โดนหมาแมวกัดแบบไหน ถึงต้องฉีดเซรุ่มต้านพิษสุนัขบ้า? มาเช็กกันเลย

แผลแบบไหนที่ทำเอาคุณหมอต้องสั่งเซรุ่มต้านพิษสุนัขบ้า

หลายคนมักสับสนว่าแค่โดนกัดหรือโดนข่วนนิดเดียว ต้องฉีดทั้งวัคซีนและเซรุ่มเลยหรือเปล่า จริงๆ แล้วการตัดสินใจเลือกใช้เซรุ่มต้านพิษสุนัขบ้า หรือที่เรียกทางการว่า Rabies Immunoglobulin (RIG) ไม่ได้ขึ้นอยู่กับว่าโดนสัตว์กัดอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับความเสี่ยงของแผลและการได้รับเชื้อเข้าสู่ร่างกายครับ

หลักการง่ายๆ คือเซรุ่มมีหน้าที่เหมือนกองทัพทหารที่เข้าไปช่วยดักจับไวรัสทันที ในขณะที่วัคซีนคือการสอนให้ร่างกายสร้างกองทัพขึ้นมาเอง ดังนั้นในเคสที่มีความเสี่ยงสูง เราจึงจำเป็นต้องเติมกองทัพเสริมเข้าไปก่อน เพื่อป้องกันไม่ให้ไวรัสเดินทางไปถึงระบบประสาทได้ทัน

เกณฑ์การตัดสินใจ: ใครบ้างที่หมอจะแนะนำให้ฉีดเซรุ่ม

เราไม่ได้ฉีดเซรุ่มให้กับทุกคนที่โดนกัด หมอจะพิจารณาจากปัจจัยหลักดังนี้ครับ:

• แผลลึกหรือแผลฉกรรจ์: แผลที่ถูกกัดจนเนื้อหลุด หรือแผลที่อยู่ใกล้กับเส้นประสาทมากๆ เช่น บริเวณใบหน้า คอ มือ หรือนิ้วเท้า ซึ่งไวรัสสามารถเดินทางเข้าสู่ระบบประสาทส่วนกลางได้รวดเร็ว
• แผลหลายจุด: ยิ่งมีจำนวนแผลมากเท่าไหร่ ความเสี่ยงในการรับเชื้อก็ยิ่งสูงขึ้นเท่านั้น
• สัตว์ที่กัดมีความเสี่ยงสูง: สัตว์ที่ไม่ทราบประวัติการฉีดวัคซีน สัตว์จรจัด หรือสัตว์ที่มีพฤติกรรมผิดปกติซึ่งเข้าข่ายสงสัยว่ามีเชื้อพิษสุนัขบ้า
• การเลียแผลบนผิวหนังที่มีรอยถลอก: หากสัตว์เลียโดนแผลสด หรือเยื่อบุต่างๆ เช่น ตา ปาก หรืออวัยวะเพศ โดยที่สัตว์ตัวนั้นมีโอกาสเป็นโรคสูง

เซรุ่มทำหน้าที่ต่างจากวัคซีนอย่างไร

หลายคนสงสัยว่าทำไมต้องเจ็บตัวหลายเข็ม เซรุ่มเปรียบเสมือนภูมิคุ้มกันสำเร็จรูปที่ออกฤทธิ์ได้ทันทีหลังฉีด แต่มีอายุอยู่ได้ไม่นาน หมอจะฉีดรอบๆ บริเวณแผลเพื่อให้เซรุ่มไปล้อมจับไวรัสไม่ให้กระจายตัว ส่วนวัคซีนจะเป็นตัวกระตุ้นให้ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันในระยะยาวครับ

วิธีตรวจเช็กความจำเป็นในการใช้เซรุ่มกับสถานการณ์จริง

หากคุณพบว่าตนเองถูกสัตว์กัด สิ่งที่หมออยากให้ทำเป็นอันดับแรกคือการล้างแผลด้วยน้ำและสบู่ให้สะอาดที่สุดหลายๆ ครั้ง แล้วรีบมาพบแพทย์ทันที เพื่อให้หมอทำการประเมินความเสี่ยง การที่คุณฉีดวัคซีนมาก่อนหน้านี้แล้ว อาจช่วยให้ไม่ต้องฉีดเซรุ่มในบางกรณี ซึ่งเรื่องนี้ต้องอาศัยการซักประวัติการรับวัคซีนย้อนหลังร่วมด้วยครับ

อาการข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้นหลังจากฉีดเซรุ่ม

โดยส่วนใหญ่แล้วเซรุ่มต้านพิษสุนัขบ้ามีความปลอดภัยสูง แต่อาจมีอาการปวดตึงบริเวณที่ฉีดหรือมีอาการไข้ต่ำๆ ได้บ้าง ซึ่งเป็นปฏิกิริยาปกติของร่างกาย ไม่ใช่เรื่องน่ากังวล หากมีอาการผิดปกติที่รุนแรง เช่น ผื่นขึ้น หายใจลำบาก หรือหน้าบวม ให้รีบแจ้งพยาบาลหรือกลับมาพบแพทย์ทันทีครับ