ลักษณะเป็นเจลนุ่มๆ เมื่อสัมผัสกับน้ำเหลืองจะพองตัว ช่วยรักษาความชุ่มชื้น เหมาะกับแผลไฟไหม้น้ำร้อนลวกระดับ 1 หรือแผลกดทับระยะเริ่มต้น
• วัสดุปิดแผลชนิดโฟม (Foam Dressing): มีความหนานุ่ม เหมาะกับแผลที่มีน้ำเหลืองหรือหนองไหลค่อนข้างเยอะ เพราะตัวโฟมทำหน้าที่ดูดซับของเหลวได้ดีเยี่ยม

แผลแบบไหนควรใช้ผ้าก๊อซแบบใด: วิธีเลือกให้ถูกจุด

การเลือกของให้เหมาะกับสภาพแวดล้อมของแผล คือหัวใจสำคัญที่ทำให้แผลปิดปากได้เร็วที่สุด โดยหลักการแพทย์แล้ว เราแบ่งการเลือกใช้ตามลักษณะของแผลดังนี้

แผลสด แผลเย็บ หรือแผลผ่าตัดที่แห้งดีแล้ว

สำหรับแผลกลุ่มนี้ต้องการการปกป้องจากสิ่งสกปรกและแบคทีเรียภายนอก การใช้ผ้าก๊อซปิดแผลแบบมาตรฐานร่วมกับพลาสเตอร์ทางการแพทย์ หรือการใช้แผ่นปิดแผลสำเร็จรูปที่มีแผ่นซับตรงกลาง ก็เพียงพอแล้ว สิ่งสำคัญคือต้องคอยระวังไม่ให้แผลโดนน้ำในช่วงแรกของการเย็บแผล

แผลที่มีน้ำเหลือง เยิ้ม หรือมีหนอง

แผลลักษณะนี้ห้ามปล่อยให้แห้งเด็ดขาด และห้ามใช้ผ้าก๊อซธรรมดาแปะลงไปตรงๆ เพราะจะทำลายเนื้อเยื่อใหม่ที่กำลังงอกขึ้นมาเวลาดึงออก ควรเลือกใช้แผ่นปิดแผลจำพวกโฟม หรือวัสดุที่ช่วยดูดซับสารคัดหลั่ง เพื่อคงความชุ่มชื้นที่เหมาะสมและป้องกันแผลเน่าเปื่อย

แผลไฟไหม้ น้ำร้อนลวก หรือแผลพุพอง

เนื้อเยื่อบริเวณนี้บอบบางมาก ต้องการวัสดุปิดแผลที่ไม่ติดแผลและช่วยลดความเจ็บปวด ไฮโดรคอลลอยด์หรือแผ่นปิดแผลเคลือบซิลิโคนนุ่มๆ คือคำตอบที่ดีที่สุด เพราะช่วยลดแรงเสียดสีและช่วยสมานแผลได้ไวขึ้นโดยไม่ทำร้ายผิวหนังรอบข้าง

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในการทำแผลและเปลี่ยนผ้าก๊อซ

หลายคนมีความเข้าใจผิดคิดว่าการปล่อยให้แผลแห้งสนิทจนตกสะเก็ดหนาๆ คือเรื่องที่ดี แต่ในความเป็นจริงทางการแพทย์พบว่า เซลล์ผิวหนังจะเดินทางและแบ่งตัวได้ดีกว่าในสภาพแวดล้อมที่มีความชุ่มชื้นพอเหมาะ (Moist Wound Healing) นอกจากนี้ การดึงผ้าก๊อซที่แห้งติดแผลออกทันทีโดยไม่ใช้น้ำเกลือล้างแผลให้ชุ่มก่อน ก็เป็นอีกหนึ่งสาเหตุที่ทำให้แผลฉีกขาดซ้ำซ้อนและเสี่ยงต่อการติดเชื้อแบคทีเรียเพิ่มขึ้นด้วย

สรุปแนวทางดูแลแผลเบื้องต้นด้วยตัวเอง

การดูแลแผลให้หายไวไม่ใช่เรื่องยาก หากเราเข้าใจหลักการเลือกใช้วัสดุปิดแผลและผ้าก๊อซให้สอดคล้องกับสภาพของแผลในแต่ละช่วงเวลา เริ่มตั้งแต่การทำความสะอาดด้วยน้ำเกลือที่ถูกต้อง การเลือกผ้าก๊อซหรือแผ่นปิดแผลที่ไม่ทำให้แผลฉีกขาดตอนลอกออก และหมั่นสังเกตอาการผิดปกติ เช่น มีอาการบวม แดง ร้อน หรือมีหนองไหลซึม หากพบอาการเหล่านี้ควรรีบมาพบแพทย์เพื่อประเมินอาการอย่างละเอียดอีกครั้ง