ยีนก่อมะเร็งชนิดถ่ายทอดผ่านเซลล์สืบพันธุ์: เรื่องใกล้ตัวที่ควรรู้ก่อนส่งต่อถึงลูกหลาน

ยีนก่อมะเร็งชนิดถ่ายทอดผ่านเซลล์สืบพันธุ์ คืออะไรและน่ากลัวแค่ไหน

หลายครั้งที่คนไข้มาปรึกษาที่คลินิกด้วยความกังวลใจ หลังจากเห็นสมาชิกในครอบครัวป่วยเป็นมะเร็งหลายคน หรือป่วยด้วยโรคมะเร็งตั้งแต่อายุยังน้อย คำถามที่พบบ่อยคือ มะเร็งเป็นเรื่องของดวงหรือเป็นเรื่องของสายเลือดกันแน่ ความจริงแล้วยีนก่อมะเร็งชนิดถ่ายทอดผ่านเซลล์สืบพันธุ์ คือการที่ตัวเราได้รับรหัสพันธุกรรมที่ผิดปกติมาตั้งแต่ตอนปฏิสนธิจากพ่อหรือแม่ ซึ่งยีนที่ผิดปกตินี้ไม่ได้อยู่แค่ที่เซลล์ใดเซลล์หนึ่ง แต่แทรกซึมอยู่ในทุกเซลล์ของร่างกายตั้งแต่วันที่เราเกิดมา ทำให้ความเสี่ยงที่จะเกิดมะเร็งในอนาคตสูงกว่าคนทั่วไปอย่างมีนัยสำคัญ

ทำความเข้าใจความแตกต่างระหว่างมะเร็งทั่วไปกับมะเร็งจากกรรมพันธุ์

มะเร็งส่วนใหญ่ที่เราพบเจอในชีวิตประจำวันมักเกิดจากการกลายพันธุ์ที่เกิดขึ้นเองในภายหลัง ซึ่งเกิดจากพฤติกรรม สภาพแวดล้อม หรืออายุที่มากขึ้น แต่ยีนก่อมะเร็งชนิดถ่ายทอดผ่านเซลล์สืบพันธุ์นั้นแตกต่างออกไป เพราะร่างกายเรามีแต้มต่อที่ไม่เท่ากันตั้งแต่จุดเริ่มต้น

• มะเร็งที่เกิดจากพฤติกรรม: สะสมความเสียหายของยีนมาเรื่อยๆ จนวันหนึ่งเซลล์ควบคุมไม่ได้
• มะเร็งจากพันธุกรรม: เราได้ข้อผิดพลาดในพิมพ์เขียวร่างกายมาตั้งแต่เริ่มสร้างชีวิต ทำให้ขั้นตอนการตรวจสอบความผิดปกติของเซลล์ในร่างกายทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ

สัญญาณเตือนที่บอกว่าเราควรสงสัยเรื่องพันธุกรรม

ไม่ใช่ทุกคนที่มีญาติเป็นมะเร็งจะต้องมีพันธุกรรมก่อมะเร็งเสมอไป หมอมักจะชวนให้สังเกตสัญญาณเหล่านี้หากมีความกังวลใจ:

• มีสมาชิกในครอบครัวสายตรงป่วยเป็นมะเร็งชนิดเดียวกันหลายคน
• มีคนในครอบครัวป่วยเป็นมะเร็งในอายุที่น้อยกว่าเกณฑ์ปกติมาก เช่น มะเร็งเต้านมหรือมะเร็งลำไส้ในวัย 20-30 ปี
• ตรวจพบมะเร็งหลายอวัยวะในบุคคลเดียว หรือมะเร็งเกิดที่อวัยวะที่หายาก
• มีประวัติมะเร็งในครอบครัวติดต่อกันหลายรุ่น

การตรวจยีนไม่ใช่เรื่องน่ากลัว แต่คือทางเลือกเพื่อการวางแผนชีวิต

ในปัจจุบันเรามีเทคโนโลยีการตรวจรหัสพันธุกรรมที่แม่นยำขึ้น หากเราทราบว่ามียีนก่อมะเร็งชนิดถ่ายทอดผ่านเซลล์สืบพันธุ์อยู่จริง ไม่ได้แปลว่าเราจะกลายเป็นมะเร็งแน่นอน แต่มันคือการเปิดไฟฉายให้เรามองเห็นทางข้างหน้า หมอสามารถวางแผนตรวจคัดกรองที่เข้มข้นขึ้น เริ่มตรวจตั้งแต่อายุยังน้อย หรือปรับพฤติกรรมเพื่อลดปัจจัยกระตุ้น สิ่งเหล่านี้ช่วยให้เราพบความผิดปกติได้ตั้งแต่ระยะเริ่มแรกที่รักษาให้หายขาดได้ง่ายขึ้น

เมื่อรู้ว่ามีความเสี่ยงสูง ต้องปรับตัวอย่างไร

การอยู่ร่วมกับความจริงเรื่องพันธุกรรมเป็นเรื่องของความเข้าใจและการเตรียมพร้อม สิ่งสำคัญคือการสื่อสารภายในครอบครัว เพราะเมื่อคนหนึ่งตรวจพบ ข้อมูลนี้จะเป็นประโยชน์ต่อพี่น้องและลูกหลานคนอื่นๆ ในการเฝ้าระวัง การดูแลตัวเองด้วยการกินอาหารที่มีประโยชน์ การงดสูบบุหรี่ หรือการหลีกเลี่ยงสารก่อมะเร็งยังคงเป็นหัวใจสำคัญ เพราะแม้เราจะมีพันธุกรรมที่เป็นความเสี่ยง แต่พฤติกรรมที่ดีก็เป็นตัวแปรสำคัญที่ช่วยยับยั้งไม่ให้ยีนเหล่านั้นแสดงผลออกมาเป็นโรคได้