เจ็บเข่าเรื้อรัง เพราะกล้ามเนื้อรอบข้อเข่าไม่แข็งแรงและขาดความยืดหยุ่น

ทำไมเดินนิดเดียวก็ปวดเข่า ทั้งที่ไม่ได้ไปกระแทกอะไรมา

หลายครั้งที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาหมอด้วยอาการปวดเข่าเรื้อรัง แต่พอตรวจดูด้วยเอกซเรย์กลับไม่พบความเสื่อมของกระดูกหรือหมอนรองกระดูกที่ชัดเจน สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดและมักถูกมองข้ามคือ กล้ามเนื้อรอบข้อเข่าไม่แข็งแรง และขาดความยืดหยุ่นครับ ลองจินตนาการว่าหัวเข่าของเราเหมือนเสาบ้าน ถ้ากล้ามเนื้อที่ทำหน้าที่เป็นสายยึดรอบเสาหย่อนยานหรือตึงเกินไป ตัวเสาก็ต้องรับภาระหนักจนเกิดอาการเจ็บปวดขึ้นมาได้

กล้ามเนื้อรอบข้อเข่าทำหน้าที่อะไร ทำไมถึงสำคัญนัก

รอบหัวเข่าของเรามีกล้ามเนื้อหลายมัดที่ทำงานประสานกัน กล้ามเนื้อต้นขาด้านหน้า (Quadriceps) ทำหน้าที่เสมือนตัวรับแรงกระแทกเวลาเดินหรือขึ้นลงบันได ส่วนกล้ามเนื้อต้นขาด้านหลัง (Hamstrings) ทำหน้าที่ช่วยพยุงและควบคุมการเคลื่อนไหว หากกล้ามเนื้อเหล่านี้ฝ่อลีบหรือไม่มีแรง ข้อเข่าจะสูญเสียความมั่นคง ทำให้กระดูกอ่อนเสียดสีกันมากขึ้นจนเกิดอาการอักเสบตามมา

สัญญาณเตือนว่ากล้ามเนื้อกำลังมีปัญหา

• รู้สึกเข่าอ่อนหรือเหมือนจะทรุดเวลาเดินลงบันได
• มีอาการตึงบริเวณรอบหัวเข่าในช่วงเช้าหรือหลังจากนั่งนานๆ
• ปวดเข่าเวลาที่ต้องลุกขึ้นยืนจากท่านั่งหรือเก้าอี้
• อาการปวดดีขึ้นบ้างเวลาได้เคลื่อนไหว แต่พอนั่งนิ่งๆ นานๆ ก็กลับมาปวดอีก

ทำไมความยืดหยุ่นถึงสำคัญไม่แพ้ความแข็งแรง

การที่กล้ามเนื้อมีแต่แรงแต่ขาดความยืดหยุ่นเปรียบเหมือนเชือกที่ตึงเปรี๊ยะ เมื่อเราขยับตัวแรงๆ เชือกเส้นนั้นก็พร้อมจะขาดหรือดึงรั้งข้อต่อจนเจ็บ ความยืดหยุ่นของกล้ามเนื้อต้นขาและน่องจะช่วยให้ข้อเข่าเคลื่อนไหวได้เต็มช่วง (Range of Motion) หากกล้ามเนื้อตึงเกินไป จะไปดึงรั้งให้กระดูกสะบ้าเคลื่อนที่ผิดจังหวะ ส่งผลให้เกิดการเสียดสีที่ผิวข้อเข่าโดยตรง

วิธีฟื้นฟูด้วยตัวเองที่ทำได้ที่บ้าน

การดูแลตัวเองไม่ใช่แค่การพักงาน แต่คือการสร้างกล้ามเนื้อให้กลับมาทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ:

• การออกกำลังกายแบบแรงต้าน: เช่น การนั่งเก้าอี้แล้วเหยียดขาตรงค้างไว้ เพื่อกระตุ้นกล้ามเนื้อหน้าขา
• การยืดเหยียดอย่างถูกวิธี: เน้นการยืดกล้ามเนื้อต้นขาด้านหน้าและหลังค้างไว้ท่าละ 20-30 วินาที ทำซ้ำบ่อยๆ เพื่อลดความตึง
• หลีกเลี่ยงพฤติกรรมทำร้ายเข่า: พยายามลดการนั่งพับเพียบ นั่งยอง หรือนั่งขัดสมาธินานๆ เพราะท่าเหล่านี้เพิ่มแรงกดทับภายในข้อเข่าโดยตรง

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาหมอเพื่อการรักษาเฉพาะทาง

หากลองปรับพฤติกรรมและบริหารกล้ามเนื้อด้วยตัวเองเป็นเวลา 2-4 สัปดาห์แล้วอาการไม่ดีขึ้น หรือมีอาการเข่าบวมร้อน มีเสียงดังลั่นในข้อเข่าขณะเคลื่อนไหว หรือเจ็บจนกะเผลก แนะนำว่าไม่ควรปล่อยทิ้งไว้ครับ หมออาจต้องตรวจประเมินเชิงลึกเพื่อดูว่ามีความผิดปกติของเนื้อเยื่อภายในหรือไม่ เพื่อวางแผนการทำกายภาพบำบัดที่ตรงจุดมากกว่าเดิม