เจาะลึกโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ทำไมน้ำตาลในเลือดถึงสูง และเราจะดูแลตัวเองอย่างไรดี

เวลาที่นั่งคุยกับคนไข้ในห้องตรวจแล้วผลตรวจเลือดออกมาว่าค่าน้ำตาลสะสมเริ่มเกินเกณฑ์ หลายคนมักจะตกใจและถามคำถามเดิมๆ ว่า ทั้งที่ไม่ได้กินหวานจัด ทำไมถึงเป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ได้ นี่เป็นเรื่องที่หมอเจออยู่ทุกวัน และอยากชวนมาทำความเข้าใจโรคนี้กันใหม่แบบภาษาชาวบ้าน ไม่ต้องมีศัพท์แสงการแพทย์ให้ปวดหัว

โรคเบาหวานชนิดที่ 2 คืออะไร และเกิดขึ้นในร่างกายเราได้อย่างไร

ถ้าจะให้เห็นภาพง่ายที่สุด ให้มองว่าร่างกายของเรามีฮอร์โมนตัวหนึ่งชื่อว่าอินซูลิน ทำหน้าที่เหมือนกุญแจคอยไขประตูเซลล์ต่างๆ เพื่อให้น้ำตาลจากอาหารที่เรากินเข้าไปวิ่งเข้าไปเปลี่ยนเป็นพลังงาน

แต่สำหรับคนที่เป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 2 กุญแจดอกนี้เริ่มไขไม่ค่อยออก หรือที่เรียกว่าภาวะดื้ออินซูลิน ตับอ่อนก็เลยต้องพยายามผลิตอินซูลินออกมาให้มากขึ้นเรื่อยๆ จนกระทั่งตับอ่อนเริ่มล้า ผลสุดท้ายน้ำตาลในเลือดก็เลยค้างเติ่งอยู่ข้างนอก เข้าเซลล์ไม่ได้ กลายเป็นโรคเบาหวานในที่สุด

สัญญาณเตือนจากร่างกายที่เรามักเผลอมองข้ามไป

โรคนี้เดินทางมาเงียบมากในช่วงแรก หลายคนใช้ชีวิตปกติจนกระทั่งตรวจสุขภาพประจำปีถึงเจอ แต่ถ้าสังเกตดีๆ ร่างกายจะมีกระซิบบอกเราเบาๆ เช่น

• หิวน้ำบ่อยกว่าปกติและต้องลุกขึ้นมาเข้าห้องน้ำกลางดึกบ่อยขึ้น
• กินเก่งขึ้นแต่น้ำหนักตัวกลับลดลงแบบไม่มีสาเหตุ
• รู้สึกอ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย ไม่ค่อยมีแรงตลอดทั้งวัน
• แผลหายช้ากว่าปกติ หรือมีอาการชาตามปลายมือปลายเท้า

ปรับพฤติกรรมอย่างไรให้อยู่ร่วมกับเบาหวานได้อย่างมีความสุข

ข่าวดีคือ โรคเบาหวานชนิดที่ 2 เป็นโรคที่เราสามารถควบคุมมันได้ดีมากถ้าเข้าใจวิธีจัดการ การรักษาไม่ได้แปลว่าต้องอดของอร่อยทุกอย่างในชีวิต แต่เป็นการปรับสมดุลใหม่

เทคนิคการเลือกกินอาหารที่ไม่ทำร้ายระดับน้ำตาล

หมอมักจะแนะนำคนไข้เสมอว่าไม่ต้องถึงขั้นกินอาหารคลีนรสจืดชืดทุกมื้อ แค่ลองเปลี่ยนสัดส่วนในจานข้าว:

• ลดข้าวแป้งขัดสีลงครึ่งหนึ่ง แล้วเพิ่มผักใบเขียวให้เต็มจาน
>
• เลือกโปรตีนไขมันต่ำ เช่น ปลา ไก่ไม่เอาหนัง หรือไข่
>
• หลีกเลี่ยงเครื่องดื่มหวานจัด น้ำอัดลม หรือชาไข่มุก เพราะนี่คือน้ำตาลด่วนที่พุ่งเข้ากระแสเลือดทันที

ขยับร่างกายให้บ่อยขึ้นเพื่อช่วยให้อินซูลินทำงานดีขึ้น

การออกกำลังกายไม่ได้มีไว้แค่ลดความอ้วน แต่กล้ามเนื้อที่ขยับจะช่วยใช้น้ำตาลในเลือดโดยไม่ต้องพึ่งอินซูลิน ลองเริ่มจากการเดินเร็ววันละ 30 นาทีหลังมื้ออาหาร หรือเลือกใช้บันไดแทนลิฟต์ในชีวิตประจำวัน แค่นี้ก็ช่วยให้ค่าน้ำตาลลดลงได้แบบคาดไม่ถึง

ความเข้าใจที่ถูกต้องเรื่องการใช้ยา

คนไข้หลายคนกลัวการกินยาหรือการฉีดอินซูลิน เพราะคิดว่านั่นแปลว่าอาการแย่ลงแล้ว ความจริงคือยาทำหน้าที่เป็นตัวช่วยประคองในวันที่ตับอ่อนของเราเหนื่อยล้า การกินยาตามที่แพทย์สั่งสม่ำเสมอ ร่วมกับการดูแลตัวเองเรื่องอาหารและออกกำลังกาย จะช่วยป้องกันไม่ให้เกิดโรคแทรกซ้อนที่น่ากลัวอย่างโรคไต โรคหัวใจ หรือปัญหาเรื่องจอประสาทตาในอนาคต