ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะที่อาจเกิดขึ้นขณะดูดเสมหะและการป้องกัน

ทำไมการดูดเสมหะถึงทำให้หัวใจเต้นผิดจังหวะได้

หลายคนอาจสงสัยว่าการดูดเสมหะซึ่งเป็นเพียงขั้นตอนการดูแลทางเดินหายใจทั่วไป ทำไมถึงเชื่อมโยงกับหัวใจได้ เรื่องนี้มีกลไกอธิบายได้ชัดเจนครับ เวลาที่เราใส่สายดูดเสมหะเข้าไปในท่อช่วยหายใจหรือผ่านเข้าสู่หลอดลมลึกเกินไป ร่างกายจะมีปฏิกิริยาตอบสนองผ่านเส้นประสาทคู่ที่ 10 หรือที่เรียกว่า Vagus Nerve ซึ่งเส้นประสาทนี้ทำหน้าที่ควบคุมการทำงานของหัวใจและการเต้นของหัวใจโดยตรง

เมื่อสายดูดเสมหะไปกระตุ้นเส้นประสาทนี้ ร่างกายจะเกิดการตอบสนองที่เรียกว่า Vagal Stimulation ส่งผลให้หัวใจเต้นช้าลง หรือในบางรายอาจเกิดการเต้นผิดจังหวะอย่างรวดเร็วในช่วงเวลาสั้นๆ โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่มีภาวะออกซิเจนในเลือดต่ำอยู่ก่อนแล้ว ยิ่งเพิ่มโอกาสเสี่ยงที่หัวใจจะทำงานผิดปกติได้มากขึ้น

สัญญาณเตือนที่ต้องเฝ้าระวังขณะลงมือทำ

ขณะที่กำลังดูดเสมหะให้สังเกตอาการของผู้ป่วยอย่างใกล้ชิด เพราะความผิดปกติมักเกิดขึ้นทันทีขณะที่สายดูดเสมหะสัมผัสกับผนังหลอดลม อาการที่ควรหยุดทำทันทีและเฝ้าระวัง ได้แก่

• ชีพจรที่เต้นผิดจังหวะหรือเต้นช้าลงอย่างเห็นได้ชัด
• อาการหน้ามืด ตัวเย็น หรือเหงื่อแตกกะทันหัน
• ระดับค่าออกซิเจนในเลือด (SpO2) ที่ตกลงอย่างรวดเร็ว
• อาการกระสับกระส่ายหรือดูไม่สบายตัวอย่างรุนแรง

วิธีดูดเสมหะอย่างปลอดภัยเพื่อลดความเสี่ยง

การป้องกัน ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะที่อาจเกิดขึ้นขณะดูดเสมหะ สามารถทำได้ด้วยเทคนิคที่ถูกต้องและใส่ใจในรายละเอียดเล็กน้อยครับ

การเตรียมตัวก่อนและระหว่างทำ

• ต้องให้ออกซิเจนเสริมหรือช่วยหายใจด้วยถุงลมให้ผู้ป่วยหายใจได้เต็มที่ก่อนเริ่มดูดเสมหะเสมอ เพื่อเพิ่มปริมาณออกซิเจนสำรองในร่างกาย
• จำกัดเวลาในการดูดเสมหะไม่ควรเกิน 10-15 วินาทีต่อครั้ง เพื่อป้องกันการดึงออกซิเจนออกจากร่างกายมากเกินไป
• ไม่ควรใส่สายดูดเสมหะลึกจนเกินไปจนรู้สึกว่าชนกับผนังหลอดลมส่วนปลาย
• ติดตามดูจอมอนิเตอร์สัญญาณชีพตลอดเวลา หากเริ่มเห็นกราฟหัวใจผิดปกติให้หยุดทันที

เมื่อไหร่ที่ต้องปรึกษาทีมแพทย์

หากผู้ป่วยมีประวัติโรคหัวใจอยู่เดิม หรือมีภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะบ่อยครั้งในขณะทำหัตถการ การแจ้งแพทย์เพื่อประเมินความเสี่ยงเป็นเรื่องสำคัญครับ แพทย์อาจมีการปรับเปลี่ยนวิธีการดูดเสมหะ หรือเพิ่มความระมัดระวังเป็นพิเศษ เช่น การให้ยาบางชนิดเพื่อช่วยพยุงอัตราการเต้นของหัวใจก่อนทำหัตถการในรายที่จำเป็นจริงๆ