โลกร้อนขึ้น ยุงลายก็ดุขึ้น: ทำไมเราถึงต้องระวังไข้เลือดออกมากกว่าเดิม

ทำไมช่วงนี้อากาศเปลี่ยนบ่อย ถึงเห็นยุงลายชุมกว่าเดิม

เวลาคุยกับคนไข้ในห้องตรวจ หลายคนมักบ่นว่าเดี๋ยวนี้หน้าฝนก็ไม่ตกตามฤดูกาล เดี๋ยวร้อนจัด เดี๋ยวฝนเทหนักจนน้ำขัง ซึ่งการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศหรือภาวะโลกร้อนนี้เองครับ ที่ส่งผลโดยตรงต่อพฤติกรรมของยุงลาย ยุงเป็นสัตว์เลือดเย็นที่ไม่สามารถควบคุมอุณหภูมิร่างกายตัวเองได้ ดังนั้นเมื่ออุณหภูมิภายนอกสูงขึ้น จึงกลายเป็นตัวเร่งปฏิกิริยาทางชีวภาพที่ทำให้ยุงขยายพันธุ์ได้รวดเร็วและแพร่เชื้อได้เก่งขึ้นกว่าในอดีต

วงจรชีวิตยุงลายที่เร็วขึ้นเมื่ออากาศร้อนจัด

ปกติแล้วยุงลายมีวงจรชีวิตตั้งแต่ไข่จนถึงตัวเต็มวัยที่ค่อนข้างไวอยู่แล้ว แต่เมื่ออุณหภูมิเฉลี่ยของโลกสูงขึ้น ผลกระทบของภาวะโลกร้อนต่อการแพร่ระบาดของยุงลายยิ่งชัดเจนขึ้น เพราะความร้อนช่วยลดระยะเวลาในการฟักตัวของลูกน้ำให้กลายเป็นยุงตัวเต็มวัยได้เร็วขึ้น ส่งผลให้ในหนึ่งช่วงเวลาเราจะมีประชากรยุงรุ่นใหม่เกิดขึ้นมาในปริมาณที่มหาศาล อีกทั้งยุงตัวเมียยังมีความต้องการกัดกินเลือดบ่อยขึ้นเพื่อนำโปรตีนไปใช้ในการผลิตไข่ ทำให้อัตราการกัดคนเพิ่มสูงขึ้นตามไปด้วย

เมื่อเชื้อไวรัสโตไวในตัวยุง

ไม่ใช่แค่ตัวยุงที่ขยายพันธุ์เร็วขึ้น แต่เชื้อไวรัสเดงกีที่อยู่ในตัวยุงก็ชอบอากาศร้อนเช่นกัน อุณหภูมิที่สูงขึ้นช่วยให้ระยะฟักตัวของเชื้อไวรัสในตัวยุงสั้นลง หมายความว่าทันทีที่ยุงไปกัดคนที่เป็นไข้เลือดออก มันจะสามารถกลายเป็นพาหะที่พร้อมแพร่เชื้อต่อไปยังคนอื่นได้ในเวลาที่สั้นลงกว่าเดิม การระบาดจึงเกิดขึ้นเป็นทอดๆ อย่างรวดเร็วและควบคุมได้ยากขึ้น

พื้นที่เสี่ยงใหม่ๆ ที่เราอาจคาดไม่ถึง

เมื่อก่อนเรามักจะเข้าใจว่ายุงลายจะชุกชุมแค่ในเขตร้อนชื้น แต่ปัจจุบันภาวะโลกร้อนกำลังขยายขอบเขตที่อยู่ของยุงให้กว้างขึ้น พื้นที่ที่เคยเย็นจนยุงไม่สามารถวางไข่ได้ กลับมีอุณหภูมิที่เหมาะสมมากขึ้น ทำให้เราเริ่มพบผู้ป่วยไข้เลือดออกในพื้นที่สูงหรือพื้นที่ที่ไม่เคยมีการระบาดมาก่อน เป็นสัญญาณเตือนว่าเราไม่สามารถละเลยการกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ยุงได้อีกต่อไป แม้จะอยู่ในที่ที่เคยคิดว่าปลอดภัยก็ตาม

วิธีป้องกันตัวเองให้ห่างไกลจากยุงลายในยุคโลกร้อน

• จัดการจุดน้ำขังภายในและรอบบ้านอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง เพราะยุงลายชอบวางไข่ในน้ำนิ่งที่สะอาด
• ปิดฝาภาชนะเก็บน้ำให้มิดชิด หรือใช้ทรายอะเบทใส่ในภาชนะที่ปิดไม่ได้
• ติดตั้งมุ้งลวดที่หน้าต่างและประตูเพื่อป้องกันยุงเข้าสู่ตัวบ้าน
• ทายากันยุงที่มีส่วนผสมของ DEET หรือสารไล่ยุงที่ปลอดภัย โดยเฉพาะในกลุ่มเด็กและผู้สูงอายุ
• สังเกตอาการผิดปกติของคนในครอบครัว เช่น ไข้สูงลอย ปวดกระบอกตา หรือมีจุดเลือดออกตามตัว หากมีอาการเหล่านี้ต้องรีบมาพบแพทย์ทันที