ทำไมช่วงนี้ดื่มนมแล้วท้องอืด ท้องเสีย? ทำความรู้จักการย่อยน้ำตาลแลคโตสบกพร่องชั่วคราว

ช่วงนี้หลายคนอาจจะกำลังงงว่า ทั้งที่เมื่อก่อนก็ดื่มนม กินโยเกิร์ต หรือทานไอศกรีมได้ตามปกติโดยไม่มีปัญหาอะไร แต่ทำไมช่วงนี้จู่ๆ ทานทีไรเป็นต้องท้องอืด มีลมในท้อง หรือบางทีก็ปวดบิดจนต้องเข้าห้องน้ำแทบไม่ทัน อาการเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าเรากลายเป็นคนแพ้นมไปตลอดชีวิต แต่อาจเป็นสัญญาณเตือนจากลำไส้ว่าเรากำลังเผชิญกับการย่อยน้ำตาลแลคโตสบกพร่องชั่วคราวอยู่ครับ

จู่ๆ ก็ดื่มนมไม่ได้ เกิดขึ้นจากอะไรในร่างกายเรา?

ปกติแล้วในผนังลำไส้เล็กของเราจะมีเอนไซม์ตัวหนึ่งชื่อว่า แลคเตส (Lactase) ทำหน้าที่คอยย่อยน้ำตาลแลคโตสที่อยู่ในนมให้เป็นน้ำตาลโมเลกุลเล็กๆ เพื่อให้ร่างกายดูดซึมไปใช้ได้ แต่บางครั้งเมื่อลำไส้ของเราผ่านศึกหนักมา เช่น เพิ่งหายจากท้องเสียติดเชื้อ กินยาปฏิชีวนะติดต่อกันนานๆ หรือลำไส้อักเสบจากโรคกระเพาะอาหารและลำไส้อักเสบ เอนไซม์แลคเตสตัวนี้ก็จะถูกทำลายหรือสร้างลดลงชั่วคราว ส่งผลให้น้ำตาลแลคโตสที่ย่อยไม่หมดไหลลงไปถึงลำไส้ใหญ่ ซึ่งที่นั่นจะมีเจ้าแบคทีเรียเจ้าถิ่นคอยย่อยน้ำตาลตัวนี้ต่อ จนเกิดเป็นก๊าซและกรดจำนวนมาก ทำไมเราถึงรู้สึกแน่นท้อง ท้องเฟ้อ และปวดท้องนั่นเอง

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าลำไส้กำลังประท้วงเรื่องนม

อาการหลักๆ มักจะโผล่มาให้เห็นหลังจากการดื่มนมหรือทานผลิตภัณฑ์จากนมประมาณ 30 นาที ถึง 2 ชั่วโมง โดยอาการที่พบบ่อยได้แก่

• ท้องอืดแน่นท้อง มีเสียงโครกครากในท้องเหมือนลำไส้กำลังปั่นป่วน
• ปวดเกร็งช่องท้อง โดยเฉพาะบริเวณรอบสะดือ
• ผายลมบ่อยและมีกลิ่นเหม็นอึดอัด
• ท้องเสีย ถ่ายเหลวเป็นน้ำ หรือบางคนอาจสลับกับอาการท้องผูก

ภาวะแบบนี้จะเป็นไปตลอดชีวิตไหม หรือแค่ชั่วคราว?

ข่าวดีคือ อาการนี้ไม่ใช่อาการแพ้นมถาวรครับ เมื่อลำไส้ของเราได้รับการพักฟื้น ซ่อมแซมตัวเองจนผนังลำไส้กลับมาแข็งแรงและสร้างเอนไซม์แลคเตสได้ตามปกติแล้ว เราก็จะกลับมาดื่มนมหรือทานของอร่อยๆ ได้เหมือนเดิม โดยทั่วไปภาวะนี้จะหายไปได้เองภายในไม่กี่สัปดาห์ หรือบางคนอาจกินเวลาเป็นเดือน ขึ้นอยู่กับว่าลำไส้เดิมทีเสียหายมากน้อยแค่ไหน และเราดูแลตัวเองดีแค่ไหนในช่วงนี้

วิธีดูแลตัวเองง่ายๆ ให้ลำไส้กลับมาแข็งแรงเร็วขึ้น

ในช่วงที่ลำไส้ยังอ่อนแอและกำลังฟื้นตัว เราสามารถปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการกินเพื่อลดอาการกวนใจเหล่านี้ได้ไม่ยากครับ

• หลีกเลี่ยงนมวัวและผลิตภัณฑ์ที่มีแลคโตสสูงชั่วคราว: งดนมสดเนยชีสสัก 2-4 สัปดาห์ เพื่อให้ลำไส้ได้พักผ่อนเต็มที่
• เลือกทานผลิตภัณฑ์ที่ย่อยง่ายกว่า: ลองเปลี่ยนมาทานนมเปรี้ยว โยเกิร์ต หรือนมที่ระบุว่าปราศจากน้ำตาลแลคโตส (Lactose-free) ซึ่งผ่านการย่อยมาให้ส่วนหนึ่งแล้ว ทำให้ไม่ค่อยมีอาการ
• ทานอาหารปริมาณน้อยแต่บ่อยครั้ง: การแบ่งมื้ออาหารให้เล็กลงช่วยให้ระบบย่อยอาหารทำงานไม่หนักจนเกินไป
• เลี่ยงอาหารมันและเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน: เพราะอาหารเหล่านี้จะกระตุ้นการบีบตัวของลำไส้ ทำให้ยิ่งปวดท้องหนักขึ้นไปอีก

เมื่อไหร่ที่อาการแบบนี้ควรไปหาหมอตรวจให้ละเอียด

แม้ว่าการย่อยน้ำตาลแลคโตสบกพร่องชั่วคราวส่วนใหญ่จะดีขึ้นได้เองเมื่อปรับอาหาร แต่ถ้าหากผ่านมาสักพักแล้วอาการไม่ดีขึ้นเลย น้ำหนักลดฮวบ มีไข้ร่วมด้วย หรือมีเลือดปนมากับอุจจาระ แบบนี้ควรมาพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยแยกโรคอื่นๆ ที่อาจซ่อนอยู่ เช่น โรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง หรือภาวะลำไส้แปรปรวน เพื่อความปลอดภัยและได้รับการรักษาที่ตรงจุดครับ