กินแอปเปิ้ลแล้วคันคอ ทำไมถึงเป็นแบบนั้น? มาทำความรู้จักภาวะภูมิแพ้ข้ามกลุ่มระหว่างอาหารและละอองเกสร

กินผลไม้บางชนิดแล้วคันปาก คันคอ ทั้งที่ไม่เคยเป็นมาก่อน

หลายคนเคยเจอเหตุการณ์น่าตกใจแบบนี้ครับ กำลังกัดแอปเปิ้ลสดๆ หรือกินกล้วยหอมอร่อยๆ อยู่ดีๆ ก็รู้สึกคันยิบๆ ที่ริมฝีปาก เพดานปาก หรือระคายเคืองในลำคอขึ้นมาทันที บางคนถึงกับตกใจว่าตัวเองแพ้ผลไม้ชนิดนั้นไปตั้งแต่เมื่อไหร่ แต่พอไปตรวจดูจริงๆ กลับพบว่าต้นเหตุไม่ได้มาจากตัวผลไม้โดยตรง แต่อาจเป็นเพราะร่างกายกำลังสับสนโปรตีนบางตัวที่หน้าตาคล้ายกัน จนเกิดเป็นภาวะภูมิแพ้ข้ามกลุ่มระหว่างอาหารและละอองเกสรขึ้นมา

ทำไมร่างกายถึงจำหน้าโปรตีนสลับกันได้?

เรื่องนี้ต้องเล่าถึงระบบภูมิคุ้มกันในร่างกายเราครับ ปกติแล้วหน้าที่หลักของภูมิคุ้มกันคือการปกป้องเราจากเชื้อโรค แต่สำหรับคนที่มีอาการแพ้ละอองเกสรดอกไม้ตามฤดูกาล ภูมิคุ้มกันจะถูกตั้งค่าให้จดจำโปรตีนบางชนิดในละอองเกสรว่าเป็นผู้บุกรุก

ทีนี้ปัญหามันเกิดตรงที่ว่า ผลไม้ ผักสด หรือถั่วบางชนิด ดันมีโครงสร้างโปรตีนที่หน้าตาละม้ายคล้ายคลึงกับโปรตีนในละอองเกสรดอกไม้พวกนั้น เจ้าภูมิคุ้มกันของเราที่ตาถั่วไปชั่วขณะ เลยเผลอคิดว่าเรากำลังกินละอองเกสรเข้าไปด้วย ก็เลยปล่อยสารฮีสตามีนออกมาจัดการ ทำให้เกิดอาการคันและระคายเคืองทันทีที่เราเคี้ยวอาหารเหล่านั้นเข้าไป

คู่หูตัวแสบ อาหารกลุ่มไหนบ้างที่ชอบทำให้ภูมิคุ้มกันสับสน?

ในชีวิตประจำวัน เรามักจะเจอภาวะภูมิแพ้ข้ามกลุ่มระหว่างอาหารและละอองเกสรในรูปแบบคู่หูที่เจอบ่อยๆ ดังนี้ครับ

• กลุ่มแพ้ละอองเกสรดอกหญ้า (Grass Pollen): มักจะแจ็คพอตเวลากินมะเขือเทศ แตงโม ส้ม หรือแคนทาลูป
• กลุ่มแพ้ละอองเกจวีด (Ragweed Pollen): มักจะแสดงอาการเวลาทานกล้วย แตงกวา เมล็ดทานตะวัน หรือพวกตระกูลแตงต่างๆ
• กลุ่มแพ้ละอองเกสรต้นเบิร์ช (Birch Pollen): กลุ่มนี้จะเจอภาวะภูมิแพ้ข้ามกลุ่มระหว่างอาหารและละอองเกสรบ่อยที่สุดกับแอปเปิ้ล ลูกแพร์ ลูกพีช เชอร์รี่ คื่นฉ่าย รวมถึงถั่วเปลือกแข็งอย่างอัลมอนด์และเฮเซลนัท

อาการเตือนแบบไหนที่บอกว่าเรากำลังเจอภาวะนี้อยู่?

อาการส่วนใหญ่จะเกิดขึ้นทันทีหลังจากที่อาหารสัมผัสกับเยื่อบุในช่องปากครับ โดยลักษณะที่สังเกตได้ชัดเจนมีดังนี้

• รู้สึกคันยิบๆ หรือชาบริเวณริมฝีปาก ลิ้น และเพดานปาก
• มีอาการระคายเคือง คันคอ หรือรู้สึกเหมือนมีอะไรติดอยู่ในคอ
• บางคนอาจมีอาการริมฝีปากบวมเล็กน้อย หรือเหงือกอักเสบ
• ข่าวดีคือ อาการเหล่านี้มักจะจำกัดอยู่แค่ในช่องปากและลำคอเท่านั้น เพราะเมื่อโปรตีนเหล่านี้เดินทางไปถึงกระเพาะอาหาร กรดในกระเพาะจะช่วยย่อยสลายโครงสร้างของมันจนหมดฤทธิ์ไปเอง อาการจึงมักจะหายไปได้เองภายในไม่กี่นาที

วิธีรับมือและทางออกสำหรับคนรักสุขภาพที่ไม่อยากงดของโปรด

การรู้ตัวว่ามีภาวะนี้ไม่ได้แปลว่าเราจะต้องโบกมือลาอาหารอร่อยๆ ตลอดไปครับ เรามีเทคนิคง่ายๆ ที่ช่วยลดความรุนแรงของโปรตีนเจ้าปัญหาเหล่านี้ได้

• ลองเปลี่ยนมากินแบบสุก: ความร้อนสามารถทำลายโครงสร้างโปรตีนที่ทำให้เกิดอาการแพ้ได้ ดังนั้น ถ้าเปลี่ยนจากแอปเปิ้ลสด เป็นแอปเปิ้ลอบ แอปเปิ้ลพาย หรือแยมผลไม้ หลายคนก็สามารถกินได้โดยไม่มีอาการคันคอเลย
• ปอกเปลือกช่วยได้: โปรตีนตัวการมักจะสะสมอยู่บริเวณผิวเปลือกของผลไม้ การปอกเปลือกออกก่อนรับประทานจึงช่วยลดความเสี่ยงลงไปได้มาก
• ระวังเป็นพิเศษในช่วงฤดูละอองเกสร: ช่วงที่ละอองเกสรฟุ้งกระจายมากๆ ภูมิคุ้มกันของเราจะไวต่อสิ่งกระตุ้นเป็นพิเศษ อาการภูมิแพ้ข้ามกลุ่มนี้ก็จะแสดงออกได้ง่ายขึ้นตามไปด้วย

หากใครเริ่มสังเกตว่าตัวเองมีอาการคันปากคันคอทุกครั้งที่กินผลไม้สดบางชนิด ลองสังเกตตัวเองดูหรือเข้ามาพูดคุยปรึกษากับแพทย์เพื่อหาแนวทางดูแลตัวเองที่เหมาะสม เพราะการเข้าใจร่างกายตัวเองจะช่วยให้เราเลือกกินอาหารที่มีประโยชน์ได้อย่างมีความสุขและปลอดภัยครับ