ถ่ายเป็นเลือดหรืออาเจียนเป็นเลือด สัญญาณเตือนจากภาวะเลือดออกในทางเดินอาหารส่วนต้น

ภาวะเลือดออกในทางเดินอาหารส่วนต้น คืออะไรและเกิดขึ้นได้อย่างไร

หลายครั้งที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาหมอด้วยความกังวล เพราะสังเกตเห็นความผิดปกติในอุจจาระหรือมีอาการอาเจียนเป็นเลือด ภาวะเลือดออกในทางเดินอาหารส่วนต้น หมายถึงการที่มีเลือดไหลออกมาจากอวัยวะตั้งแต่หลอดอาหาร กระเพาะอาหาร ไปจนถึงลำไส้เล็กส่วนต้น ซึ่งจุดเหล่านี้เป็นอวัยวะหลักที่ทำหน้าที่รับอาหารและย่อยอาหารในช่วงแรก หากเกิดบาดแผลหรือความผิดปกติบริเวณนี้ เลือดที่ออกมามักจะผ่านกระบวนการย่อยของน้ำย่อย ทำให้มีลักษณะที่สังเกตได้ชัดเจน

สัญญาณเตือนที่ห้ามมองข้าม มีอาการแบบไหนที่ต้องระวัง

ร่างกายมักส่งสัญญาณเตือนก่อนที่อาการจะรุนแรงจนน่าตกใจ คนไข้ควรสังเกตอาการเหล่านี้อย่างใกล้ชิด

• อาเจียนเป็นเลือด หรือมีเศษอาหารปนเลือดที่ดูคล้ายกากกาแฟ
• อุจจาระมีสีดำเข้มหรือสีเหมือนยางมะตอย และมีกลิ่นเหม็นคาวรุนแรงกว่าปกติ
• อ่อนเพลีย วิงเวียนศีรษะเหมือนจะเป็นลม โดยเฉพาะเวลาลุกนั่งเร็วๆ
• ผิวซีดลงอย่างเห็นได้ชัด หรือมีอาการใจสั่นผิดปกติ

สาเหตุหลักที่ทำให้เกิดเลือดออกในจุดนี้

การเข้าใจสาเหตุช่วยให้เราป้องกันและดูแลตัวเองได้ดีขึ้น โดยส่วนใหญ่มีปัจจัยมาจาก:

• แผลในกระเพาะอาหาร: เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรีย H. pylori หรือการใช้ยาแก้ปวดกลุ่มยาแก้อักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs) ต่อเนื่องเป็นเวลานาน
• หลอดอาหารอักเสบ: มักพบในคนที่มีภาวะกรดไหลย้อนรุนแรงจนกัดกร่อนเยื่อบุหลอดอาหาร
• เส้นเลือดขอดในหลอดอาหาร: มักพบในผู้ที่มีโรคตับแข็ง ทำให้แรงดันเลือดในเส้นเลือดสูงจนผนังเส้นเลือดแตก
• เนื้องอกหรือมะเร็ง: แม้จะพบน้อยกว่าสาเหตุอื่น แต่ก็เป็นจุดที่หมอต้องตรวจเช็กให้แน่ใจเสมอ

เมื่อไหร่ที่ต้องรีบมาพบหมอทันทีโดยไม่รอช้า

ภาวะเลือดออกในทางเดินอาหารส่วนต้นถือเป็นเรื่องเร่งด่วน หากมีอาการดังต่อไปนี้ให้รีบไปโรงพยาบาลโดยด่วนที่สุด:

• อาเจียนออกมาเป็นเลือดสดปริมาณมาก
• ถ่ายเป็นเลือดสดหรือมีลิ่มเลือดปนออกมาอย่างชัดเจน
• หน้ามืด เป็นลม หรือรู้สึกว่าชีพจรเต้นเร็วและแรงผิดปกติ
• ปวดท้องรุนแรงแบบเฉียบพลันและท้องแข็งเกร็ง

การตรวจวินิจฉัยและแนวทางการรักษา

เมื่อมาถึงมือหมอ ขั้นตอนแรกคือการประเมินสัญญาณชีพและความคงที่ของร่างกาย หากผู้ป่วยมีอาการคงที่ หมอจะแนะนำให้ทำการส่องกล้องตรวจกระเพาะอาหาร (EGD) เพื่อระบุจุดที่เลือดออกได้อย่างแม่นยำ วิธีนี้ไม่เพียงแต่ใช้ตรวจ แต่ยังสามารถห้ามเลือดผ่านกล้องได้ทันที เช่น การฉีดยา การจี้ด้วยไฟฟ้า หรือการใส่คลิปหนีบเพื่อปิดบาดแผล ทำให้คนไข้ฟื้นตัวได้เร็วและลดความจำเป็นในการผ่าตัดใหญ่