เจาะลึกเรื่องการติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนบน: เป็นหวัด คัดจมูก เจ็บคอ แบบนี้ดูแลตัวเองอย่างไรดี

ตื่นมาแล้วเจ็บคอ คัดจมูก แบบนี้เรียกว่าอะไรกันแน่

เวลาตื่นนอนแล้วรู้สึกแสบคราบในคอ น้ำมูกไหลใสๆ หรือมีอาการไอแห้งๆ คนไข้หลายคนมักจะบอกว่าตัวเองเป็นหวัด แต่ในทางการแพทย์ อาการเหล่านี้คือสัญญาณเตือนของการติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนบน ซึ่งเป็นโรคยอดฮิตที่ทุกคนต้องเคยเจออย่างน้อยปีละหลายครั้ง ไม่ว่าจะเปลี่ยนฤดู ฝุ่น PM 2.5 หนาแน่น หรือช่วงที่ร่างกายพักผ่อนไม่เพียงพอ เชื้อโรคเจ้ากรรมเหล่านี้ก็พร้อมจู่โจมเราได้ตลอดเวลา

การติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนบนคืออะไร และเกิดจากอะไรได้บ้าง

พูดให้เข้าใจง่ายที่สุด โรคนี้คือการอักเสบของอวัยวะตั้งแต่จมูก โพรงอากาศข้างจมูก ทอนซิล คอหอย ไปจนถึงกล่องเสียง ส่วนใหญ่กว่าร้อยละแปดสิบถึงเก้าสิบเกิดจากเชื้อไวรัส เช่น ไวรัสไข้หวัดธรรมดา ไวรัสไข้หวัดใหญ่ หรือไวรัสอาร์เอสวี ซึ่งติดต่อกันง่ายมากผ่านการไอ จาม หรือการเอามือไปสัมผัสสิ่งปนเปื้อนแล้วมาจับใบหน้า ส่วนเชื้อแบคทีเรียพบได้น้อยกว่า แต่ถ้าร่างกายอ่อนแอเชื้อแบคทีเรียก็อาจจะฉวยโอกาสเล่นงานซ้ำเติมได้

เช็กอาการเบื้องต้น เจ็บแบบนี้บอกอะไรเรา

อาการเริ่มต้นมักจะมาแบบไม่ทันตั้งตัว โดยเรียงลำดับความน่ารำคาญดังนี้

• คันคอหรือเจ็บคอ: มักเป็นสัญญาณเตือนแรกสุด กลืนน้ำลายแล้วรู้สึกเหมือนมีเข็มทิ่ม
• คัดจมูกและน้ำมูกไหล: ช่วงแรกน้ำมูกจะใสและเหลว ต่อมาอาจจะเริ่มข้นขึ้นและเปลี่ยนเป็นสีเหลืองหรือเขียว ซึ่งเป็นเรื่องปกติของกระบวนการต่อสู้กับเชื้อโรค ไม่จำเป็นต้องกินยาปฏิชีวนะเสมอไป
• จามและไอ: ร่างกายพยายามขับสิ่งแปลกปลอมและเสมหะออกมา
• ปวดหัว ปวดเมื่อยเนื้อตัว และมีไข้ต่ำๆ: เกิดจากระบบภูมิคุ้มกันกำลังทำงานอย่างหนักเพื่อกำจัดไวรัส

ดูแลตัวเองอย่างไรให้อาการดีขึ้นเร็วที่สุดโดยไม่ต้องพึ่งยาแรง

ข่าวดีคือโรคนี้ส่วนใหญ่เป็นแล้วหายเองได้หากร่างกายแข็งแรงพอ การรักษาจึงเป็นการประคับประคองตามอาการเพื่อให้คนไข้รู้สึกสบายตัวขึ้น

• ดื่มน้ำอุ่นให้มากๆ: การจิบน้ำอุ่นตลอดวันช่วยละลายเสมหะที่เหนียวข้นให้ขับออกมาง่ายขึ้น และช่วยให้ชุ่มคอ
• พักผ่อนให้เต็มที่: การนอนหลับคือยาวิเศษที่ช่วยให้ระบบภูมิคุ้มกันซ่อมแซมตัวเอง
• กินอาหารอ่อนๆ ย่อยง่าย: เช่น โจ๊ก ข้าวต้มอุ่นๆ หลีกเลี่ยงอาหารทอดหรือรสจัดที่ระคายเคืองคอ
• กลั้วคอด้วยน้ำเกลืออุ่น: ช่วยลดอาการอักเสบและฆ่าเชื้อโรคในลำคอได้ดีทีเดียว

ใช้ยาอย่างไรให้ถูกต้องและปลอดภัย

เนื่องจากการติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนบนส่วนใหญ่มาจากไวรัส การกินยาปฏิชีวนะจึงไม่ช่วยให้หายเร็วขึ้นและอาจทำให้เกิดเชื้อดื้อยาได้ การใช้ยาควรเน้นตามอาการ

• ยาลดไข้แก้ปวด: เช่น พาราเซตามอล กินตามน้ำหนักตัวและเว้นระยะเวลาให้ถูกต้อง
• ยาลดน้ำมูกและยาแก้ไอ: ใช้เพื่อบรรเทาอาการรบกวนในชีวิตประจำวัน
• น้ำเกลือล้างจมูก: ช่วยชะล้างน้ำมูกและสิ่งสกปรกในโพรงจมูก ทำให้หายใจโล่งขึ้นโดยไม่ต้องพึ่งยาสเปรย์พ่นจมูกที่มีผลข้างเคียง

อาการแบบไหนที่เตือนว่าควรไปพบแพทย์ทันที

แม้โรคนี้จะไม่อันตรายถึงชีวิต แต่ถ้ามีอาการเหล่านี้แปลว่าอาจเริ่มมีการติดเชื้อลุกลามลงปอด หรือเกิดภาวะแทรกซ้อนที่ต้องให้แพทย์ตรวจวินิจฉัย

• มีไข้สูงติดต่อกันเกินสามวัน หรือไข้กลับมาสูงอีกรอบหลังจากที่เคยลดไปแล้ว
• แน่นหน้าอก หายใจลำบาก หายใจมีเสียงหวีด
• เจ็บคอมากจนกลืนน้ำลายหรือน้ำลายไหลเพราะกลืนไม่ลง
• ไอมีเสมหะปนเลือด หรือเสมหะเปลี่ยนเป็นสีสนิม

การเข้าใจและรู้เท่าทันโรคการติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนบนจะช่วยให้เราดูแลตัวเองและคนในครอบครัวได้อย่างถูกต้อง ไม่ตื่นตระหนก และใช้ยาอย่างสมเหตุสมผล หากดูแลร่างกายดีๆ ไม่เกินสัปดาห์อาการก็จะค่อยๆ ดีขึ้นและกลับมาใช้ชีวิตได้ตามปกติครับ