ตอนตื่นมาแล้วเจอเลือดปนในอาเจียน: ประสบการณ์ที่ไม่มีใครอยากเจอ
หลายคนคงเคยมีอาการปวดท้องแน่นท้องแล้วคิดว่าเป็นแค่โรคกระเพาะอาหารอักเสบทั่วไป แต่ถ้าวันหนึ่งเกิดอาการคลื่นไส้รุนแรงแล้วพบว่ามีเลือดสดๆ หรือเศษอาหารสีคล้ายกากกาแฟปนออกมาด้วย นั่นไม่ใช่เรื่องปกติแล้วครับ อาการอาเจียนเป็นเลือดหรือการขับถ่ายอุจจาระสีดำปี๋เหมือนยางมะตอย เป็นสัญญาณเตือนภัยสำคัญว่ากำลังเกิดแผลหรือจุดเลือดออกในร่างกาย ซึ่งในทางการแพทย์เราเรียกว่าภาวะเลือดออกในทางเดินอาหารส่วนบนที่ต้องได้รับการดูแลจากแพทย์อย่างเร่งด่วน
ตำแหน่งเจ้าปัญหา: ทำไมเลือดถึงออกในทางเดินอาหารส่วนบน
เวลาที่เราพูดถึงระบบทางเดินอาหารส่วนบน หมอหมายถึงอวัยวะตั้งแต่หลอดหลอดอาหาร กระเพาะอาหาร ไปจนถึงลำไส้เล็กส่วนต้น เมื่ออวัยวะเหล่านี้เกิดความเสียหาย มีแผลทะลุ หรือเส้นเลือดฝอยแตก เลือดจึงไหลย้อนขึ้นมาทางปากหรือไหลลงไปทางลำไส้ใหญ่จนกลายเป็นอุจจาระสีดำ สาเหตุส่วนใหญ่ที่หมอพบได้บ่อยในคนไข้มีดังนี้ครับ
- แผลในกระเพาะอาหารหรือลำไส้เล็กส่วนต้น: เกิดจากการระคายเคือง กรดในกระเพาะเกิน หรือการติดเชื้อแบคทีเรียบางชนิด
- หลอดอาหารอักเสบหรือเส้นเลือดขอดในหลอดอาหาร: มักพบในผู้ป่วยที่มีปัญหาเรื่องโรคตับเรื้อรัง ทำให้แรงดันเลือดในเส้นเลือดสูงขึ้นจนเส้นเลือดโป่งพองและแตก
- การใช้ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ติดต่อกันนานๆ: ยาเหล่านี้กัดกระเพาะอาหารโดยตรง ใครที่ชอบกินยาแก้ปวดข้อ ปวดกล้ามเนื้อ หรือกินยาชุดบ่อยๆ ต้องระวังให้มาก
- การอักเสบจากการดื่มแอลกอฮอล์หนัก: แอลกอฮอล์ทำลายเยื่อบุทางเดินอาหารโดยตรง ทำให้เกิดแผลเลือดออกได้ง่าย
สังเกตอาการเตือน: แค่ไหนถึงเรียกว่าอันตราย
อาการของภาวะนี้ไม่ได้มีแค่การอาเจียนเป็นเลือดอย่างเดียว บางคนอาจมาด้วยอาการอ่อนเพี้ยน หน้ามืด เป็นลม เพราะเสียเลือดมาก ลองสังเกตตัวเองและคนใกล้ตัวจากสัญญาณเหล่านี้ครับ
- อาเจียนออกมาเป็นเลือดสด หรือลิ่มเลือดสีแดงเข้ม
- อาเจียนเป็นสีน้ำตาลเข้มหรือสีดำคล้ายผงกาแฟ ซึ่งเกิดจากเลือดทำปฏิกิริยากับกรดในกระเพาะ
- ถ่ายอุจจาระสีดำสนิท มีกลิ่นเหม็นรุนแรงผิดปกติ
- รู้สึกเวียนหัว หน้ามืด ใจสั่น เหนื่อยง่ายเวลาเดิน
- ปวดท้องแน่นท้องส่วนบนอย่างรุนแรง
เมื่อมาโรงพยาบาล คุณหมอตรวจวินิจฉัยอย่างไรบ้าง
เมื่อคนไข้มาถึงมือแพทย์ด้วยอาการเหล่านี้ ทีมแพทย์จะประเมินอาการและสัญญาณชีพอย่างรวดเร็วเพื่อให้แน่ใจว่าคนไข้ปลอดภัยจากภาวะช็อค จากนั้นจะเข้าสู่ขั้นตอนการตรวจหาสสาเหตุที่แท้จริง
การตรวจที่ได้ผลดีและแม่นยำที่สุดคือการส่องกล้องทางเดินอาหารส่วนบน (Gastroscopy) โดยแพทย์จะส่องกล้องเส้นเล็กๆ ที่มีกล้องและไฟฉายผ่านปากลงไปดูแผลข้างในโดยตรง ซึ่งวิธีนี้ไม่เพียงแต่ช่วยให้เห็นจุดเลือดออกชัดเจน แต่คุณหมอยังสามารถใช้อุปกรณ์พิเศษผ่านกล้องเพื่อทำการจี้หยุดเลือดหรือฉีดยาห้ามเลือดได้ทันทีในขณะส่องกล้องอีกด้วย
วิธีดูแลตัวเองหลังจากผ่านช่วงวิกฤตมาได้
หลังจากรักษาอาการเลือดออกและแผลในกระเพาะดีขึ้นแล้ว การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมคือหัวใจสำคัญที่จะไม่ให้กลับมาเป็นซ้ำอีก
- หลีกเลี่ยงยาที่กัดกระเพาะ: งดการซื้อยาแก้ปวดกลุ่มต้านการอักเสบหรือยาชุดกินเองเด็ดขาด หากจำเป็นต้องใช้ยาให้อยู่ในความดูแลของแพทย์
- งดแอลกอฮอล์และงดสูบบุหรี่: สสารเหล่านี้ไปทำลายเยื่อบุทางเดินอาหารโดยตรงและขัดขวางการหายของแผล
- ปรับพฤติกรรมการกิน: กินอาหารอ่อนย่อยง่าย ตรงเวลา ไม่ปล่อยให้ท้องว่างนานเกินไป และลดอาหารรสจัดเผ็ดจัดเปรี้ยวจัด
- จัดการความเครียด: ความเครียดกระตุ้นการหลั่งกรดในกระเพาะอาหารโดยตรง การพักผ่อนให้เพียงพอจึงช่วยลดโอกาสเกิดแผลได้
สัญญาณเตือนแบบไหนที่ต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที
หากคุณหรือคนในครอบครัวมีอาการอาเจียนเป็นเลือดสดๆ แม้จะแค่ครั้งเดียว หรือถ่ายอุจจาระดำปี๋ร่วมกับมีอาการหน้ามืด ใจสั่น ตัวเย็น ช็อกหมดสติ ห้ามรอดูอาการที่บ้านเด็ดขาดครับ ควรรีบไปห้องฉุกเฉินโรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุดทันที เพราะทุกนาทีมีความสำคัญต่อชีวิต
