เมื่อผลตรวจเลือดพบฮอร์โมนตั้งครรภ์สูงเกินจริง: เจาะลึกภาวะฮอร์โมนเอชซีจีสูงผิดปกติและโรคที่เกี่ยวข้อง

หมอมักจะเจอกับแววตาที่เต็มไปด้วยความกังวลปนสับสนของคนไข้หลายคน เมื่อพวกเขาถือผลตรวจเลือดแสดงค่าฮอร์โมน hCG หรือที่หลายคนรู้จักกันดีในชื่อ ฮอร์โมนแห่งการตั้งครรภ์ ที่พุ่งสูงทะลุเป้าไปไกล บางคนเพิ่งตรวจครรภ์แล้วเจอขีดที่สองเข้มจัดจนตกใจ ขณะที่บางคนไม่ได้ตั้งครรภ์ หรือแม้กระทั่งเป็นผู้ชาย แต่กลับตรวจพบฮอร์โมนตัวนี้ในร่างกาย ความจริงแล้ว ฮอร์โมนตัวนี้ทำหน้าที่อะไร และทำไมบางครั้งถึงสูงจนน่าใจหาย วันนี้หมอจะมาเล่าให้ฟังแบบเข้าใจง่าย

ทำความรู้จักฮอร์โมน hCG: ฮอร์โมนแห่งการตั้งครรภ์ที่ไม่ได้มีดีแค่บอกว่าท้องหรือไม่

ปกติแล้ว ฮอร์โมน hCG (Human Chorionic Gonadotropin) จะถูกสร้างขึ้นจากรกหลังจากที่ไข่ได้รับการปฏิสนธิและฝังตัวที่ผนังมดลูก หน้าที่หลักของมันคือการส่งสัญญาณให้ร่างกายรับรู้ว่ากำลังตั้งครรภ์ เพื่อให้รังไข่ผลิตฮอร์โมนโพรเจสเตอโรนมาช่วยพยุงครรภ์ไว้ไม่ให้หลุดลอกออกมาเป็นประจำเดือน

ในการตั้งครรภ์ปกติ ค่า hCG จะค่อยๆ เพิ่มขึ้นเป็นสองเท่าในทุกๆ 48 ถึง 72 ชั่วโมง และจะพุ่งขึ้นสูงสุดในช่วงสัปดาห์ที่ 8 ถึง 11 ของการตั้งครรภ์ ก่อนจะค่อยๆ ลดลงและคงที่ แต่หากผลตรวจเลือดพบว่าระดับฮอร์โมนนี้พุ่งสูงเกินเกณฑ์เฉลี่ยไปมาก นั่นอาจเป็นสัญญาณเตือนของบางสิ่งบางอย่างที่กำลังเกิดขึ้นในร่างกาย

ท้องธรรมดา ท้องแฝด หรือมีอะไรซ่อนอยู่? สาเหตุที่ทำให้ฮอร์โมน hCG สูงเกินจริงตอนตั้งครรภ์

สำหรับคุณแม่ที่กำลังตั้งครรภ์ การตรวจพบระดับฮอร์โมนที่สูงกว่าปกติไม่ได้แปลว่าเป็นเรื่องอันตรายเสมอไป แต่อาจเกิดจากปัจจัยทางธรรมชาติ หรือภาวะแทรกซ้อนบางอย่างที่ต้องได้รับการดูแลอย่างใกล้ชิด

การตั้งครรภ์แฝด: เมื่อมีของขวัญหลายชิ้น ค่าฮอร์โมนก็ทวีคูณ

สาเหตุตามธรรมชาติที่พบได้บ่อยที่สุดคือการตั้งครรภ์แฝด ไม่ว่าจะเป็นแฝดสอง แฝดสาม หรือมากกว่านั้น เมื่อมีตัวอ่อนและรกมากกว่าหนึ่ง ร่างกายย่อมต้องการฮอร์โมนในการพยุงครรภ์มากขึ้น ส่งผลให้ระดับ hCG ในเลือดพุ่งสูงเร็วกว่าการตั้งครรภ์เดี่ยวอย่างเห็นได้ชัด

ครรภ์ไข่ปลาอุก: ภาวะที่ดูเหมือนท้องแต่ไม่ใช่การตั้งครรภ์ปกติ

นี่คือภาวะทางการแพทย์ที่หมอต้องให้ความสำคัญเป็นพิเศษ ครรภ์ไข่ปลาอุก (Molar Pregnancy) เกิดจากความผิดปกติของการปฏิสนธิ ทำให้เนื้อเยื่อที่จะเจริญไปเป็นรกมีการเติบโตที่ผิดปกติ กลายเป็นถุงน้ำขนาดเล็กๆ คล้ายพวงองุ่นจำนวนมาก และไม่มีตัวอ่อน หรือตัวอ่อนเจริญเติบโตผิดปกติจนไม่สามารถมีชีวิตอยู่ได้ รกที่ผิดปกตินี้จะผลิตฮอร์โมน hCG ออกมาในปริมาณมหาศาล บางครั้งสูงเกินแสนหรือหลายแสน mIU/mL ซึ่งสูงกว่าการตั้งครรภ์ปกติในช่วงสัปดาห์เดียวกันมาก

การคำนวณอายุครรภ์คลาดเคลื่อน

บางครั้งเรื่องตื่นเต้นอาจเป็นเพียงแค่ความเข้าใจผิดในเรื่องตัวเลข หากคุณแม่จำวันแรกของประจำเดือนครั้งสุดท้ายผิด หรือมีรอบเดือนที่ไม่สม่ำเสมอ อายุครรภ์จริงอาจจะมากกว่าที่คาดไว้ ทำให้เมื่อเจาะเลือดตรวจแล้วพบว่าค่า hCG สูงกว่าเกณฑ์ของอายุครรภ์ที่คำนวณไว้ตอนแรก

ไม่ได้ท้อง (หรือเป็นผู้ชาย) แต่ทำไมตรวจเจอฮอร์โมน hCG สูง?

