ภาวะกล้ามเนื้อหัวใจอักเสบ: เรื่องใกล้ตัวที่คนรักสุขภาพควรรู้

ช่วงนี้เวลามีคนไข้มาปรึกษาเรื่องเจ็บแน่นหน้าอก หรือรู้สึกเหนื่อยง่ายกว่าปกติ ทั้งที่อายุยังน้อยและแข็งแรงดีอยู่เลย หมอมักจะนึกถึงโรคหนึ่งที่ช่วงหลังๆ เริ่มได้ยินกันบ่อยขึ้น นั่นคือภาวะกล้ามเนื้อหัวใจอักเสบครับ หลายคนพอได้ยินคำว่าหัวใจอักเสบก็มักจะตกใจกลัวจนเกินเหตุ วันนี้หมอเลยอยากชวนมาทำความเข้าใจโรคนี้กันแบบง่ายๆ เหมือนนั่งคุยกันในห้องตรวจ เพื่อที่เราจะได้สังเกตตัวเองและคนรอบข้างได้อย่างทันท่วงที

ภาวะกล้ามเนื้อหัวใจอักเสบ คืออะไร เกิดขึ้นได้อย่างไร?

พูดให้เห็นภาพง่ายที่สุด โรคนี้ก็คือการที่กล้ามเนื้อหัวใจของเราเกิดอาการอักเสบ บวมแดง เหมือนเวลาที่เรากล้ามเนื้ออักเสบจากการออกกำลังกายหนักๆ แต่นี่มันเกิดขึ้นกับหัวใจซึ่งเป็นอวัยวะสำคัญที่ต้องสูบฉีดเลือดอยู่ตลอดเวลา พอหัวใจอักเสบ การบีบตัวเพื่อส่งเลือดไปเลี้ยงร่างกายก็จะทำได้ไม่ดีเท่าที่ควร ทำให้เกิดอาการผิดปกติขึ้นตามมา

สาเหตุหลักส่วนใหญ่เกิดจากการติดเชื้อไวรัสครับ ไม่ว่าจะเป็นไวรัสไข้หวัดใหญ่ ไวรัสทางเดินหายใจ หรือแม้กระทั่งไวรัสโควิด-19 ที่เราคุ้นเคยกันดี เชื้อโรคเหล่านี้พอมันหลุดเข้าสู่ร่างกาย บางครั้งมันไม่ได้อยู่แค่ที่คอหรือปอด แต่มันดันเดินทางไปเยี่ยมเยียนกล้ามเนื้อหัวใจด้วย นอกจากนี้ ยังมีสาเหตุอื่นๆ อีก เช่น การแพ้ยาบางชนิด โรคภูมิคุ้มกันทำลายตัวเอง หรือผลข้างเคียงจากการได้รับวัคซีนบางประเภท แม้ว่ากรณีหลังนี้จะพบได้ค่อนข้างน้อยมากก็ตาม

สัญญาณเตือนภัย: อาการแบบไหนที่ฟ้องว่าหัวใจกำลังประท้วง?

ปัญหาของภาวะกล้ามเนื้อหัวใจอักเสบคือ ในช่วงแรกอาการมันช่างเนียนเสียเหลือเกิน หลายคนคิดว่าเป็นแค่ไข้หวัดธรรมดา ปวดเมื่อยตัว เดี๋ยวพักผ่อนก็หาย แต่พอนานวันเข้าเริ่มมีอาการเหล่านี้เมื่อไหร่ ต้องเริ่มระวังแล้วครับ

• แน่นหน้าอก เจ็บแปล๊บๆ บริเวณกลางอก เหมือนมีอะไรมาทับ
• เหนื่อยง่ายผิดปกติ เดินนิดหน่อยก็หอบ หรือนอนราบไม่ได้เพราะแน่นหน้าอก
• ใจสั่น หัวใจเต้นเร็วหรือเต้นผิดจังหวะแบบไม่มีสาเหตุ
• ขาบวม เท้าบวม หรือกดบุ๋มลงไป
• มีไข้ต่ำๆ อ่อนเพลีย ปวดเมื่อยตามเนื้อตัวคล้ายคนเป็นไข้หวัด

ถ้าใครมีอาการไข้หวัดนำมาก่อน แล้วตามด้วยอาการเหนื่อยหอบหรือแน่นหน้าอกในอีกไม่กี่วันต่อมา อันนี้หมอแนะนำว่าอย่านิ่งนอนใจเด็ดขาดครับ ควรรีบมาพบแพทย์เพื่อตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจหรือเจาะเลือดดูค่าการอักเสบจะดีที่สุด

วิธีรักษาและการดูแลตัวเองเมื่อหัวใจต้องการการพักผ่อน

เมื่อตรวจพบว่าเป็นภาวะกล้ามเนื้อหัวใจอักเสบแล้ว สิ่งสำคัญที่สุดอันดับหนึ่งเลยคือ การนอนพักผ่อนให้สนิท หมอจะไม่อนุญาตให้ออกกำลังกายหรือทำงานหนักเด็ดขาด เพราะหัวใจที่กำลังอักเสบอยู่ต้องการการพักฟื้นแบบเต็มที่ เปรียบเสมือนรถยนต์ที่เครื่องยนต์กำลังร้อนจัด เราต้องจอดพักให้เครื่องเย็นลงก่อน ถึงจะขับต่อได้

ในส่วนของการรักษาทางการแพทย์ แพทย์จะให้ยาตามอาการและความรุนแรง เช่น ยาช่วยให้หัวใจทำงานได้ดีขึ้น ยาลดการอักเสบ หรือในเคสที่มีอาการรุนแรงมากๆ อาจต้องนอนรักษาตัวในหอผู้ป่วยวิกฤต (ICU) เพื่อให้แพทย์และพยาบาลดูแลอย่างใกล้ชิด 24 ชั่วโมง

ปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตอย่างไรให้ห่างไกลจากภาวะนี้

แม้ว่าเราจะหลีกเลี่ยงเชื้อโรคหรือไวรัสได้ยาก แต่เราสามารถเสริมเกราะป้องกันให้ร่างกายแข็งแรงพอที่จะรับมือกับมันได้ครับ เริ่มต้นง่ายๆ ด้วยการนอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ กินอาหารที่มีประโยชน์ ออกกำลังกายแต่พอดี ไม่หักโหมจนเกินไป และที่สำคัญคือ ถ้าป่วยเป็นไข้หวัดใหญ่หรือติดเชื้อไวรัสใดๆ ควรพักรักษาตัวให้อยหายดีเสียก่อน อย่าฝืนร่างกายไปทำงาน เพราะนั่นคือจังหวะที่เชื้อโรคอาจฉวยโอกาสเดินทางไปหาหัวใจของเราได้ครับ