เวลาอุ้มลูกน้อยวัยแบเบาะแล้วรู้สึกว่าตัวอุ่นจัด มือเท้าเย็นเฉียบ หรือลูกร้องกวนงอแงผิดปกติ หัวใจคนเป็นพ่อเป็นแม่คงหล่นไปอยู่ที่ตาตุ่ม ยิ่งถ้าเป็นเด็กทารกแรกเกิดที่อายุยังไม่ถึงสองเดือน การมีอุณหภูมิร่างกายที่สูงขึ้นถือเป็นสัญญาณเตือนภัยสีแดงที่หมออยากให้ทุกคนตื่นตัวและรีบพามาโรงพยาบาลทันที เพราะภูมิคุ้มกันของเด็กวัยนี้ยังทำงานได้ไม่เต็มที่ เชื้อโรคเพียงเล็กน้อยก็อาจลุกลามกลายเป็นเรื่องใหญ่ได้อย่างรวดเร็ว
ทำไมทารกแรกเกิดถึงเปราะบาง เมื่อเจอไข้สูงเฉียบพลัน?
เด็กทารกในช่วงสามสิบวันแรกของชีวิต ระบบภูมิคุ้มกันของเขายังเหมือนกระดาษสีขาวที่ยังไม่ได้แต้มสีป้องกันอะไรเลยครับ เมื่อไหร่ก็ตามที่มีเชื้อโรคหลุดรอดเข้าสู่ร่างกาย เชื้อพวกนี้จะไม่ยอมหยุดอยู่แค่อวัยวะใดอวัยวะหนึ่ง แต่มักจะกระจายตัวเข้าสู่กระแสเลือดได้อย่างง่ายดาย ต่างจากเด็กโตหรือผู้ใหญ่ที่ระบบภูมิคุ้มกันแข็งแรงพอจะจำกัดวงของเชื้อโรคได้ดีกว่า นั่นจึงเป็นเหตุผลว่าทำไมทารกแรกเกิดที่มีไข้สูง ถึงจัดเป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ที่ต้องได้รับการตรวจหาสาเหตุอย่างละเอียดจากกุมารแพทย์โดยเร็วที่สุด
สาเหตุหลักที่ทำให้ทารกตัวร้อนจัด
เวลาหมอตรวจเด็กทารกแรกเกิดที่มีไข้ เราไม่ได้มองแค่เรื่องหวัดธรรมดาเหมือนเด็กโตทั่วไปครับ แต่เราต้องมองหาโรคติดเชื้อที่รุนแรงซ่อนอยู่เสมอ สาเหตุที่เราพบบ่อยและต้องระวังเป็นพิเศษ ได้แก่
- การติดเชื้อในกระแสเลือด: เกิดจากเชื้อแบคทีเรียที่เข้าสู่ร่างกายและกระจายไปทั่ว ซึ่งอันตรายมากหากรักษาไม่ทัน
- เยื่อหุ้มสมองอักเสบ: มักมาพร้อมกับอาการซึมมาก ไม่ยอมดูดนม หรือร้องกวนแบบโหยหวนผิดปกติ
- การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ: พบได้บ่อยในเด็กเล็ก บางครั้งไม่มีอาการอื่นชัดเจนนอกจากไข้สูง
- การติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจ: เช่น ปอดบวม ซึ่งทำให้ทารกหายใจหอบเหนื่อย ซี่โครงบานเวลาหายใจ
เช็กให้ชัวร์ ลูกมีไข้สูงวัดอย่างไรถึงเรียกว่าไข้?
ในทารกแรกเกิด การสัมผัสด้วยหลังมือที่หน้าผากหรือลำตัวอาจจะไม่แม่นยำพอ วิธีที่ดีที่สุดคือการใช้ปรอทวัดไข้ดิจิทัลวัดที่ รักแร้ หรือ ทางทวารหนัก โดยอุณหภูมิที่ถือว่ามีไข้คือตั้งแต่ 38.0 องศาเซลเซียสขึ้นไป หากวัดได้ตัวเลขนี้ในเด็กอายุต่ำกว่า 2 เดือน ต่อให้ลูกยังดูร่าเริงดี ก็ห้ามรอดูอาการอยู่ที่บ้านเด็ดขาดครับ
ข้อควรปฏิบัติเบื้องต้น เมื่อลูกน้อยเกิดไข้สูงกะทันหัน
สิ่งแรกที่พ่อแม่ต้องตั้งสติให้ดีคือการดูแลเบื้องต้นเพื่อรอเวลาไปพบแพทย์อย่างปลอดภัย
- เช็ดตัวลดไข้ด้วยน้ำอุ่น: ใช้น้ำอุ่นธรรมดา ไม่ใช้น้ำเย็นจัดหรือน้ำแข็ง เพื่อช่วยระบายความร้อนออกจากร่างกาย
- สวมเสื้อผ้าโปร่งสบาย: อย่าห่อตัวลูกด้วยผ้าหนๆ เพราะจะทำให้ความระบายความร้อนทำได้ยากขึ้น
- ให้ดื่มนมบ่อยขึ้น: ถ้าลูกยังดูดนมได้ การให้ดื่มนมแม่หรือนมสูตรช่วยป้องกันภาวะขาดน้ำ
- ห้ามซื้อยาลดไข้กินเองเด็ดขาด: สำหรับทารกแรกเกิด การใช้ยาใดๆ ต้องอยู่ภายใต้คำสั่งของแพทย์เท่านั้น เพราะตับและไตยังขับยาได้ไม่ดีพอ
อาการแบบไหนที่แปลว่าอันตราย ต้องรีบพาไปโรงพยาบาลทันที?
ถ้าลูกมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ให้รีบพาซิ่งไปห้องฉุกเฉินโรงพยาบาลใกล้บ้านโดยไม่ต้องรอให้ถึงเวลานัด
- ซึมมากปลุกตื่นยาก: ไม่ยอมตื่นมากินนม หรือตาปรือตลอดเวลา
- หายใจผิดปกติ: หายใจเร็วกว่าปกติ หายใจจนอกบุ๋ม ท้องกระเพื่อมแรง หรือมีเสียงครืดคราด
- ตัวลายหรือมีผื่นขึ้น: ผื่นจุดแดงหรือจ้ำม่วงที่ไม่จางลงเวลากดทับ
- อาเจียนพุ่ง: หรือถ่ายเหลวเป็นน้ำจำนวนมากจนเริ่มมีภาวะขาดน้ำ
วิธีรักษาของแพทย์เมื่อลูกมาถึงมือหมอ
เมื่อคุณพ่อคุณแม่พามาถึงโรงพยาบาล ทีมแพทย์และพยาบาลจะทำการประเมินอาการอย่างเร่งด่วน เนื่องจากเด็กเล็กมีความเสี่ยงสูง หมอมักจะต้องเจาะเลือด ตรวจปัสสาวะ และอาจรวมถึงการเจาะน้ำไขสันหลังเพื่อหาเชื้อโรคที่ซ่อนอยู่ พร้อมทั้งให้ยาปฏิชีวนะทางเส้นเลือดทันทีในกรณีที่สงสัยว่ามีการติดเชื้อแบคทีเรีย แม้ว่ากระบวนการเหล่านี้อาจทำให้ลูกน้อยต้องเจ็บตัวและทำให้พ่อแม่ใจหาย แต่ทุกขั้นตอนมีความจำเป็นอย่างยิ่งในการช่วยชีวิตและป้องกันภาวะแทรกซ้อนรุนแรงที่อาจเกิดขึ้นกับสมองและอวัยวะภายในของลูกน้อยครับ
