โรคปอดอักเสบหรือปอดบวม: เมื่อไข้หวัดลามทุ่งจนน่ากลัวกว่าที่คิด

จุดเริ่มต้นเล็กๆ ที่ไม่ควรปล่อยผ่าน

เวลาที่คนไข้เดินเข้ามาหาที่ห้องตรวจแล้วบอกว่า เริ่มแรกก็แค่เจ็บคอ ไอแห้งๆ แล้วจู่ๆ ก็มีไข้สูง หนาวสั่น แถมหายใจแล้วเจ็บแปล๊บที่อก นั่นแหละคือสัญญาณเตือนคลาสสิกที่หมอมักจะนึกถึง โรคปอดอักเสบหรือปอดบวม ทันที

หลายคนชอบคิดว่ามันก็แค่หวัดเรื้อรัง เดี๋ยวพักผ่อนกินน้ำเยอะๆ ก็หาย แต่ในความเป็นจริง โรคนี้คือภาวะที่เนื้อปอดเกิดการอักเสบติดเชื้อ จนมีหนองและน้ำเมือกไปคั่งอยู่ในถุงลม ทำให้ร่างกายแลกเปลี่ยนออกซิเจนไม่ได้ตามปกติ ซึ่งอันตรายถึงชีวิตได้โดยเฉพาะในเด็กเล็กและผู้สูงอายุ

เชื้อร้ายแอบแฝงมาจากไหน และใครคือกลุ่มเสี่ยงตัวจริง

เชื้อที่เป็นต้นเหตุหลักมักจะเป็นเจ้าแบคทีเรียหรือไวรัสที่ลอยอยู่ในอากาศ บางครั้งก็มากับละอองฝอยเวลาคนอื่นไอจามใส่ หรือบางทีก็เป็นเชื้อที่แอบอาศัยอยู่ในคอเราอยู่แล้ว พอร่างกายภูมิคุ้มกันตกปุ๊บ มันก็ฉวยโอกาสเดินทางลงไปบุกรุกถึงปอดปั๊บ

กลุ่มคนที่หมอเป็นห่วงเป็นพิเศษและต้องระวังเป็นเงาตามตัว ได้แก่:

• เด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี เพราะภูมิคุ้มกันยังพัฒนา
• ผู้สูงอายุตั้งแต่ 65 ปีขึ้นไปที่กลไกการป้องกันโรคเริ่มเสื่อมถอย
• คนที่มีโรคประจำตัวเรื้อรัง เช่น โรคหัวใจ โรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง หรือเบาหวาน
• ผู้ที่มีภูมิต้านทานต่ำ เช่น กำลังรักษาโรคมะเร็งหรือใช้ยากดภูมิ

สัญญาณเตือนภัยสีแดง: แบบนี้แปลว่าปอดเริ่มพังแล้ว

อาการของ โรคปอดอักเสบหรือปอดบวม จะมาเร็วกว่าหวัดธรรมดามาก อาการที่สังเกตได้ชัดเจนมักประกอบด้วย

• ไข้สูงต่อเนื่อง: กินยาลดไข้แล้วไข้ก็ยังตีกลับขึ้นมาสูงอีก หนาวสั่นจนตัวโยน
• ไอมีเสมหะข้น: เสมหะอาจเปลี่ยนเป็นสีเหลือง สีเขียว สีสนิมเหล็ก หรือมีเลือดปน
• หายใจหอบเหนื่อย: หายใจเร็วและตื้น บางคนรู้สึกว่าสูดอากาศเข้าปอดไม่เต็มอิ่ม
• เจ็บหน้าอกเวลาหายใจ: เวลาหายใจเข้าลึกๆ หรือเวลาไอจะรู้สึกแปล๊บที่หน้าอก

เมื่อไหร่ที่ต้องรีบพาไปโรงพยาบาลด่วนที่สุด

ถ้าปล่อยให้ผู้ป่วยมีอาการเหล่านี้อยู่ที่บ้าน อาจไม่รอดมือหมอได้ ทริคสังเกตง่ายๆ คือถ้าเริ่มมีอาการริมฝีปากหรือปลายนิ้วเปลี่ยนเป็นสีม่วง (แสดงว่าขาดออกซิเจน) ซึมลงปลุกไม่ค่อยตื่น สับสนพูดไม่รู้เรื่อง หรือความดันโลหิตตก ญาติห้ามรอดูอาการเด็ดขาด ต้องเรียกรถพยาบาลส่งห้องฉุกเฉินทันที

การวินิจฉัยและการรักษาที่หมอต้องทำ

เวลามาหาหมอ เราไม่ได้แค่นั่งฟังอาการแล้วจ่ายยา แต่จะต้องใช้หูฟังตรวจเสียงหายใจในปอด ซึ่งถ้าเป็นปอดบวมจะได้ยินเสียงกรอบแกรบผิดปกติ จากนั้นจะต้องเอ็กซเรย์ปอดเพื่อดูว่ามีฝ้าขาวตรงไหนบ้าง และอาจต้องเจาะเลือดตรวจหาเชื้อเพิ่มเติม

ส่วนการรักษานั้นขึ้นอยู่กับความรุนแรง ถ้าเป็นจากแบคทีเรียก็ต้องกินยาปฏิชีวนะให้ครบโดส ห้ามหยุดยาเองเด็ดขาดแม้จะเริ่มรู้สึกดีขึ้นแล้วก็ตาม ควบคู่กับการกินยาตามอาการ พักผ่อนมากๆ และดื่มน้ำอุ่นเยอะๆ เพื่อช่วยขับเสมหะ

วิธีป้องกันตัวเองฉบับใช้งานจริงในชีวิตประจำวัน

การป้องกันย่อมดีกว่าแก้เสมอ การฉีดวัคซีนป้องกันปอดอักเสบ (PCV หรือ PPSV) เป็นเกราะป้องกันชั้นดีสำหรับผู้สูงอายุและกลุ่มเสี่ยง นอกจากนี้ การล้างมือบ่อยๆ หลีกเลี่ยงการไปอยู่ในที่แออัดช่วงที่มีการแพร่ระบาด และการรักษาสุขภาพให้แข็งแรงด้วยการนอนหลับพักผ่อน ออกกำลังกายสม่ำเสมอ ก็ช่วยลดโอกาสป่วยได้เยอะมากทีเดียว