การฉีดวัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่ตามฤดูกาล: เกราะคุ้ม ภัยใกล้ตัวที่มองข้ามไม่ได้

ช่วงนี้อากาศเปลี่ยนแปลงบ่อย เดี๋ยวฝนตก เดี๋ยวแดดออก ลูกไข้ขึ้น ไอจามกันระนาว หลายคนเดินเข้ามาปรึกษาที่คลินิกด้วยอาการไข้หวัดใหญ่ และคำถามยอดฮิตที่หมอมักจะได้ยินเสมอคือ ทำไมปีที่แล้วก็เพิ่งฉีดวัคซีนไป ปีนี้ต้องฉีดอีกไหม และจำเป็นแค่ไหนที่ต้องฉีดทุกปี

ในฐานะหมอที่ตรวจคนไข้ไข้หวัดใหญ่มาทุกฤดูกาล หมออยากชวนมาทำความเข้าใจเรื่องนี้กันแบบง่ายๆ เหมือนนั่งคุยกันที่ห้องตรวจ เพื่อให้เราและคนที่เรารักปลอดภัยจากโรคนี้ตลอดทั้งปี

ทำไมโรคไข้หวัดใหญ่ถึงไม่ใช่แค่หวัดธรรมดาที่นอนพักก็หาย?

หลายคนมักสับสนระหว่างไข้หวัดธรรมดากับไข้หวัดใหญ่ ความจริงคือมันต่างกันลิบลับ ไข้หวัดธรรมดาเราอาจจะมีน้ำูกใสๆ ไอเบาๆ ยังพอไปทำงานไหว แต่ไข้หวัดใหญ่เล่นงานเราแบบน็อคเอาท์ ไข้สูงปวดศีรษะ ปวดเมื่อยตามตัวรุนแรง และอ่อนเพลียจนลุกไม่ขึ้น

ที่น่ากลัวกว่านั้นคือ โรคนี้สามารถทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงได้ เช่น ปอดอักเสบ กล้ามเนื้อหัวใจอักเสบ หรือในกลุ่มเสี่ยงอาจถึงขั้นเสียชีวิตได้ การฉีดวัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่จึงไม่ใช่แค่เรื่องของการกันไม่ให้ป่วย แต่เป็นการลดความเสี่ยงจากโรคร้ายแรงที่อาจตามมา

เหตุผลแท้จริงว่าทำไมเราต้องฉีดวัคซีนนี้กันทุกปี?

คำถามคลาสสิกที่หมอเจอประจำคือ ฉีดปีที่แล้วแล้ว ทำไมปีนี้ต้องฉีดอีก เหตุผลง่ายมากครับ เชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่มีความเจ้าเล่ห์ มันมีการกลายพันธุ์หรือเปลี่ยนสายพันธุ์อยู่ตลอดเวลาทุกปี

องค์การอนามัยโลกจึงต้องคอยอัปเดตและคาดการณ์สายพันธุ์ของไวรัสที่จะระบาดในแต่ละปี แล้วนำมาผลิตเป็นวัคซีนรุ่นใหม่ การที่เราฉีดวัคซีนในปีที่แล้ว ภูมิคุ้มกันจะช่วยเราได้แค่สายพันธุ์เก่า พอปีนี้เชื้อเปลี่ยนหน้าไป ภูมิคุ้มกันเดิมก็สู้ไม่ไหว การมารับวัคซีนประจำปีจึงเป็นการอัปเดตซอฟต์แวร์ให้ร่างกายพร้อมรับมือกับเชื้อตัวใหม่เสมือนเกราะป้องกันที่อัปเดตล่าสุด

กลุ่มคนสำคัญที่หมอแนะนำเป็นพิเศษว่าห้ามพลาดเด็ดขาด

อันที่จริงทุกคนที่มีอายุตั้งแต่ 6 เดือนขึ้นไปควรได้รับวัคซีนนี้ แต่จะมีกลุ่มเสี่ยงบางกลุ่มที่หมอจะเน้นย้ำเป็นพิเศษว่าควรฉีดทุกปี เพราะถ้าติดเชื้อขึ้นมาจะมีอาการหนักกว่าคนทั่วไป ได้แก่

• เด็กเล็กที่มีอายุตั้งแต่ 6 เดือนถึง 5 ปี
• ผู้สูงอายุที่มีอายุ 65 ปีขึ้นไป
• หญิงตั้งครรภ์ที่มีอายุครรภ์ตั้งแต่ 4 เดือนขึ้นไป
• ผู้มีโรคประจำตัวเรื้อรัง เช่น โรคปอด หอบหืด โรคหัวใจ ไตวาย เบาหวาน หรือโรคภูมิคุ้มกันบกพร่อง
• บุคลากรทางการแพทย์ที่ต้องดูแลผู้ป่วยใกล้ชิด

ช่วงเวลาที่ดีที่สุดในการเดินมารับเข็มกระตุ้น

ในประเทศไทย เชื้อไข้หวัดใหญ่จะระบาดหนักในช่วงฤดูฝนและช่วงฤดูหนาว ช่วงเวลาที่เหมาะสมที่สุดในการมาฉีดวัคซีนคือ ก่อนเข้าสู่ฤดูฝน (ประมาณเดือนพฤษภาคมถึงมิถุนายน) และก่อนเข้าสู่ฤดูหนาว (ประมาณเดือนตุลาคมถึงพฤศจิกายน)

แต่ถ้าช่วงเวลาดังกล่าวเลยไปแล้ว ก็ยังสามารถมาฉีดได้ตลอดทั้งปีครับ ขอแค่ร่างกายไม่มีไข้หรือกำลังป่วยเฉียบพลันอยู่

อาการข้างเคียงที่พบได้และวิธีดูแลตัวเองเบื้องต้น

หลังฉีดวัคซีนหลายคนอาจกังวลเรื่องผลข้างเคียง หมอบอกเลยว่าเป็นเรื่องปกติครับ อาการที่พบบ่อยคือ ปวด บวม แดง บริเวณที่ฉีด มีไข้ต่ำๆ ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ หรืออ่อนเพลียเล็กน้อย

อาการเหล่านี้มักจะเกิดขึ้นในช่วง 24 ถึง 48 ชั่วโมงแรก แล้วจะค่อยๆ ดีขึ้นและหายไปได้เอง เราสามารถบรรเทาได้ด้วยการประคบเย็นบริเวณที่ปวด ดื่มน้ำมากๆ และพักผ่อนให้เพียงพอ แต่ถ้ามีไข้สูงมากหรือมีผื่นขึ้นผิดปกติ ค่อยมาพบแพทย์เพื่อประเมินอาการอีกครั้ง