ลืมบ่อยจนน่ากังวล: ภาวะสมองเสื่อมจากหลอดเลือดสมอง ดูแลอย่างไรให้ทันเวลา

ภาวะสมองเสื่อมจากหลอดเลือดสมอง คืออะไร ทำไมคนแก่ถึงเป็นกันเยอะ

เวลาเจอคนไข้ที่มาปรึกษาด้วยเรื่องหลงลืม ผมมักจะเจอคำถามว่าทำไมอยู่ดีๆ ความจำถึงถดถอย บางคนไม่ได้เป็นอัลไซเมอร์โดยตรง แต่เกิดจากเนื้อสมองค่อยๆ เสื่อมลงเพราะเลือดไปเลี้ยงได้ไม่ดีพอ ซึ่งภาวะสมองเสื่อมจากหลอดเลือดสมองนี้ ถือเป็นสาเหตุอันดับต้นๆ ของอาการสมองเสื่อมในผู้สูงอายุที่เกิดจากโรคหลอดเลือดตีบตันเรื้อรัง

ลองนึกภาพสมองของเราเหมือนต้นไม้ที่ต้องการน้ำจากท่อส่งน้ำ ถ้าท่อเริ่มอุดตันหรือตีบแคบลงเรื่อยๆ จากคราบไขมันหรือความดันโลหิตสูง ต้นไม้นั้นก็ค่อยๆ เหี่ยวเฉาไปทีละส่วน สมองก็เช่นกันครับ เมื่อเซลล์สมองขาดเลือดและออกซิเจนไปหล่อเลี้ยงนานเข้า เนื้อสมองบริเวณนั้นก็ตายลง ส่งผลให้การสั่งการ ความจำ และสมาธิเริ่มรวนจนเห็นได้ชัด

สังเกตอย่างไรว่าอาการขี้หลงขี้ลืมนี้มาจากหลอดเลือดสมอง

ต่างจากอัลไซเมอร์ที่มักจะค่อยเป็นค่อยไปและเริ่มที่ความจำระยะสั้นก่อน ภาวะสมองเสื่อมจากหลอดเลือดสมองมักจะมีสัญญาณเตือนที่แตกต่างออกไป ดังนี้

• การตัดสินใจและการวางแผนแย่ลง เช่น วางแผนทำกับข้าวไม่ถูก หรือจัดลำดับกิจกรรมในวันหนึ่งไม่ได้
• ความเร็วในการประมวลผลช้าลง พูดคุยแล้วดูเหมือนคนไข้ต้องใช้เวลานานในการเรียบเรียงคำตอบ
• มีอาการเดินเซ เดินก้าวสั้นๆ หรือทรงตัวลำบากร่วมด้วย
• อารมณ์แปรปรวนง่าย บางครั้งหัวเราะหรือร้องไห้โดยไม่มีสาเหตุชัดเจน

ทำไมเส้นเลือดในสมองถึงตีบเรื้อรัง จนส่งผลต่อความจำ

สาเหตุหลักไม่ได้มาจากอายุเพียงอย่างเดียว แต่มักเป็นผลสะสมจากพฤติกรรมและโรคประจำตัวที่ไม่ได้รับการคุมให้ดีพอ:

• ความดันโลหิตสูงเรื้อรัง: แรงดันที่มากเกินไปทำให้ผนังหลอดเลือดหนาตัวและตีบแคบลง
• ระดับไขมันในเลือดสูง: การสะสมของไขมันเป็นคราบพลัคที่ไปขัดขวางทางเดินเลือด
• เบาหวาน: น้ำตาลในเลือดที่สูงเกินไปทำลายหลอดเลือดทั่วร่างกายรวมถึงในสมองด้วย
• การสูบบุหรี่: สารพิษในบุหรี่ทำให้หลอดเลือดแข็งตัวและอักเสบได้ง่าย

วิธีจัดการและป้องกันไม่ให้สมองเสื่อมถอยไปมากกว่าเดิม

หัวใจสำคัญคือการตัดวงจรที่ทำให้หลอดเลือดตีบเพิ่ม เราไม่สามารถกู้คืนเซลล์ที่ตายไปแล้วได้ 100% แต่เราหยุดความเสื่อมไม่ให้ลุกลามได้ด้วยวิธีนี้

คุมโรคประจำตัวให้เป๊ะ

กินยาตามหมอสั่งอย่างเคร่งครัด อย่าแอบหยุดยาเองเพราะรู้สึกว่าสบายดีแล้ว โดยเฉพาะยาความดันและยาละลายลิ่มเลือด การคุมตัวเลขความดันให้สวยเป็นเรื่องสำคัญที่สุดในการรักษาหลอดเลือดสมอง

ปรับไลฟ์สไตล์เพื่อสุขภาพสมอง

เน้นการทานอาหารกลุ่ม Mediterranean Diet เช่น ปลา ผักใบเขียว และไขมันดีจากถั่วหรือน้ำมันมะกอก ควบคู่ไปกับการออกกำลังกายแบบแอโรบิกเบาๆ เช่น การเดินเร็ววันละ 30 นาที เพื่อกระตุ้นให้เลือดไหลเวียนไปเลี้ยงสมองได้ดีขึ้น

การฝึกสมองอย่างถูกวิธี

การทำกิจกรรมที่ต้องใช้ความคิด เช่น อ่านหนังสือ เล่นเกมต่อภาพ หรือทำกิจกรรมที่ต้องเข้าสังคม จะช่วยสร้างเส้นใยประสาทใหม่ๆ ขึ้นมาทดแทนส่วนที่สูญเสียไป ทำให้สมองยังคงทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพแม้จะมีการเสื่อมของหลอดเลือดอยู่บ้างก็ตาม