เวลาลูกหลานหรือคนในบ้านต้องดูดเสมหะ ทำไมหมอถึงต้องระวังเรื่องหัวใจเต้นผิดจังหวะ?

เรื่องเล่าจากห้องคนไข้: ทำไมการดูดเสมหะถึงทำให้หัวใจเต้นผิดจังหวะได้?

เวลาที่หมอต้องดูแลผู้ป่วยติดเตียงหรือผู้ป่วยที่เจาะคอ การดูดเสมหะถือเป็นกิจวัตรประจำวันที่สำคัญมากเพื่อช่วยให้ทางเดินหายใจโล่งสะอาด แต่บางครั้งเวลาที่เราใส่สายเข้าไปเพื่อเคลียร์เสมหะ ญาติอาจจะสังเกตเห็นว่ามอนิเตอร์ข้างเตียงร้องเตือน หรือตัวผู้ป่วยเองมีอาการหน้าตาตื่นตระหนก ชีพจรเต้นผิดปกติไปจากเดิม จนหลายคนตกใจว่าเกิดอะไรขึ้น

สาเหตุหลักเป็นเพราะบริเวณหลอดคอและหลอดลมของเราเต็มไปด้วยปลายประสาทเส้นใหญ่ที่ชื่อว่า เวกัสเนิร์ฟ (Vagus Nerve) ซึ่งเส้นประสาทเส้นนี้ทำหน้าที่ควบคุมการทำงานหลายอย่างในร่างกาย รวมถึงอัตราการเต้นของหัวใจด้วย เมื่อสายดูดเสมหะสอดเข้าไปลึกเกินไป หรือไปกระตุ้นโดนผนังหลอดลมแรงๆ ร่างกายจะส่งสัญญาณผ่านเส้นประสาทนี้ ทำให้จังหวะการเต้นของหัวใจรวดเร็วผิดปกติ หรือบางรายอาจวูบเต้นช้าลงกะทันหันจนน่ากลัว

อันตรายแค่ไหนเมื่อหัวใจเริ่มรวนตอนกำลังดูดเสมหะ

อาการหัวใจเต้นผิดจังหวะที่เกิดขึ้นขณะดูดเสมหะนี้ ส่วนใหญ่ถ้าจัดการทันท่วงทีก็มักจะกลับมาเป็นปกติได้เร็ว แต่ในผู้ป่วยที่มีโรคหัวใจอยู่เดิม หรือร่างกายอ่อนแอมากๆ การปล่อยให้หัวใจเต้นผิดจังหวะรุนแรงต่อเนื่อง อาจทำให้ความดันโลหิตตก เลือดไปเลี้ยงสมองและอวัยวะสำคัญไม่พอ จนผู้ป่วยหมดสติหรือเกิดภาวะแทรกซ้อนอันตรายตามมาได้

สัญญาณเตือนภัยที่หมออยากให้สังเกตระหว่างทำแผลและดูดเสมหะ

• ชีพจรเต้นเร็วหรือกระโดดข้ามจังหวะ: สังเกตจากหน้าจอเครื่องวัดสัญญาณชีพหรือการจับชีพจรที่ข้อมือ
• ผู้ป่วยมีอาการหน้าซีดหรือเขียวคล้ำ: แสดงว่าร่างกายเริ่มได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอ
• เหงื่อแตกพลั่กโดยไม่ทราบสาเหตุ: เป็นปฏิกิริยาของระบบประสาทอัตโนมัติที่กำลังทำงานผิดปกติ
• ผู้ป่วยรู้สึกแน่นหน้าอกหรือเวียนหัว: หากผู้ป่วยยังรู้สึกตัวดีและสื่อสารได้

วิธีป้องกันและรับมือไม่ให้หัวใจเต้นรัวขณะดูดเสมหะ

โชคดีที่เราสามารถป้องกันภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะที่อาจเกิดขึ้นขณะดูดเสมหะได้ ด้วยเทคนิคการดูแลที่ถูกต้องจากทีมแพทย์และพยาบาล ซึ่งญาติผู้ดูแลที่บ้านก็สามารถนำไปปรับใช้ได้เช่นกัน

เทคนิคการดูดเสมหะที่ปลอดภัยและอ่อนโยนต่อหัวใจ

• ให้ออกซิเจนเสริมก่อนและหลังทำ: อย่าลืมพ่นออกซิเจนให้ผู้ป่วยก่อนเริ่มดูดเสมหะเสมอ เพื่อป้องกันไม่ให้ร่างกายขาดออกซิเจนจนไปกระตุ้นหัวใจ
• จำกัดเวลาในการดูดแต่ละครั้ง: การใส่สายดูดและเปิดแรงดูดไม่ควรเกิน 10-15 นาทีต่อครั้ง เพื่อไม่ให้หลอดลมระคายเคืองและขาดอากาศนานเกินไป
• เลือกขนาดสายดูดให้พอดี: ไม่ควรใช้สายดูดเสมหะที่ใหญ่เกินไป เพราะจะไปปิดกั้นทางเดินหายใจและกระตุ้นเส้นประสาทได้ง่าย
• สังเกตสีหน้าผู้ป่วยตลอดเวลา: หากผู้ป่วยเริ่มมีอาการไอมากผิดปกติ หรือหน้าตาตื่น ให้หยุดพักทันที อย่าฝืนทำต่อรวดเดียว

สรุปจากใจหมอ: การดูแลใกล้ชิดคือเกราะป้องกันที่ดีที่สุด

การดูดเสมหะอาจดูเป็นเรื่องเล็กน้อยสำหรับคนทั่วไป แต่สำหรับผู้ป่วยเปราะบางแล้ว ทุกขั้นตอนต้องอาศัยความนุ่มนวลและความเข้าใจ การรู้เท่าทันความเสี่ยงเรื่องหัวใจเต้นผิดจังหวะจะช่วยให้เราเตรียมรับมือและป้องกันเหตุการณ์ไม่คาดฝันได้ทันท่วงที ค่อยๆ ทำด้วยความระมัดระวัง สังเกตอาการผู้ป่วยให้ดี แค่นี้ก็ช่วยให้การดูแลคนที่เรารักที่บ้านมีความปลอดภัยมากขึ้นแล้ว