นี่คือเรื่องที่สร้างความตกใจให้คนไข้มากที่สุด หลายคนถามหมอว่าเป็นผู้ชายทำไมตรวจปัสสาวะด้วยชุดตรวจครรภ์แล้วขึ้นสองขีด หรือทำไมตรวจเลือดแล้วมีค่า hCG ขึ้นมา ทั้งๆ ที่ไม่ได้ตั้งครรภ์ ในทางการแพทย์แล้ว การตรวจพบระดับ hCG ในคนที่ไม่ได้ตั้งครรภ์มักสัมพันธ์กับโรคและเนื้องอกบางชนิด

เนื้องอกและมะเร็งบางชนิดที่สร้างฮอร์โมนเลียนแบบ

ร่างกายของเรามีความซับซ้อน เซลล์มะเร็งบางชนิดสามารถผลิตฮอร์โมน hCG ออกมาสู่กระแสเลือดได้ ซึ่งโรคที่เกี่ยวข้องกับภาวะฮอร์โมนเอชซีจีสูงผิดปกติและจำเป็นต้องได้รับการตรวจวินิจฉัยอย่างเร่งด่วน ได้แก่:

• มะเร็งเนื้อรก (Choriocarcinoma): มักพัฒนามาจากครรภ์ไข่ปลาอุกที่ลุกลาม หรือเกิดหลังจากการแท้งและการคลอดบุตร เซลล์มะเร็งชนิดนี้โตเร็วและผลิต hCG สูงมาก
• มะเร็งต่อมเพศ (Germ Cell Tumors): สามารถเกิดขึ้นได้ทั้งที่อัณฑะในผู้ชาย และที่รังไข่ในผู้หญิง มะเร็งกลุ่มนี้มักจะหลั่งฮอร์โมน hCG ออกมา ซึ่งทำให้ชุดตรวจครรภ์ทั่วไปสามารถตรวจเจอได้
• มะเร็งอวัยวะอื่นๆ: เช่น มะเร็งปอด มะเร็งกระเพาะอาหาร หรือมะเร็งตับ ในบางรายที่เซลล์มะเร็งมีความผิดปกติจนสามารถสร้างฮอร์โมนนี้ขึ้นมาเองได้

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าค่าฮอร์โมนนี้กำลังส่งสัญญาณอันตราย?

หากมีระดับ hCG สูงผิดปกติร่วมกับอาการเหล่านี้ หมอแนะนำว่าควรรีบไปพบแพทย์เพื่อตรวจอัลตราซาวนด์และตรวจเลือดอย่างละเอียดทันที:

• มีเลือดออกผิดปกติทางช่องคลอด โดยเฉพาะเลือดสีคล้ำๆ หรือมีเนื้อเยื่อลักษณะคล้ายเม็ดสาคูหรือพวงองุ่นหลุดออกมา
• มีอาการแพ้ท้องอย่างรุนแรง คลื่นไส้อาเจียนตลอดเวลาจนทานอะไรไม่ได้ เนื่องจากฮอร์โมน hCG ที่สูงมากจะกระตุ้นศูนย์ควบคุมการอาเจียนในสมอง
• รู้สึกปวดหน่วงท้องน้อยอย่างรุนแรง
• ขนาดของมดลูกโตเร็วกว่าอายุครรภ์จริงอย่างเห็นได้ชัด

วิธีดูแลรักษาเมื่อตรวจพบค่าฮอร์โมนสูงผิดปกติ

เมื่อพบว่าค่า hCG สูงเกินเกณฑ์ สิ่งแรกที่หมอจะทำคือการตรวจอัลตราซาวนด์อย่างละเอียดเพื่อดูว่ามีการตั้งครรภ์ในมดลูกจริงหรือไม่ มีตัวอ่อนหรือไม่ หรือพบลักษณะของครรภ์ไข่ปลาอุก หากเป็นครรภ์ไข่ปลาอุก การรักษาหลักคือการขูดมดลูกเพื่อเอาเนื้อเยื่อที่ผิดปกติออกให้หมด และต้องเจาะเลือดติดตามค่า hCG อย่างใกล้ชิดจนกว่าจะลดลงเหลือศูนย์ เพื่อป้องกันไม่ให้เนื้อเยื่อลุกลามกลายเป็นมะเร็งเนื้อรก

สำหรับในกรณีที่ไม่ได้ตั้งครรภ์ แพทย์จะทำการตรวจสแกนร่างกายอย่างละเอียด ร่วมกับการตรวจชิ้นเนื้อเพื่อค้นหาแหล่งกำเนิดของฮอร์โมน และทำการรักษาต้นเหตุของโรค เช่น การผ่าตัด การทำเคมีบำบัด หรือการฉายรังสีตามความเหมาะสมของโรคแต่ละชนิดต่อไป

สุดท้ายนี้ หมออยากให้ทุกคนจำไว้ว่า ค่าฮอร์โมนที่สูงไม่ได้หมายความถึงโรคร้ายแรงเสมอไป แต่อยากให้มองว่ามันคือสัญญาณเตือนภัยล่วงหน้า ที่ร่างกายพยายามบอกให้เราหันมาใส่ใจและรีบตรวจหาสาเหตุ เพื่อที่จะได้วางแผนการรักษาได้อย่างถูกต้องและทันท่วงที