ไขข้อข้องใจเรื่องการฉีดวัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่ ทำไมปีนี้ถึงสำคัญกว่าเดิม

ช่วงนี้อากาศเปลี่ยนแปลงบ่อย เดี๋ยวฝนตกแดดออก เดี๋ยวลมหนาวมาเยือน หลายคนเริ่มมีอาการไอ จาม เจ็บคอ ทักมาปรึกษาที่คลินิกกันเยอะมากครับ คำถามยอดฮิตในช่วงนี้หนีไม่พ้นเรื่องการเตรียมตัวรับมือกับโรคไข้หวัดใหญ่ ซึ่งวิธีป้องกันที่ดีที่สุดและคุ้มค่าที่สุดในมุมมองของหมอก็คือ การฉีดวัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่ นั่นเองครับ หลายคนอาจจะสงสัยว่าฉีดไปทำไมในเมื่อเป็นหวัดก็หายเองได้ หรือฉีดปีที่แล้วไปแล้วปีนี้ต้องฉีดอีกหรอ วันนี้หมอขอมาเล่าให้ฟังแบบเข้าใจง่าย เหมือนนั่งคุยกันที่ห้องตรวจครับ

ทำไมปีนี้เชื้อไวรัสถึงเจ้าเล่ห์ขึ้น และทำไมต้องฉีดทุกปี?

ธรรมชาติของเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่เขาเก่งมากครับ เขามีการกลายพันธุ์หรือเปลี่ยนหน้าตาตัวเองอยู่ตลอดเวลาเพื่อเอาตัวรอด เชื้อที่ระบาดในปีนี้จึงไม่100% เหมือนกับปีที่แล้วองค์การอนามัยโลกหรือ WHO เขาจึงต้องคอยอัปเดตสายพันธุ์ของวัคซีนให้ตรงกับเชื้อที่คาดว่าจะระบาดในแต่ละปี การฉีดวัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่ จึงไม่ใช่การฉีดครั้งเดียวจบกันไปตลอดชีวิต แต่เปรียบเสมือนการอัปเดตระบบภูมิคุ้มกันให้ร่างกายจำหน้าตาโจรผู้ร้ายตัวใหม่ได้ทันท่วงทีครับ

ใครบ้างที่หมออยากกอดคอแนะนำให้รีบไปฉีดด่วน

จริงๆ แล้ววัคซีนตัวนี้ดีต่อทุกคนในครอบครัวตั้งแต่เด็กอายุหกเดือนขึ้นไป แต่จะมีกลุ่มเสี่ยงบางกลุ่มที่ถ้าติดเชื้อขึ้นมาแล้วอาการมักจะรุนแรงถึงขั้นนอนโรงพยาบาลหรือมีภาวะแทรกซ้อนอันตราย กลุ่มนี้หมอจะย้ำนักย้ำหนาว่าห้ามพลาดเด็ดขาด ได้แก่

• เด็กเล็กที่มีภูมิต้านทานยังพัฒนาไม่เต็มที่
• คุณแม่ตั้งครรภ์อายุครรภ์สี่เดือนขึ้นไป
• ผู้สูงอายุที่มีอายุตั้งแต่หิบสปีขึ้นไป
• คนที่เป็นโรคเรื้อรัง เช่น เบาหวาน โรคหัวใจ โรคปอด หอบหืด หรือโรคไต
• คนที่มีน้ำหนักตัวเกินเกณฑ์มาตรฐานค่อนข้างมาก

ความเชื่อผิดๆ ที่ได้ยินบ่อย ฉีดแล้วจะเป็นไข้หวัดใหญ่จริงหรอ?

คนไข้หลายคนชอบบอกหมอว่า กลัวฉีดแล้วจะไม่สบาย ปวดหัว เป็นไข้ นอนซมไปหลายวัน หมอต้องอธิบายให้สบายใจตรงนี้เลยครับว่า ตัววัคซีนเป็นเชื้อตาย ไม่สามารถทำให้เราเป็นโรคไข้หวัดใหญ่จริงๆ ได้ อาการไข้ต่ำๆ ปวดเมื่อย หรือปวดบวมบริเวณที่ฉีดหลังรับวัคซีน 1-2 วันนั้น เป็นเพียงปฏิกิริยาตามธรรมชาติที่ระบบภูมิคุ้มกันกำลังทำงานและสร้างภูมิคุ้มกันขึ้นมาต่างหากครับ เปรียบเหมือนทหารกำลังฝึกซ้อมรบ อาจจะมีความวุ่นวายเล็กน้อยแต่ไม่ได้หมายความว่าแพ้สงครามครับ

เตรียมตัวอย่างไรก่อนและหลังเดินเข้ามารับเข็มนี้

การเตรียมตัวไม่มีอะไรยุ่งยากซับซ้อนเลยครับ วันที่จะมาฉีดยาขอแค่นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ ไม่มีไข้สูงเฉียบพลันในวันนั้นก็พอ ส่วนหลังฉีดเสร็จก็นั่งพักรอดูอาการที่คลินิกสักสิบห้าถึงสามสิบนาทีตามมาตรฐานความปลอดภัย พยายามอย่าเพิ่งไปนวดหรือคลึงตรงรอยเข็มแรงๆ งดออกกำลังกายหนักๆ สักวันสองวัน ถ้ารู้สึกปวดแขนสามารถประคบเย็นได้ และถ้ามีไข้ต่ำๆ ก็กินยาพาราเซตามอลตามน้ำหนักตัวได้เลยครับ

เลือกเวลาไหนดีที่สุดในการเดินสายมารับวัคซีน

เนื่องจากบ้านเรามีฤดูกาลระบาดที่เด่นชัดในช่วงฤดูฝนและช่วงหน้าหนาว ช่วงเวลาที่เหมาะสมที่สุดในการ การฉีดวัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่ คือช่วงก่อนเข้าฤดูฝนประมาณเดือนพฤษภาคมถึงมิถุนายน และอีกรอบก่อนเข้าหน้าหนาวประมาณเดือนตุลาคมถึงพฤศจิกายนของทุกปีครับ เพราะร่างกายเราต้องใช้เวลาประมาณสองสัปดาห์หลังฉีดจึงจะมีภูมิคุ้มกันที่พร้อมต่อสู้กับโรคได้อย่างเต็มที่ครับ