เป็นหวัด เจ็บคอ คัดจมูกบ่อยๆ: รู้จักและรับมือกับการติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนบน

ช่วงไหนอากาศเปลี่ยน เดี๋ยวร้อนเดี๋ยวฝน หรือช่วงที่ร่างกายพักผ่อนน้อย หลายคนมักจะเริ่มมีอาการระคายคอ น้ำใสๆไหล ไอเบาๆ หรือคัดจมูกขึ้นมาทันที อาการเหล่านี้เป็นสัญญาณเตือนคลาสสิกของสิ่งที่เราเรียกว่าการติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนบน ซึ่งพูดง่ายๆก็คือโรคหวัดที่เราคุ้นเคยกันดีนั่นเอง

ในฐานะแพทย์ที่ตรวจคนไข้กลุ่มนี้อยู่ทุกวัน ผมมักจะพบว่าคนไข้หลายคนกังวลเกินไปจนรีบขอatbหรือยาปฏิชีวนะ ทั้งที่จริงๆแล้วโรคนี้ส่วนใหญ่เกิดจากเชื้อไวรัสที่ร่างกายสามารถจัดการได้เองหากได้รับการดูแลที่ถูกต้อง วันนี้เรามาทำความเข้าใจโรคนี้กันให้ลึกซึ้งขึ้นอีกนิด เพื่อจะได้ดูแลตัวเองและคนในครอบครัวได้อย่างสบายใจและถูกวิธี

การติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนบนคืออะไร และเกิดจากอะไร

โรคนี้ไม่ใช่ชื่อโรคเฉพาะเจาะจง แต่เป็นคำรวมๆที่ใช้เรียกอาการอักเสบติดเชื้อของอวัยวะตั้งแต่จมูก โพรงจมูก คอ หอย ไปจนถึงกล่องเสียง ส่วนใหญ่แล้วผู้ร้ายตัวจริงกว่าร้อยละแปดสิบถึงเก้าสิบคือเชื้อไวรัสหลากหลายสายพันธุ์ เช่น ไรโนไวรัสที่ทำให้เกิดหวัด หรือไวรัสไข้หวัดใหญ่

เชื้อพวกนี้ติดต่อกันง่ายมากผ่านละอองฝอยจากการไอ จาม หรือการใช้มือที่ไปสัมผัสเชื้อโรคมาจับบริเวณใบหน้า เมื่อเชื้อเข้าสู่เยื่อบุทางเดินหายใจ มันจะเริ่มกระบวนการอักเสบ ทำให้ร่างกายหลั่งสารเคมีออกมาเพื่อต่อสู้กับเชื้อโรค ส่งผลให้เกิดอาการบวม แดง มีน้ำมูก และเสมหะตามมา

เช็คอาการเบื้องต้น: แบบไหนแค่หวัดธรรมดาหรือเริ่มลาม

อาการเริ่มต้นมักจะมาแบบไม่ทันตั้งตัว โดยทั่วไปจะประกอบด้วย:

• คันคอ เจ็บคอ: มักเป็นอาการแรกๆที่รู้สึกได้เวลาตื่นนอน
• คัดจมูก น้ำมูกไหล: ช่วงแรกน้ำมูกจะใสและเหลว ต่อมาอาจจะข้นขึ้นและเปลี่ยนเป็นสีเหลืองหรือเขียว ซึ่งไม่ได้แปลว่าต้องกินยาฆ่าเชื้อเสมอไป แต่เป็นเรื่องปกติของกระบวนการหายของโรค
• ไอและจาม: กลไกของร่างกายที่พยายามขับสิ่งแปลกปลอมและเสมหะออก
• ปวดหัว ปวดเมื่อยเนื้อตัว และมีไข้ต่ำๆ: เกิดจากภูมิคุ้มกันของร่างกายที่กำลังทำงานอย่างหนัก

วิธีดูแลตัวเองที่บ้านเพื่อให้หายไวขึ้น

เนื่องจากส่วนใหญ่เกิดจากไวรัส การรักษาจึงเป็นการรักษาตามอาการเพื่อให้ร่างกายได้ฟื้นฟูตัวเองได้อย่างเต็มที่ แนวทางปฏิบัติที่ผมมักแนะนำคนไข้เสมอมีดังนี้:

• ดื่มน้ำอุ่นให้มากๆ: น้ำช่วยละลายเสมหะที่เหนียวข้นในลำคอให้ขับออกง่ายขึ้น และช่วยรักษาความชุ่มชื้นของเยื่อบุทางเดินหายใจ
• พักผ่อนให้เพียงพอ: การนอนหลับคือยาวิเศษที่ช่วยให้ระบบภูมิคุ้มกันทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด
• กินอาหารอ่อนๆ ย่อยง่าย: ซุปร้อนๆ หรืออาหารรสไม่จัดช่วยให้ร่างกายได้รับพลังงานโดยไม่ต้องทำงานหนัก
• ใช้น้ำเกลือล้างจมูก: ช่วยชะล้างน้ำมูกและสิ่งสกปรก ลดอาการคัดจมูกได้อย่างปลอดภัยโดยไม่ต้องพึ่งยาพ่นจมูกบ่อยเกินไป

เมื่อไหร่ที่ควรไปพบแพทย์ทันที

แม้โรคนี้ส่วนใหญ่จะหายได้เองภายในเจ็ดถึงสิบวัน แต่บางครั้งอาจมีภาวะแทรกซ้อนเช่นไซนัสอักเสบ หูชั้นกลางอักเสบ หรือปอดบวมตามมาได้ หากมีอาการเหล่านี้ควรมาพบแพทย์เพื่อตรวจประเมินอย่างละเอียด:

• ไข้สูงติดต่อกันเกินสามวัน หรือไข้กลับมาสูงอีกครั้งหลังจากที่เคยลดลงไปแล้ว
• เจ็บคอรุนแรงมากจนกลืนน้ำลายแทบไม่ไหว หรือมีจุดหนองที่ทอนซิล
• ไอ 10 ถึง 14 วันไม่หาย แถมมีเสมหะปนเลือดหรือเสมหะสีสนิมเหล็ก
• แน่นหน้าอก หายใจลำบาก หรือมีเสียงหวีดเวลาหายใจ