ทำไมคอถึงแห้งและเสมหะเหนียวข้น? ไขความลับความชื้นในทางเดินหายใจที่หลายคนมองข้าม

ช่วงนี้ใครมีอาการไอแห้งๆ หรือรู้สึกเหมือนมีก้อนอะไรติดอยู่ในคอ ขับเสมหะเท่าไหร่ก็ไม่ออกแถมยังเหนียวหนืดจนน่ารำคาญใจบ้างไหมครับ เวลาที่ตรวจคนไข้ที่มีอาการเหล่านี้ สิ่งหนึ่งที่หมอมักจะถามเสมอคือเรื่องการดื่มน้ำและการอยู่ในห้องแอร์นานแค่ไหน เพราะจริงๆ แล้ว ปัญหาเสมหะเหนียวข้นจนหายใจไม่สะดวกนั้น มักมีต้นตอมาจากความแห้งแล้งภายในเยื่อบุทางเดินหายใจของเราเอง

กลไกธรรมชาติของปอด: ทำไมความชื้นถึงสำคัญกว่าที่คิด

ระบบทางเดินหายใจของเราไม่ได้มีหน้าที่แค่รับออกซิเจนเข้าไปอย่างเดียวนะครับ แต่ธรรมชาติออกแบบให้เยื่อบุหลอดลมต้องมีความชุ่มชื้นอยู่ตลอดเวลา เปรียบเสมือนพื้นถนนที่เปียกแฉะ ซึ่งจะมี ขนเซลล์จิ๋ว หรือที่เรียกว่า ซิเลีย (Cilia) คอยโบกพัดขับเอาฝุ่นละออง เชื้อโรค และเมือกเหนียวๆ หรือเสมหะ ให้เคลื่อนตัวขึ้นมาสู่ลำคอเพื่อกำจัดทิ้ง

แต่พออากาศรอบตัวเราแห้ง หรือร่างกายได้รับน้ำไม่เพียงพอ เมือกใสๆ ที่ควรจะเหลวและไหลเวียนได้ดี กลับกลายเป็นยางเหนียวหนืด ขนเซลล์จิ๋วพวกนี้ก็โบกพัดไม่ไหว เสมหะก็เลยตกค้างแน่นอยู่ในหลอดลม กลายเป็นที่มาของอาการไอเรื้อรัง แน่นหน้าอก และหายใจติดขัด

สัญญาณเตือนเมื่อทางเดินหายใจขาดน้ำและแห้งผาก

คนไข้หลายคนมักไม่รู้ตัวว่ากำลังมีภาวะทางเดินหายใจแห้ง ลองสังเกตอาการเหล่านี้ดูนะครับว่าคุณกำลังเผชิญอยู่หรือเปล่า

• ตื่นนอนมาแล้วรู้สึกแสบคอ คอแห้งผากเป็นประจำทุกเช้า
• ไอแห้งๆ ไม่มีเสมหะในช่วงแรก แต่พอไอติดๆ กันเริ่มมีเสมหะเหนียวข้นสีเหลืองหรือเขียวตามมา
• รู้สึกเหมือนหายใจไม่สุด ลมหายใจสั้นกว่าปกติ
• เสียงแหบ หรือพูดแล้วรู้สึกเจ็บคอจากความแห้ง

วิธีเติมความชื้นให้หลอดลมเพื่อละลายเสมหะแบบธรรมชาติ

การแก้ปัญหาเสมหะเหนียวข้น ไม่จำเป็นต้องพึ่งยาละลายเสมหะเสมอไปครับ เราสามารถช่วยระบบทางเดินหายใจให้กลับมาทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพด้วยวิธีง่ายๆ เหล่านี้

ดื่มน้ำอุ่นจิบเรื่อยๆ ระหว่างวันดีที่สุด

น้ำอุ่นช่วยกระตุ้นการไหลเวียนโลหิตรอบๆ คอและหลอดลมได้ดีกว่าน้ำเย็น การจิบน้ำอุ่นทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง จะช่วยเพิ่มความชุ่มชื้นให้เยื่อบุทางเดินหายใจโดยตรง และช่วยเจือจางความเหนียวของเสมหะให้ขับออกมาได้ง่ายขึ้น

สูดไอน้ำร้อนเพื่อเคลียร์ทางเดินหายใจ

วิธีนี้หมอแนะนำคนไข้บ่อยมาก ลองหาชามน้ำร้อนอุ่นๆ (ระวังอย่าให้ร้อนจัดจนเกินไป) ก้มหน้าสูดไอระเหยเข้าทางจมูกและปากลึกๆ สักหนาที ไอน้ำโมเลกุลเล็กๆ จะซึมซาบเข้าไปถึงหลอดลมฝอย ช่วยให้เสมหะที่เกาะแน่นหลุดออกมาได้ดีเยี่ยม

ปรับสภาพแวดล้อมในห้องนอนไม่ให้แห้งเกินไป

สำหรับคนที่นอนห้องแอร์ ตื่นมามักจะคอแห้งเสมอ การใช้เครื่องทำความชื้น (Humidifier) หรือวางแก้วน้ำไว้ใกล้หัวเตียง จะช่วยเพิ่มความชื้นในอากาศ ทำให้เยื่อบุทางเดินหายใจไม่สูญเสียความชุ่มชื้นในเวลานอน

ทำไมต้องความชื้นในระบบทางเดินหายใจ

การรักษาความชื้นในทางเดินหายใจให้เหมาะสม ไม่เพียงแต่ช่วยลดความเหนียวของเสมหะเท่านั้น แต่ยังเป็นเกราะป้องกันด่านแรกไม่ให้เชื้อโรคไวรัสและแบคทีเรียเข้าสู่ร่างกายได้ง่าย เพราะเยื่อบุที่ชุ่มชื้นจะมีภูมิคุ้มกันตามธรรมชาติที่ดีกว่าเยื่อบุที่แห้งแตกและอักเสบ

อาการแบบไหนที่ปล่อยไว้ไม่ได้และควรมาพบแพทย์

แม้ว่าการเพิ่มความชื้นจะช่วยบรรเทาอาการได้ดี แต่ถ้าดูแลตัวเองเบื้องต้นแล้วยังมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย แนะนำให้มาพบแพทย์เพื่อตรวจอย่างละเอียดนะครับ

• ไอเรื้อรังนานเกินสองสัปดาห์โดยไม่ดีขึ้น
• มีไข้สูงร่วมกับเสมหะข้นสีเขียวหรือมีเลือดปน
• หายใจมีเสียงหวีด แน่นหน้าอก หายใจลำบาก
• น้ำหนักลดลงโดยไม่ทราบสาเหตุ